Buaina chhûm kâra ni êng

Tun ṭum hri lêng zet chuan min va sawp nasa ve le! Kan him theih nân mi dang hlata awm leh pâwn chhuak hlei thei lova inkharkhip a ngai a. Hri veite leh vei thei dinhmuna dingte kan khung hrang a, thihnaah meuh pawh râl aṭangin mittui nen kan inthlir liam ngawih ngawih mai a nih hi. He hri hian hmangaihte lak aṭangin min pawt hrang a, mite thinhrikah mi tam tak a siam bawk. Retheihna leh taksa natna bâkah rilru lama hliam tuarin mi tam tak kan rûm mêk a, beidawnna leh manganna chhûmpui chuan min chim mêk a ni. He boruak rit tak kârah hian engkim tâwpna thleng ta ang maia beidawng leh indawm kun mai tûr erawh kan ni lo vang. Hêngte hi i lo ngaihtuah teh ang:

Harsatna dawnsawn dân dik
Kum 1962 khan Victor Goertzel leh Mildred Goertzel te chuan khawvêla mi ropui eng emaw zâtte chanchin chhuina, Cradles of Eminence tih lehkhabu an tichhuak a. Heng mi bikte zinga 392 te chu harsatna namên lo paltlanga, lo hneh tawhte an ni tih an târlang a ni. Do Orphans Lead the World? [1978] tih lehkhabuah chuan khawvêl chanchina hruaitu langsâr ber ber mi 400 an zir chiante zinga a tam ber chu fahrah an nih thu târlan a ni bawk. Sam bu chhûnga hla tam ber hi harsatna aṭanga lo piang a ni a, Bible-a Lehkhathawn tam ber hi tân in aṭanga ziah a ni.

Kan chunga thil ṭha lo lo thleng tam tak hi kan duhthlan a ni lo. A lo dawnsawn dân-ah erawh duhthlan tûr kan nei ve thung. An chanchin kan sawi tâkte hian beidawnga tâwpsan maina tûr chhan ṭha tâwk nei vek mah se, tâwp mai aiin kal zêl an thlang a, tlûk hlen aiin thawh leh an thlang a, thih aiin nun an thlang a ni. Cancer natna vei, Orville Kelly chuan heti hian a sawi, “Cancer avânga thi mêkah ka inngai lo va, cancer vei chungin ka nung mêk a ni zâwk. Ni thar lo chhuak zêl hi thihna min hnaihtîrtu ni lovin, ka nunna tûra ni thar dang lo chhuak a ni zâwk,” tiin.

Josefa te, Davida te, Eliza te leh Paula te kha harsatna khur thûka pheh thlûka awm tawh vek an ni. Nimahsela, beidawnna thim chhah tak kârah pawh rinnain khawvâr lo thleng tûr chu an hmu tlat a, an tho chhuak leh ngê ngê ṭhin a lo ni. Retheihna, manganna leh beidawnnate a lo thlena, dam chhan pawh nei ta lo ang hiala i inngaih hian engkim a tâwp ta tihna a ni lo. Hri pawh hi a lêng kum khua dawn lo va, i inkhung chatuan dâwn hek lo. Krista khawngaihna avângin nun hi a la awm zêl dâwn asin. Amah avâng chuan thim hian kian hun a la nei dawn. Engah nge thihna aiah nunna chu i thlan zâwk loh vang a, thim aiah êng chu i zui zâwk loh vang? Tho la, ding ta che!

Natna chunga malsâwmna
Khawvêla fak leh chawi­mawi hlawh lo ber chu natna hi a ni hial âwm e. Dam loh hi tu man thil ṭhaah kan ngai ngai lo. Ṭawngṭaina thupuiah pawh kan dam loh avânga lâwmthu sawi kan rawt khât khawp mai. Covid-19 pawh hritlâng chi khat ang deuh maia sawi ni bawk mah se, heti zâwng khera hritlân hi tu man kan duh lo. Kut zai leh phâr natna lama mi thiam, Dr. Paul Brand-an kum 20 zet a tawnhriat aṭanga phârte harsatna lian ber leh an dam theih lohna chhan ber nia a hmuh chu, nâ an hre tlat lo hi a ni.

Mithiam rual eng emaw zât ruaiin mihringa na hriat theihna siamchawp (arti­ficial pain system) hmuh­chhuah tumin a bei a. Dollar tluklehdingâwn têl sênga kum nga chhûng an beih hnuah an hlawhchham ṭhak a. "Pathianin na hriat theihna mihringa a dah hi mihring siam chawp eng thil maha thlâk theih a ni lo," a ti tawp mai a ni. Na hriat theihna pawimawhzia leh a tel lova kan dinhmun hlauhawm zia a hmu chiang hlê a, “Natna hi a mawiin a va duhawm êm! Na theia min siamtu Pathian hnênah lâwmthu awm rawh se!” a ti hial a ni.

Na neih hi a nuam lo, mahse Pathianin nitina kan nunna vênghim tura a thilthlâwnpêk a lo ni. I nâ kha vênghimtu ṭangkai; enkawl i ngai a, tihdam i ngai a ni tih hriattirtu che a ni. Chuvângin natna hi duh lo teh mah ila, thil chhe lehzual a thlen lohna tûra min vêngtu, lâwm taka dawn tûr Pathian malsâwmna a lo ni. Natna a lo thlen hian kan ṭhatna tûr a nihna lai hmuh thiam a har a, a tui lo va, a kha vawng vawng ṭhin. Nimahsela damna chang tûra damdawi khâ ei a ṭul ṭhin angin, kan damna tûra kan nat a ṭul hun a awm ṭhin a nih hi. Chu chu hrethiama, rinnaa Pathian kuta tlu lût mai ṭhinte chuan, "I thuruatte ka zir theih nâna tihhrehawma ka lo awm kha ka tân a ṭha a ni," an ti hlauh ṭhin (Sam 119:71).

Tuarna hmuna Pathian hnathawh
Tuarna a lo thlen hian, “Engati nge?” tih chhânna hi mihringin a dap nghâl ṭhin. Pian tirh atâ mitdel chungchângah pawh khan he zawhna hi Isua an zâwt a, Isuan a chhan sawifiah ṭul a ti lo a ni ang, “Pathian hnathawh a chunga a lanna tûr a nih zâwk hi,” tiin a chhâng daih (Jn 9:1-3). Tuarna thûah hian a chhan dap aiin Pathian hnathawh târlanna hmun a nihna hriat hi Isuan a ngai pawimawh zâwk a ni.

A nung chunga kraws-a khen beh aia mihring nghai­sakna hmanraw râpthlâk zâwk hi khawvêlin a la hmu chhuak lo niin a lang. Nimahsela chu tuarna râpthlâk hmang chuan Isuan hnehna leh chhandamna ropui a sual chhuak! Kraws khân tuarna thûk ber pawh chhandamna leh malsâwmnaah a chang thei tih a takin a lantir a; kan tuarna hmun thim ber hi Pathian hnathawh lo lanna hmun a ni thei tih min hrilh. Paula khân a dam theih nân vawi thum ngawt dil mah se a chhânna dawn chu, “Ka khawngaihna i tân a tâwk e, ka thiltihtheihna hi chak lohnaah asin tihfamkimin a awm ni,” tih a ni. A tuarna chu chakna leh thiltihtheihna thar dawn nân a hmang ta hlauh a, a chhuang ta hial zawk a nih kha.

Tuar leh nat hi tu man kan cho lo. Isua pawh khan pumpelh theih ni se a ti ve tho. Mahse rah chhuah ropui tak a neih dâwn avângin kraws kha a thlang a; thihna meuh pawh thil ṭha zâwka chantir theitu, a Pa duhzâwnga awm tûrin a intulût ta zâwk a ni. A hnêna i thil dîlte a pêk mai loh che avâng khân Pathian hian a kalsan ta che tihna a ni lo. I duh zâwng ni lovin, i tâna ṭha tûra a duh dân takin, a duh hun takah a chhâng mai ṭhin che a ni zâwk. Chu chu hrethiam tûrin dawhthei takin nghâk la, hmangaihtu che Pathian hian eng mah a rêl sual lovang tih ringin amahah tlulût tawp mai ang che. Tichuan, tuarna hmunah Pathian ropuina i hmu ang a, i inkhungna hmun khawhar tak kha amah pâwlna hmun nuamah a lo chang thei ang.

Tlângkawmna
Eng tuarna mah hi kan chunga lo thleng atân tu man kan duh lo. Chutih laiin tuarnain a tihbuai hauh loh mihring tu mah kan awm si lo. A dawnthlêng lo hûn thiama, a dawngsawngtu rilru lam lo herh dik a nih chuan thil hrehawma kan ngaih hi hlâwknaah a chantir hlauh theih thung a ni. Chuvângin tuarna leh hrehawmnate hi hmêlma anga en lovin ṭha zâwk leh awmze nei zâwka kan nun theihna tûra hmanraw ṭangkaiah hman tum hlauh ila.

Kristaa intulût a, amaha beiseina nghat tlat chungin harsatnate hi hmachhawn ila, chutichuan tuarna pawh Pathian khawngaihna kan dawnna hnâr a lo ni ang a. Hri lêng avânga buaina chhûm kârah pawh ni êng mawi tak kan hmu thei dâwn a ni.

Rev. Remlalfaka