Written by
Lalrinliana Colney

HRIPUI LENG KARAH HIAN MANGNGHILH KAN NEI LO MAW?

Hripui thawh khatnaah khan, ralkhel namen lovin kan ralkhel a, ramriahte ṭawngṭai dan ṭheu neiin kan vak kual a, mi ṭhahnemngai kal khawmin Camping centre-ah te chaw nghei ṭawngṭai neiin, kan theihna zawn ṭheuhvah kan ṭang tlang a, sorkar lockdown puan pawh zawm ṭha tak kan ni.

Covid +ve pakhat lek kan neih lah kha rin aiin a serious riau mai a, phaia awmte an lo haw a, +ve an awm pheuh pheuh a. Kan la tawn ngai loh hri a nih avangin, mipui kan khur a, rilru hrisel lo neih pawh awl tak a ni.

Khatihlai khan cable TV lam aṭangin Live Crusade an rawn buatsaih hlauh mai a, kan thawpikna tam tak a la kiang a. Ram pum huap ṭawngṭai honate TV live programme buatsaih a ni bawk a. Mahni theihna zawn zawna kan ṭan tlanna kha, malsawmin a awm a, hri kai pawh kan ziaawm ta.

Hripui thawh hnihna a lo thleng leh a, tawn hriat kan ngah ve tawh avangin mipui kan thlabar ta em em lo. A khat tawkin mitthi an awm reng a, hri kai lah mi 100 mai ni lo 300 chuang chuangte ni khat thil thuah awm mah se, kan chiai chuang lo niin a lang. A reh ve leh mai ang tiin kan inthlamuan tlang ni maw?

A nghawng a na dawn a nia...
I chhungkuaah, ka chhungkuaah hri avanga natna leh thihna a thleng ve lo a ni maithei, a tuartute tuarna chu na tak a ni. Chhungkuaa eizawngtu ber a thi a, thihna em thleng lovah pawh eizawngtu eizawnna a tawp a, sumdawngte sum lut a chawl a, ni tin ei chawp zawngte hna chawl a tam bawk.

Sawrkar thlengin hmasawnna hna a ṭhuanawp a, thawh chhuah kan neih tlem naklaiin, central aṭanga pawisa dawn kan beisei lah a zavaiin kan dawng thei bik lo a ni awm a. Hetiang boruak hian eng chen nge min chiah dawn kan hre si lo. Kan ram economy a cher tual tual a, mi mangang an pung tual tual chu a nih hi.

Hri leng mai bakah, kum dang aiin ruahtui kan dawng tlai zui a. Thlai chingtute thlai chi tuh a thih hnuah ruah tlem kan dawng a, tam tak chuan thlai chi an thlak nawn leh a. Thlai chi tiak tawk lekin ruah tui a lo tla a, mahse a chawmzuitu chu a tla muang leh ta khawp mai. Kan thlai chinte chu a rah chhuah tur ang a rah phak tawh lo maithei.

Covid hri mai bakah vawk hri lengin kan ram a la sawp zui, vawk 3000 chuang thi tate kha a namai lo asin, chhungkua engzat nge ruma beidawng?

Chhiatna kan tawh laiin kan ṭhenawm Burma rama kan unaute mangangin min bel lo thei si lo. An tana belhfakawm nih pawh a chakawm tehreng nen, thlamuanna chhete bak kan pe phak hrih lo chu a ni si a.

Heti taka chhiatnain min chim vel avang hian, he ram riangte hian tuar loh chin kan nei ngei dawn. Lo ral thlir a, insawisel vak vak hun pawh a ni lo. Hawh teh u i harh ang u.

Engnge kan mangnghilh chu?
Thil dang a ni lo, mangnghilh lian tak kan nei nia lang chu, ṭawngṭai rualna bawk kha a ni. Mimal leh chhungkuain kan ṭawngṭai tho alawm kan ti maithei, ni e, kan ṭawngṭai ngei mai. Mahse a huhova, a ruala kan ṭawngṭai ṭhin kha, he hnam hian a theihnghilh loh a ngai a ni.

Ka sawi leh dawn, he hnam hian inchhanhimna ṭha tak a neih ṭhin chu, a huhova, lungruala, kan manganna Pathian hnena kan thlen ṭhin kha a ni tlat. Japan ral lian lakah kan pi leh pute khan, he hnam hi a him theihna chu Pathian auh a ni tih hriain, lammualah a huhovin an ṭawngṭai a, chhanhimin an lo awm tawh a.

Kohhran ti chaktu chu harhna a ni tih hriain, harhna ṭum engemaw zat kan dawn hnuah a lo reh ta deuh a, kum 1983 kum khan kohhran rorelna lian berah, kum 1984 kha harhna dil kumah puangin, ram pum huap ṭawngṭai hona kan neih kha chuan, kum pawh a vei hmain harhna kan chang leh nghal mai asin.

He hnam hian thli­­pui lakah te, ram buai lakahte ṭawngṭai rual­na hi inchhanhim nan a lo hmang tawh ṭhin. He hripui lakah pawh hian, a thawh khatnaah khan India ram state zinga tuar na lo ber dinhmuna kan awm theihna kha, kan ṭawngṭai hona bawk kha a ni lo ang tih kan sawi thei hauh lo. A thawh hnihnaah pawh hian, kha ṭawngṭai hona bawk kha hman­ruaah i hmang leh ang u hmiang.

Ṭawngṭaina :
Aw Chungnung ber kan Pathian. He ram riangte hian kan mangan apiangin, nang lo chu belh tlak thil ṭha chhuan tur kan nei ve si lo. Min thlahtu kan pi leh pute khan, nangmahah himna a awm a ni tih hriain, an mangannaah an lo au eih tawh ṭhin che a, tunah pawh khawvel hripui leng mek laka kan himna chu nangmah bawk i la ni zel asin.

Lalpa, he hnam hi i chanchin ṭha avang chauhva khaw eng hmu ve phak, mahse lei rem rap pha ve tak tak si lo, ram ṭha leh boruak ṭha a thlawna min pek pawh, a nih tur anga la hmang chhuak pha lo hi. Milem pathian bia kan tihte meuh pawhin, mahni inhaivurhna awm lova ram hruai hna an thawh laiin, keini i chanchin ṭha avang chauhva khaw eng hmutute hian, ram ṭha min pek ro hlu hai chhuah aia, lal zel duhna ringawt thinlung nena ram min hruai ṭhin avang em ni ang. Heti taka ram intodelh lo leh retheia kan la awm?

He hripui leng mek lah hian min chenchilh rei phei chuan, kan enconomy chu khutah khutah a tla thla dawn. Thlai chingtuten lei rem an rah a, intodelhna chhete tal kan neih ve theih nan, boruak ṭha min pe leh la, he hri ṭha lo hi min lak kiansak theitu chu nang chauh i ni tih hi kan hriat thar a, i ke bulah tlua, i lam hawia ban kan phar zel theih nan, Aw Chungnung ber i lamah min hip ang che. Amen.

Lalrinliana Colney