Written by
Machhuana Fanchun

HLIMTHLA Fapa sual leh Mizoram sawrkar inan na

Kum 20 vel liam ta ah khan Aizawl a sumdawng pa hlun leh lar tak hian a fapa te pahnih ko in hetiang hian thuchah hnuhnuang a sawi a " kalo upa in kalo tar ta a, mipa puitling innih ve tawh avangin inhmalam hun in ngaihtuah a, hna in thawh angai ta, in bul ṭan nan cheng Nuai 300 ve ve ka pe ang che u, dik takin bul ṭan ula, hna rim takin thawk ula, he sum hi peipung ula, nangmahni mamawhtu apiang te tan malsawmna ni ngei ngei ang che u " tiin.

Hun leh ni aliam a, hetiang hian a fapa pahnih te hmalakna ilo thlir teh ang.

Fapa fel nun kawng
Fapa pakhat zawk chuan apa aṭanga a rochun sum Nuai 300 lai mai chu engtin nge a peipui anga, engtin nge hlawk zawk leh apa duhdan takin ṭangkai takin a hman ang tih a ngaihtuah a, sumdawnna tur ṭha dapkual in phailamah te a zin kual a, mutmu pawh tuah hman manglo khawpin a vir kual a, sumdawnna ṭha tur leh hlàwktur a bul ṭan chho in a thawk nasa hle, kum thum alo vei meuh chuan sumdawnna lian pangai takah a hlangkai hman a, a sumdawnna bungraw phurtu a motor lian Zoram dung leh vanga veivak pawh an inpel ve zut ta mai. A hnuaiah mi tam tak in eizawnna an hmuh theih phah a, kohhran leh khawtlang tan pawh a ṭangkaiin malsawmna thlentu ropui tak pakhat alo ni ve ta reng mai. Amah beiseitu leh pantu an awm deuh reng a, mi rethei, harsa, damlo amah beisei a pantu tumah a tithlawn ngailo a, kut ruakin a haw tir ngailo. Apa sum pek kha apa beisei ang takin awmze neiin a peipung a, malsawm tlakin hna a thawk a, chu chuan kawng engkimah midangte tana malsawmna ni tura luangchhuak thei turin kawng a hawnsak a ni. Tunah chuan a thil tih rah avangin midangte tana malsawmna thlen turin sum leh pai a nei a ni.

Fapa sual nun kawng
Fapa pakhat zawk chuan apa aṭanga a sum dawn chu tam a ti em em a, a khàt tàwkin a en a en leh mai ṭhin, a hringnun a alo chàk leh súangtuah fo ṭhin anga a awmchho thei dawn a ahriat avangin a lawm a, a hlim tak zet a ni. In leh lo nalh leh ṭha a duh avangin veng pakhatah in saksa a lei a, nalh leh ropui takin a chei chhunzawm nghal a, a in kawta kal apiang te chuan "he in mawi dan hi, a chhúnga luh kava chak em" tiin mit tla lek lek in an thlir fo ṭhin anti. Nupui fanau te nei chhoin chhungkaw khawsak pangai takin an khawsa chho zel a, car nalh leh changkang tak pahnih lai mai an nei nghe nghe, car a lei aṭanga thla khat lek aliam in car nalh tak chhuak thar a awm avangin a pathum nan a lei belh leh tak kha mawle. Ṭhian ṭha te nena chawieikhawm leh picnic an uar viau a, ṭhian ṭha pawh angah viau e. Lang theia chet ropui leh nawmsak chu a thiam khawp mai. Mahse enteh, sum leh pai a rochun kha a peipunna leh thawhchhuah leh na lam a ngaihtuah miau loh avangin a sum in kiam lam apan zel a, khawsak hautak laklawh in mamawh a ti sang zel bawk si a, a nghàwng chu natak alo nita. Kum 5 alo liam meuh chuan sum leh pai khàwl alo zo ṭan a, damloh hritlan harsatna alo thlen in a chhungte leh a unaupa sum a púk ta zeuh zeuh a, sum mamawh tam ṭum phei chuan a car te hial a tih ral alo ngai a, ni e, tunah chuan neihsa tihral leh tlàkran lam pan mek alo ni ta. Eng anga sum tam pawh nise peipun leh awmze neia let leh tura ruahmanna a awm miau loh avangin an chhungkaw tana hmabak chu retheihna a ni mai. A in leh lo pawnlam lan dan ropui avanga beiseitu rethei mangang leh chawhmeh zuar ten an pen luh ve tum pawhin kut ruakin an let leh fo a, he in aṭang hian beisei tur chhete mah an hmu ngailo, ni e, midang tana malsawmna ni a luangchhuak turin sum leh pai annei miau tawhlo a ni. Luangchhuak lovin púk diltu dinhmunah an ding mek a ni.

Mizoram Sawrkar
Mizoram sawrkar han tih hian tuna sawrkarna changtu MNF sawrkar chauh nilovin Congress sawrkar pawh an tel thei ang chu. Kum 40 dawn mahni inrelbawlna puitling, State dinhmun a kan din hnu pawh hian kan la rethei em em reng a, ram leh hnam tana ngaihtuahna sengtu mi thahnemngai deuh ten mi ram leh mi state thil tih ṭhat an sawi fo a, kan awt ve em em ṭhin, harsatna alo thlenin ram mipuite tana an luanchhuah dan te, harsa leh rethei zawkte tana innghahna tlak ṭanpuina tur ruahmanna an siam dan te kan hmu a, kan thlir a, chilthli tla duah duah in kan lo thlir ve ṭhin a ni ber mai e. Mi State te chuan hetiang ti tur hian central sum pek nghak kherlo in sum peipun te, sum let leh tura ruahmanna siam dan te an thiam a, thehchhuah tur sum an ngah ani mai. Kan ramah chuan khatiang a ti ve tur khan kan ram dinhmun in a zir lo va, midang ṭanpui a, luangchhuak a, malsawmna ni tur chuan kan rethei em ani. Sum kan neilo ani tih hi a ni mai.

Kan State retheih chhan
Fapa sual dinhmun kan sawi chiah hi politician ten sawrkarna kan chan a Mizoram kan kaihhruai dan kalphung ani. Central aṭanga sum leh pai lo kal hi atam em em a, dik tak leh ruahmanna ṭha tak hnuaiah kum 40 dawn vaibelchhe engemaw zat kan dawn tawh hi hman nisela chuan state hausa leh intodelh kan ni daih tawh ang, mahse kan hruaitu hrawn tawh leh hrawn mek te hian sum peipun lam te, tax kan hmuh tamna tur te, sawrkar a sum let leh theihna tur (revenew) siam thei ah te hian rilru an seng thiam tlatlo a, englai pawh a vaibelchhe tel sum awmsa hmuh tur awm reng amaw an tih tlatna rilru nghet lutuk kian san theihlohna ràu chhe chi hian a zèm àt tlat hlawm avangin kum 10 dawn opposition lama an ṭhut a, an tihsualah ram mipuite ngaihdam an dil a, thil thar leh danglam tak ti tura ropui taka anlo let kan beisei lai pawhin an sulhnu pangai bawk, an hlawhchham pui tawh hnu sum sem ralna lam, let leh tur awmlo a hman ralna lam bawk hi anlo thawhchhuahpui leh tho ṭhin anih si hi. NLUP, MIP , SEDP , PAHOSS, Mau leh Rua, Nuai 1 sem leh Nuai 3 sem, heng ruahmanna zawng zawng leh kan rama kan hriat lar em em te hi sem ralna lam, pek zawh na lam, tlàkranna lam vek ani a, engmah hian ram ropui leh hausa ah min hruaithleng dawnlo tih chiang sa a ni, he thil ṭhatlohna, sum luangral thlawn leh awmze awmlo anihna tichiang tur hian khawvel zau zawk thlir kherlo pawhin anmahni vèk hian heng te hi awmze neilo sum khawhralna mai anih zia hlimthla kum 30 kalta thlir let a anmahni tih ngei te khan entirna ṭha tak min pe ṭeuh tawh lawm. Fapa sualin a sum awmze neilo a a khawralna rah chuan mi sum puk leh retheihna kawng a panpui ang chiah khan he Mizoram State hian a peipunna leh lakluhna lam aia a khawhralna lam a tuipui zel avangin kan lo rethei a, sum kan nei hlawllo a, harsat mangan alo thlenin kan che hlei theilo a, miharsa leh chhuanchham sawrkar sum in kan pui theilo a, kan awm tawp ta mai ani e. Ni e, luangchhuak tur chuan sum kan neih angai miau a, tunah chuan kan neilo ani e. Tunah pawh hian Covid-19 avangin thla tel teh meuh in khung tawh mah ila, chhungkaw tin te keimahni ṭheuh kan dam khawchhuah theihna tura in ngaihtuah hi kan tih tur chu animai. In hriatthiam tlan angai ani e.

BEISEINA
He Zoram ah hian ram hmangaih tak tak tu, kan ṭhatna tura rilru leh ngaihtuahna seng tak tak tu miṭha an la tam viau. Engtik ni ah emaw chuan hmasawnna kawng dik leh awmze nei zawh tura mi ṭha leh huaisen, awmze nei ngaihtuahna nei hruaitu, he ram zim te mai nilo khawvel economy vir vel thlir pha hruaitu kan la nei ve ngei ang tih hi beiseina in kan thlir a, kan ring tlat bawk a ni.

Machhuana Fanchun