SAWRKAR LEH CHHAWMDAWLNA
Covid-19 hripui léng thawh hnihna avangin India ram pum leh Mizoram ngei pawh kan buai hle mai a, Mizoram phei chu nikuma kan hlauh vânglai aia nasa féin kan buai a, hripui vei leh thihpui pawh a let tehmeuhin an tam tawh zawk.
Kumin April ni 20 aṭangin sawrkarin inkhuahkhirhna a kalpui ṭan a, tunah chuan inkhuahkhirhna leh inkhàrkhip kalpui chhung hi ni 40 chuang a ni tawh a, sawrkarin kalpui tura a tih chin, June 7, 2021 thleng a nih chuan, ni 49 chhung a ni dawn tihna a ni a; a rei tawh vang vang khawp mai. June ni 7 hnua kan dinhmun tur erawh hriat lâwk a ni lo a, hripui vei hmuh chhuah a la tam dan ngaihtuahin, inkhârkhip/inkhuahkhirh chhunzawm zel pawh ni se, a àwm lo hran lo ang chu.
Tawrhna a nasa
Ni 40 chuang teh meuh inkhuahkhirh leh inkhàrkhip a nih tawh chhung hian mi tam tak eizawnna a tâwp a, nasa takin an tuar a; eizawnna tawp rau rauah, khawpui bikah chuan ni tina sum lâk luh hmanga khawsa inhlawhfa te, lirthei (commercial vehicle) hmanga eizawng te, dawr tênau (hawker) neite'n an tuar na zual hle.
A chunga kan sawite hi sum la lut tam leh khawsak nuamsa an ni lo tlangpui a, mi in luaha khawsa an tam em em bawk. Anni tan hian khawsak a harsa tak meuh a ni. Chutih rualin, hriselna leh mipui nawlpui himna ngaihtuah a ngai a, hripui laka inven hi a pawimawh em em bawk si.
Ṭanpuina/ chhawmdàwlna
Ni 40 chuang eizawnna kawng zawh thei loa mi tam tak an awm tâkah chuan, mi thilphalte an rawn lang sup sup a, chhawmdawlna pe pawh an tam tawh ngawtin a rinawm. Chutih laiin, Mizoram sawrkar erawh tun thlengin a la ngawi tlat zu nia!
'Mizoram sawrkar a la ngáwi tlat' kan tih hian, tun hnai lawka chhawmdawlna tur sum cheng nuai 91 chuang a pek chhuah leh nuai 117.46 pek leh tura tihte kha rilruah a lang nghal àwm e. Ni e, a dik a ni. Mahse, Mizoram sawrkar hian a sum liau liau hmanga mirethei zawkte chhawmdàwlna hi a la ti meuh lo tlat a; chuvang chuan 'Mizoram sawrkar a la ngáwi tlat' a ni. Nikum khan task force (LTF/ VTF) hrang hrang hnenah mipui chhawmdàwlna tur sum eng emaw zat a pe chhuak a, mahse, a semna LTF/ VTF ringawt pawh an tam tham ve avangin LTF/ VTF pakhatin an dawn erawh a tam viau lo a, a dawng tam pawl - khua/ veng lian deuhin cheng sing khat velte an dawng mai thei e.
Covid-19 leng thawh hnihnaa inkhuahkhirh hnuah pawh, tun hnaia sawrkarin khawsak harsate chhawmdawlna turin cheng nuai 91 chuang a pe chhuak tawh a, nuai 117.46 dang pek leh a tum mek tih kan hria; a lawmawm a ni. Mahse, nikuma chhawmdawlna sum LTF/VTF-te hnena a pek leh kumina a pekte hi CM Relief Fund-a sum lut aṭangin a ni hlawm. CM Relief Fund-a sum lut hi sawrkar sum liau liau a ni lo a, mipui/páwl thawh khawm, mipui vek chhawmdàwlna atana mipui leh pawlte'n an chhùn luh a ni. Chuvang chuan, Mizoram sawrkar hian a sum hmangin inkhurhkhirh leh inkhàrkhip vanga harsatna nasa tak tâwk, chhuanchham (mai thei)-te chhawmdawl kawngah a la ngáwi tlat kan ti thei a ni.
CM Relief Fund
Hripui a lèn hma pawhin CM Relief Fund hi a awm sa reng a, a nacháng hriate chuan an thawh zauh zauh reng a. harsatna khirhkhàn bik tâwkte leh chhiatna tâwkte chhawmdàwlna atan hman a ni ṭhin. Sawrkar bungrua (property) leina atan hman a nih kan la hre ngai lo. Covid-19 a lèn hnuah pawh CM Relief Fund (for Covid-19) nihphung chu a la ngai reng a; mipui chhawmdàwlna atan tho a ni.
Covid-19 lèn hnu leh hripui vanga harsatna tâwkte chhawmdawlna atana mipui/ pawlte'n sum an thawh khawm chu June 1, 2021 thlengin Rs. 23,61,35,107 (nuai 2,361.35) a tling tawh a, a tam zawk hman tawh niin, la hman loh Rs. 1,36,24,137 (nuai 136.24) a awm mek niin a lang.
Hetih lai hian, CM Relief Fund-a mipuiin sum an thawh khawm zinga cheng nuai 537.99 chuang chu nikum khan sawrkar bungrua (property) leina atan hman a ni mauh mai thung a! CM Relief Fund thil tum ngaihtuah leh hman tawh dante ngaihtuahin, hei hi hman dan tur dik a ni lo ngei chuan a lang.
Mizoram sawrkar thuchhuak tawhtea a lan danin, CM Relief Fund aṭang hian nikum khan swab sample endikna Truenat kháwl 10 lei nan Rs. 2,01,15,000 leh a hmanraw dang lei nan Rs. 1,18,68,830, Rapid Antigen Test (RAT) kit leina atan Rs. 91,84,000, ZMC mamawh phuhrûk nan Rs. 84,78,395, deep freezer pasarih leina atan Rs. 30,10,000, pamphlet siam nan Rs. 10,53,000 leh Taiwan puihna bungraw phurhna atan Rs. 90,624 hman a ni!
Sawrkar laipui a che ná
Covid-19 lockdown avanga mi rethei zawkte chhawmdàwl kawngah sawrkar laipui erawh a che nasa a, nikum aṭang tawhin tun thlengin a inséngso viau. Buhfai leh mipui ei tur thil dangte a thàwnin a sem ṭhin a, kuminah pawh a sem a; mi rethei zawkte sum faiin a ṭanpui a, an bank account-ah sum eng emaw zat a thun a ni.
Sawrkar laipuiin Covid-19 léng leh inkhàrkhip vanga chhawmdàwlna a pekte hi Mizorama mite pawhin an dawng ve a, a lawmawm tak zet. Chhawmdàwlna chungchang bikah chuan Mizoram mipui, khawsak harsa zâwkte'n Mizoram sawrkar aiin sawrkar laipui an chhawr zawk a, Mizoram sawrkar aiin sawrkar laipuiin Mizoram mipui a duhsak zawk a ni, tia ngaihtuah rum rum theih a ni ve tlat asin!
Chutih lai chuan, sawrkar laipuiin chhawmdàwlna a rawn pekte hi kan minister ṭhenkhat chuan Mizoram sawrkar tih angte'n an sawi a ni àwm a; a zah theih loh thlak ve hlek lo maw?
Mizoram sawrkar mawh
Mizoram sawrkar hian a thutlukna - inkhuahkhirh leh inkhàrkhip avanga harsa taka awm mek te, chhuanchham hial eng emaw zat awm tawhte (DC-ah chhuanchham report a lut miau a) ṭanpuina atan hian a sum hi a hmang ve ngei tur ni-ah ka ngai. A duh phawt chuan a ti thei ngei ang tih pawh za-ah za-in ka ring; a duh leh duh lohah a innghat ber ang. Mahse, tun thlengin a hmang duh rih lo tlat si.
Kohhran, páwl, mimal, khua/veng tam takin chhawmdawlna an pe chhuak hi a lawmawm tak zet a; tun dinhmun ngaihtuah chuan, an tih zel pawh a beiseiawm a, a ṭul pawhin a rinawm. Mahse, chutah chuan state sawrkar ve riang ruang chu a innghat ngawt tur a ni dawn em ni?
A (sawrkar) thutlukna - inkhuahkhirh/inkhàrkhip avanga hna thawk thei lo, ni 40 chuang sum lak luhna tàwp tawh, ṭanpui ngaite chhawmdàwl hi Mizoram sawrkar hian a mawhah a la ve tur a ni a, chuta tan chuan a inséngso ve bawk tur a ni. 'Kohhran te, páwlte leh mi thilphalte'n chhawmdâwlna an pe leh tho ang,' tih rilru pú leh beisei ràna inkuangkuahsan ngawt hi sawrkar ṭha, mipui sawrkar awm dan tur a ni lo.
Heti hian ni ta se
Mizoram sawrkar hi sumpaiah a harsa hle niin an sawi ṭhin a, Chief Minister pawhin a thuchahah a sawi chhuak tawh. Chuti chung chung chuan, a thutlukna kaihhnawiha mipui, mi rethei zawkte'n hna an thawh theih loh avanga ei tur an nei lo mai tur ṭanpui hi a tih tur hmasa, a ngaih pawimawh hmasak tur a nih hmel khawp mai. Sum nei lo, tih reng laia a loa mi tin kan awm theihna reng, raw-mi chìn leh ṭiak supply tih vel thuar tham buaipui hmasak tlatte hi a mak em em a ni.
Kan sawrkar hian a sum neih sa aṭanga chhawmdàwlna pek chhuah harsa a ti ngang a nih pawhin kawng dang a la awm tho asin; a sum hmuh tur a la dawn si lohte hmangin mipui chhâwk zângkhai theih a ni ang. Electric bill leh tui bill-te hi May (emaw May & June) thla chu inkhurhkhirh/inkhàrkhip vanga mipui harsatna chhâwk nan han khawn lo (free) hlauh mai se; AAY (Antyodaya Anna Yojana) leh PHH (priority household)-te chu June thla ration buhfai a thlâwnin han pe keuh mai ta se.
Hengte hi han ti hlauh se chuan, lockdown vanga mipui harsatna hi Mizoram sawrkar hian a mawhah a la a ni, kan ti thei ang chu!
K. Zothanpara