Written by
Prof. H.Lalramnghinglova

WORLD ENVIRONMENT DAY, 2021

World Environment Day, 5th June 2021 hmangtu zawng zawng chibai u.

A ṭobul: World Environment Day (WED) hi Stockholm (Swe­den)-ah UN General Assem­bly June 5-6,1972-a an neih ṭumin a ni khatnaah din a ni a, Stockholm Conference on Human Environment/ Stockholm Conference tia hriat a ni. A lawman hmasa ber chu June 5, 1974-ah “Lei pakhat chauh” (only one earth) tih thupui hmangin neih a ni a. Kum 1987 aṭangin khawvel hmun hrang hrangah kum tin neih a nit a a ni.

Nikum 2020 khan German nen ṭangkawpin Colombia-in a thleng a,“Time for Nature” tih thupui hman a ni. Kumin 2021 hian Pakistan-in a thleng (host) a, “Ecosystem Restoration” tih thupuia hman a ni a. Kum 2021-2030 (kum 10 chhung hi) “UN Decade on Ecosystem Restoration” atan puan a ni a. Kuminah hian UN Sustainable Development Goals (SDG) point-17 nei chu sawiho a ni dawn a ni. WED hi khawvel hmun tinah neih ṭhin a ni a, kumin hi eng tak ang maw?

WED denchhen hian MZU-a Department of Environmental Science chuan, 2003-2018 chhung khan kum tin thing phun leh seminar programme kan hmang ṭhin a, 2011 khan Green Mizoram nen ṭangkawpin MZU Campus-ah thingphun runpui neih a ni bawk. June thla tir lam, thing phun hun a nih bawk avangin, central program chi khat Vanahotsava hming chawi titihin, Mizoram sorkar chuan 1998 aṭangin kum tin Green Mizoram Programme a hmang ṭhin a ni.

Ecosystem Restoration: Eco­system chu, khawvel leh a chhunga nunna neite awmkhawmna (nunna neite phuar khawmtu) hmun leh chuta an inrintawn (thrim-threm) dan sawina a ni a: Dil, Sih, Lui, Ramngaw, Phul adt.(Entir nan, Phawngpui ecosystem, Tamdil ecosystem, Ailawng/ Reiek tlang ecosystem etc.) hmun khat emaw, hmun dang danga awm (regional ecosystems) emaw, khawvel huapa awm emaw sawina a ni a. Kawng dangin sawi leh ta ila, ramngaw, dil leh luia nung-chi (biodiversity) inringtawna an chen­hona hmun sawina a ni.

Chutiang ecosystem chuan a thlawnin boruak thianghlim (Oxygen) hip tur min pe a, tui in tur min pe a, ei tur min pe a, in sakna hmanrua chi hrang hrang min pe a, ramsa/ nungchate tuallai lenna a siam a, lei ṭha a siam a. Chuti-ang hmaṭhatna min pek zawng zawng chu “Ecosystem Services” an ti a. Chutiang eco­systems chu nasa takin mihringin kan tichhia a, kan tihchhiatna tam ber chu leilung, tui leh boruak tibawlhhlawh (pollution) leh ramngaw tihchhiat (de-fore­station) hi a ni.

Chuti-ang ecosystem chhe tawh siam ṭhat lehna, tihdam lehna, ngai awmtir lehna chu, “Resto­ration” a ni a. Chu chu kum­ina 'World Envirnment Day' thupui chu a ni. A pawimawh hle mai.

Prof. H.Lalramnghinglova