WORLD ENVIRONMENT DAY, 2021
World Environment Day, 5th June 2021 hmangtu zawng zawng chibai u.
A ṭobul: World Environment Day (WED) hi Stockholm (Sweden)-ah UN General Assembly June 5-6,1972-a an neih ṭumin a ni khatnaah din a ni a, Stockholm Conference on Human Environment/ Stockholm Conference tia hriat a ni. A lawman hmasa ber chu June 5, 1974-ah “Lei pakhat chauh” (only one earth) tih thupui hmangin neih a ni a. Kum 1987 aṭangin khawvel hmun hrang hrangah kum tin neih a nit a a ni.
Nikum 2020 khan German nen ṭangkawpin Colombia-in a thleng a,“Time for Nature” tih thupui hman a ni. Kumin 2021 hian Pakistan-in a thleng (host) a, “Ecosystem Restoration” tih thupuia hman a ni a. Kum 2021-2030 (kum 10 chhung hi) “UN Decade on Ecosystem Restoration” atan puan a ni a. Kuminah hian UN Sustainable Development Goals (SDG) point-17 nei chu sawiho a ni dawn a ni. WED hi khawvel hmun tinah neih ṭhin a ni a, kumin hi eng tak ang maw?
WED denchhen hian MZU-a Department of Environmental Science chuan, 2003-2018 chhung khan kum tin thing phun leh seminar programme kan hmang ṭhin a, 2011 khan Green Mizoram nen ṭangkawpin MZU Campus-ah thingphun runpui neih a ni bawk. June thla tir lam, thing phun hun a nih bawk avangin, central program chi khat Vanahotsava hming chawi titihin, Mizoram sorkar chuan 1998 aṭangin kum tin Green Mizoram Programme a hmang ṭhin a ni.
Ecosystem Restoration: Ecosystem chu, khawvel leh a chhunga nunna neite awmkhawmna (nunna neite phuar khawmtu) hmun leh chuta an inrintawn (thrim-threm) dan sawina a ni a: Dil, Sih, Lui, Ramngaw, Phul adt.(Entir nan, Phawngpui ecosystem, Tamdil ecosystem, Ailawng/ Reiek tlang ecosystem etc.) hmun khat emaw, hmun dang danga awm (regional ecosystems) emaw, khawvel huapa awm emaw sawina a ni a. Kawng dangin sawi leh ta ila, ramngaw, dil leh luia nung-chi (biodiversity) inringtawna an chenhona hmun sawina a ni.
Chutiang ecosystem chuan a thlawnin boruak thianghlim (Oxygen) hip tur min pe a, tui in tur min pe a, ei tur min pe a, in sakna hmanrua chi hrang hrang min pe a, ramsa/ nungchate tuallai lenna a siam a, lei ṭha a siam a. Chuti-ang hmaṭhatna min pek zawng zawng chu “Ecosystem Services” an ti a. Chutiang ecosystems chu nasa takin mihringin kan tichhia a, kan tihchhiatna tam ber chu leilung, tui leh boruak tibawlhhlawh (pollution) leh ramngaw tihchhiat (de-forestation) hi a ni.
Chuti-ang ecosystem chhe tawh siam ṭhat lehna, tihdam lehna, ngai awmtir lehna chu, “Restoration” a ni a. Chu chu kumina 'World Envirnment Day' thupui chu a ni. A pawimawh hle mai.
Prof. H.Lalramnghinglova