Rawmi kan ching dawn e
Mau/ rua hi ka tuina zawng a ni loa, mau hming pawh hi ka hre tlem khawp mai. Tuna Horticulture dept.-in a supply tu tur an zawn Rawmi (Dendrocalamus Sikkimensis) pawh hi ka lo hmelhriat lutuk ngai lem lo.
Chuvangin, rua hi kan ram tan a ṭha em, engtiang taka hlawkpui chi a nge a nih tih lam sawi ngam chi ka ni lo. Chutiang chiah chuan kan Chief Minister sawi ang hian rua hi 'mipuite economy tih sanna tur' a ni lo ang tia sawi ngam tur chi pawh ka ni hek lo. Mah se, rindan erawh neih thiang a ni a, rua hian kan ram economy a tihsan phah viau ka ring ve hauh lo.
Kan Chief Minister hi a fakawm ka tih takzet. Mau/rua a tuipuina hi a rei tawh viau a, selna hrang hrang karah pawh kan ram dinchhuahna tur nia ngaiin a seh tlat a ni.
A tuipuina hi a rei tawh a, an sorkar hmasak pawh khan a tuipui tawhin ka hria, a raw duh ang a chi siam thiam an awm loh vangin hma a la chak thei lo niin ka lo hria a, ka hresual lo ang chu maw?
A thusawi ṭhin aṭanga lang chiang pakhat chu eptu an nih leh hnuah pawh rua a tuipuina a reh chuang lo. Sorkarna an han chang leh phat a, kan CM thusawi kan hriat tam pawl chu mau/rua chungchang hi a ni awm e.
Ram leh hnam tana ṭha tur nia a hriat a nih avanga vei bur leh tuipui em em a nih hmel. Chutiang ni loa mimal emaw, chhungte leh hmelhriat ṭhate hlawkna tur ringawt a lo nih erawh chuan ka ngaihdan ka sawhsawn rang khawp ang.
Rua chungchangah hian kan CM hi a malṭan viauin ka hria a, a minister leh MLA zingah han sawimawi ve hi ka hre ngai lem lo, ka hre fuh lo palh pawh a ni thei e.
Mau/rua hi Assembly Session ti ngaihnawmtu ber pakhat pawh a ni awm e, ruling lam aiin eptu MLA lamin kan CM hi an tuipui zawk em aw ka lo ti rilru ṭhin.
Thawnthu hmasa zawk chu : Khawvelah Covid-19 a leng a, hriat ngai loh hripui a nih miau avangin ram changkang leh hausa zawkte pawh an mangang a ni. Covid-19 in khawvel economy a nghawng a, India ram ngei pawh a nghawng nasa hle. India ram a nghawng miau avangin keini ang thawhchhuah nei tlem chu min nghawng nazual lo thei lo.
March, 2020 vel aṭangin Mizoram pawh Covid-19 vang hian kan buai zual ṭan a ni. Buaina kan tawh chhoh mek lai takin June 3, 2020 khan Horticulture dept.-in mau/raw chi supply-na tur tender a rawn chhuah ta tlat a, Dendrocalamus Brandisi leh Dendrocalamus Latiflorus chi supply tur zawn a ni.
Khatiang boruak laia tender chhuah a ni ringawt pawh khan sawisel a hlawh tawh nak a laiin, tender hi pakhat chiahin chhangin a chhangtu awm chhun lah kan Chief Minister-in a sawi ngun em em Dr N Barathi director nihna Growmore Biotech Ltd., Tamil Nadu an ni khan sawizui a ti hlawh zual phah. Ruahmanna fel tak nei a, tute emaw sum siamna tura ngai an lo awm a nih pawhin thil mak a ni awm lo e.
Hemi ṭum hian Dendrocalamus Brandisi leh Dendrocalamus Latiflorus ṭiak 1,00,000 supply tur zawn a ni. Growmore Biotech lam hian Dendrocalamus Brandisi chiah neiin, ṭiak nuai 1 an nei.
Dendrocalamus Brandisi ṭiak hi an sem dan ka chiang loa, Lengte leh Lengpui lamah chuan an sem ngeiin ka hria. Kum khat dawn a ni ta a, hralh chhuak a, an chhungkaw economy ṭhat phah an awm tawh em ka hre lo thung. Ka sawi angin mau/ rua chinchang ka hriat loh em avangin kum 1-ah hralh tham an ni hman ngai lo pawh a lo ni zawk maithei.
Thawnthu vawi hnihna chu : Covid-19 thawhkhatnain ziaawm lam a pan chho a, mipuite pawh nundan phung pangngaiin kan nungchho ta bek bek ṭan a, mahse rei a ni lo. April, 2021 vel aṭangin Covid-19 thawhhnihnain min rawn nuai leh a, a hma ai mahin min nuai nasa zawk awm e. Tun thlengin hripui avangin total lockdown puan a la ngai a ni.
Hetiang hi kan boruak a nih mek laiin Horticulture department chuan May 7, 2021 khan kan Chief Minister-in a lam rik ka hriat ngai lem loh Rawmi chî (Dendrocalamus Sikkimensis) supply tur zawnna tender a rawn chhuah leh ta.
Sawizui a hlawh leh hle mai, sawizui awm tak pawh a ni. Hripui vangin kan economy a chhia a, mimal, pawl leh kohhrante'n hripui dona atan ṭhahnemngai takin CM relief fund-ah pawisa an thawh lai leh a hnathawkte'n an hlawh hmanga sorkar an ṭanpui tur boruak nen a in nang chho tlat.
Tender hi mi paliin an chhang a, chungte chu Mizoram Bamboo Producer (Secondary Hardening Unit, Growmore Biotech), IMCS Nursery Firm, Bairabi Bamboo Producer leh King Industry-te an ni.
Mizoram Bamboo Producer (Secondary Hardening Unit, Growmore Biotech) neitu hi Dendrocalamus Brandisi leh Dendrocalamus Latiflorus supply tur zawnna Growmore Biotech Ltd.-te'n an chhan ṭuma an local distributor kha a ni. Khami ṭum khan local distributor a nih angin a hmingin Growmore Biotech Ltd. hian an chhang a, tun ṭuma chhan dan erawh a dang deuhin a lang a, Secondary Hardening Unit, Growmore Biotech tih erawh telh a ni tho.
Ram pawn lam thlenga mau chi lo supply tawh ṭhin leh Rawmi ṭiak supply tur ngah ber King Industry chuan hnawl an ni. He thilah hian hriatthiam loh ka nei a, King Industry hi an sample thehluh Rawmi a ni lo tih avanga hnawl an ni. Mah se, anni hian technical bid chu an paltlang tho si a, financial bid-ah hnawl an ni daih. Ka lo ngaihve danah chuan Rawmi ni lo tia inhnawlna tur chu technical bid ni niawm tak a ni a, mahse ka hre thui ve lo.
King Industry tih loh zawng hian ṭiak khat Rs. 85 a supply turin an chhang a, King Industry chhanna erawh a dang thung. Mi pathumte hi inthurual emaw, thawkho ang deuha ngai awm mah se, dem ngawt chi an ni dawn em ni?
An vai hian an supply tir dawn nge, pakhat an thlang dawn chu ka hre lo. Eng pawh nise, tun ṭumah hian ṭiak 40,000 supply tur an zawng a, Rs. 85 a an supply chuan cheng nuai 34 sen a ngai dawn tihna a ni.
Rawmi hi Google lama kan en chuan raw lian lem lo tak a ni a, rua pum khat Rs. 25-30 vela an zawrh ai hian a lian lem lo. Google lama ka hmuh ang hi a nih chuan Rs. 85 a ṭiak khat lei a nih chuan, sorkarin a lei to dawn hle tihna a ni a awm e. A ṭiak hi a nung lo pawh awm palh thei a ni.
Ṭiak khat aṭang hian pum engemawzat a chhuak thei dawn zawk nge chu ka hrethiam pha lo. Ṭiak khat aṭang hian pum tam tak hralh theih a nih dawn erawh chuan a zia phian ang.
Ngaihdan a in ang lo : A bik takin eptu lam chuan tun ang boruaka raw supply tur zawnna tender lo chhuah hi hun an ti lo hle a, an ngaihdan hi ngaihdan awm lo pawh a ni lo. Mimal zingah pawh hun lo ti engemawzat an awm awm e.
Chutihlaiin Horticulture dept. lam chuan thuchhuah siamin, Rawmi chinna tur vah fai a nih tawh thu leh tik makmawha an ngaihthu an tarlang thung. Anni lam ṭanna pawh hi thil awm lo a ni bik hauh lo.
Keia ngaihdan chuan Covid-19 avanga hun harsa tak kan tawh lai, kan sum dinhmun chhiat em em lai, kan health infrastructure pawh duhkhawp a nih loh em em laia hetiang zat sum lo hman hi a awm lo.
Chutihrual erawh chuan kan Chief Minister sawi anga rua hi mipuite economy chawisan theihna hial a nih a, a chin hun lai a nih phawt chuan hripui len lai pawh nise tender chhuah hi awm ka ti.
A chhan chu Covid-19 avanga kan economy chhe mek a tungding thei dawn a, tender chhuah belh zel pawh nise a thil tih awm lo a ni lo ang. Rua ching an tam poh leh kan economy a ṭha dawn tihna a nimai dawn lo em ni?
Inthlan nghawng tur rua?: Rua hian MLA inthlan lo awm leh tur hi a nghawng phak ka ring tlat. A chhan chu sorkar lai party president leh Chief Minister ni mekin a tuipui em em 'mipuite economy chawikanna tur' a tih a nimiau a, hei lo pawh rua ṭhatzia a sawina chu kan hre hlawmin ka ring.
Kan Chief Minister-in a sawi ang ngeia rua hian kan economy a chawikang a nih phawt chuan inthlan lehah chuan party dang tan chuan khin an huphurh awm khawpin ka ring. Mah se, tun term chhunga ruain kan economy-ah nghawng a nei lo a nih chuan ruling lai tan inthlan chakawm tak a nih a rinawm loh.
Rua chungchang bikah hi chuan a lo hlawhchham a nih pawhin Covid-19 hi chhuanlam a tling dawnin ka hre lo, a chhan chu tender chhuah a nih ṭum hi hripui len lai ve ve a ni tlat. Hripuiin a tihbuai phak loh khawpa kan sorkarin a ngaih pawimawh pawh ti ila kan sawisual awm lo e.
Tuna kan sorkar mek hi kum 2 leh a chanve vel an sorkar ta. Kan Chief Minister-in an sorkar tirh phat aṭanga a tuipui mau/rua avanga economy ṭhat phah ka la hre ve lo, ka hawizim vang pawh a nithei. A ṭiak supply tute lam ka sawi tel loa, anni pawh an economy a ṭhat phah em ka hre chuang lo a nia.
Sawi leh sawi hnu mau/rua chanchin hriat nei tlem tak hi kan lo hmanhmawh lutuk pawh a nithei a, mah se kan CM sawi ṭhin ang hi ni turah ngai ila, kan hlawhtlinpui hun nghahhleh awm deuh chu a ni. An term chhunga a hlawhtlinna an hmuh hman loh kan CM hi ka hlauhthawnpui avanga lo hmanhmawh ve chiam pawh ka ni thei.
Malsawmdawngzela Hrahsel