Covid-19 thawhthumna leh naupang himna
Covid-19 thawh thumna (third wave) hian Africa ram hmun ṭhenkhat a thleng tawh a, India ram a lo thleng ngei ang em tih hriat ni lo mah se, mi thiamte chuan a lo thleng ngei turah an ngai a, IIT-Kanpur-in a zir chiannaah chuan, Covid-19 thawh thumna hi kumin October thla velah thleng tura ngaih a ni.
India ramah Covid vaccine hi naupang tan pek chhuah a la ni lo va, trial neih mek a la ni hlawm. Hei vang hian Covid thawh thumna hi puitling aiin naupang lamah thawk na tura ngaih a ni.
Chuti chung chuan India sorkar hi Covid thawh thumna bei let turin a inbuatsaihna a ṭha tawk lo hle niin a lang a, mipuite hnena vaccine pek hmanhmawh hi a hmalakna langsar ber ni maiin a hriat. Chuvangin thawh thumna do lêt hna hi state kutah a innghat lian lehzual a, inbuatsaih ṭha apiangin an tuar nêp mai dawn niin a lang.
State ṭhenkhatah chuan a zir chiangtu expert team indinin anni’n sorkar hnenah hmalak dan tur thurawn an pe mai a, chutianga ti tawh leh ti mek te pawh an awm. State hrang hrangte mamawh bik a inang lo va, Delhi-ah te chuan oxygen mamawhna a sàn avangin oxygen chhek khawl lama ṭan lak a ngai a, Mumbai lamah te chuan mihring an tam avangin inenkawlna hmun tihtam a ṭul a, India hmarchhak lam chu a kilkhawr avangin hmanrua mamawh lo inlak khawl te pawh a ṭul maithei.
Karnataka sorkar chuan district tinah paediatric Covid care centre a din a, Andhra Pradesh-ah chuan Paediatric Covid-19 Task Force dinin an zirchianna aṭangin sorkar hnenah thurawn an pe a, chung zingah chuan naupang tan oxygen mask leh damdawi tam zawk ngaihtuah thu a tel. Delhi-ah chuan thawh thumna laka naupangte venghim turin special task force for children din a ni a, khum, oxygen leh damdawi mamawh tam zawk a awm theihna turin hma an la a ni. Tin, Maharashtra-ah chuan Brihanmumbai Municipal Corporation (BMC) chuan Mumbai khawpui tan paediatrict Covid care facility a ruahman a. Covid avanga damdawiina awm nu leh pate kalsan naupangte enkawlna turin ruahmanna a siam bawk.
Kan ramah chuan mi thiam tak tak telna Medical Operational Team ṭha tak kan nei sa a, a ṭul angin sorkarah thurawn an pe zel a ni. Anni bakah hmalakna kengkawhtu atan state level, district level leh village/ local level task force kan nei bawk a, hrileng dovin hma kan la tlâng dial dial a, kan thlen chin hi a la chhuanawm thawkhat hlein a lang.
State ṭhenkhatah chuan naupang zingah Covid thihpui an awm nual a, heng kan tarlan state-te pawh a tuartu an ni hlawm. Maharashtra-ah hian nikum chhung khan Covid thihpui hi naupang kum 10 hnuai lamah mi 85 zet an awm a, kum 11-20 inkarah mi 181 an awm bawk. Karnataka state-ah pawh naupang kum 9 hnuai lam thi hi kumin May ni 18 thleng khan mi 18 an tling tawh a, kum 10-19 inkar thi hi mi 62 zet an awm bawk.
Chuvang chuan an tan thawh thumna atana naupang ngaihsak hi tihmakmawh a ni lehzual a ni. Kan ramah chuan Covid thawh khatna leh thawh hnihnaah naupang positive kan nei nual chungin thihpui erawh kan awm lo niin a lang a, a vanneihthlak hle. Heti chung hian kan sorkarin thawh thumna atana inbuatsaihna ṭha tak neiin, hmalakna dang a neih bakah naupang tan liau liau Covid vei enkawlna tur Neonatal Intensive Care Unit (NICU) a siam mek a, a lawmawm tak zet a ni.
Hripui leng laka naupang a himna atan chuan nu leh pa emaw, a enkawltute emaw an pawimawh ber a. Naupang awmna chhungkua kan nih chuan ina tawm tam hi invenna ṭha ber a ni; vaccine pek an la nih loh avangin a aia ṭha invenna a awm chuang lo. Vanduaina avangin hri a kai theih a, fimkhur tawk loh avanga hri kai erawh a tam ber an ni maithei. Naupang hri kaite erawh chu an fimkhur tawk lohna ai mahin a enkawltute fimkhur tawk loh vang a nih a rinawm a, nausen ngat phei chu an himna 100% hi nu leh pate kutah a innghat a. Dam chhunga inchhirna a thlen lohna turin fate himna hi nu leh pate hian ngai pawimawh ber ila a duhawm hle.
Ram changkang leh hnam changkang apiangin naupang hlutna an hria a, naupang humhimna turin hma an la nasa ṭhin niin a lang. US President lar tak John F. Kennedy khan, “Kan hmuh ve loh tur khawvel tana kan hnutchhiah chu naupangte hi an ni” a ti hial a. Rap ina khawsa naupang berh chip chep kha ram hruaitu ropui tak a ni ang tih rin harsa hle mah se, a ni lo vang tih tuma sawi theih a ni lo.
Hmuchhuaktu leh siam chhuaktu ropui a ni thei a, ziaktu ropui leh phuahtu ropui a ni thei. Chuvangin naupang an thih hian rohlu kan chân a, nakina ziaktu ropui ni tur te, hruaitu ropui ni tur te, thuhriltu ropui ni tur te kan chân tel zel a ni. Hei vang hi ni hmiang, US President vêk Herbert Hoover khan, “Naupangte hi kan neih hlu ber an ni” a lo tih hial reng ni.
Covid dolêtna kawngah hian kan duhthusam ang diak diakin sorkarin hma a la kher lo maithei a, tih tur âwm tak tih loh te, tih loh âwm tak han tih mai te pawh sawi tur a awm âwm e. Chuti chung chuan, India ramah state kilkhawr ber leh tê ber pawl kan ni chungin Covid dolêtna kawng hrang hrangah a che hmasa (advance) pawl kan la ni thei deuh zel a, hemi kawngah hian kan sorkar a fakawm tak zet a, kan zaa kan ṭan tlànna hian rah ṭha a la chhuah zel a rinawm.
TS Khupchong