Written by
Rev. Dr. K.Thanzauva

COVID-19 DONA

Khawvel history-ah hian Second World War kha mihring thih tam berna a ni a, nuai 750 vel an thi a, USA chuan mi 407,300 a hloh a, India chuan mi 87,000 a hloh a ni. Tunah hian Covid-19 avangin khawvel pumah nuai zathum sawmsarih vel an thi tawh a, USA-ah chuan nuai ruk dawn lai (590,000) laiin an thihpui tawh a ni (Johns Hopkins University). Second World War ai khan mihring an chán nasa tawh zawk a, chutiang bawkin India-ah mi 346759 zet an thi tawh a ni, Second World War ai khan mihring kan chán tam daih tawh a ni.

USA A CHESUAL: Hrileng thawh khatnaah khan USA, UK leh Europe ram tam tak an che sual a ni. Vacine a awm mai si lo va, khuahkhirh an duh lo va, duh duh angin an awm a, duh lo danin an awm a ngai ta a ni. President Donald Trump an inthlanna a hloh phah a, mi nuai ruk dawn laiin nunna an chán a ni.

INDIA SECOND WAVEAH A CHE SUAL: Hrileng thawh khatnaah khan a tiṭha viau a, June 2020, khan hri vei 11,000 chauh a nei a, Sawrkar a inthlah dah a, farm law an siam a, farmer-ho an strike chiam. Central Vista Development Project an buaipui a, May thla khan Kumbh Mela-ah nuai tel an kalkhawm a, tichuan ni tinin hri vei thar 35,000 an awm ta a. A hnu lawkah mi 89,800 ah a kai chho a, nuaiah a chho ta zel a. Tichuan tunah hian ni tin kai thar zat tla hniam deuh mah se mi nuai zahnih leh sawmriat zet (2,88,09,338) in hri an vei tawh a, mi 346,759 (as on 7/June,21) in an thihpui tawh a ni.

VACCINATION: Lockdown leh contact tracing-te ṭangkai bawk mah se, Vaccine a lo awm tawh hnuah chuan hri laka invenna ṭha ber chu vaccination hi a ni. Hei hi kan mithiam ber ber Dr. Randeep Guleria, Director of AIIMS leh mi dang tam tak ngaihdan a ni. Tunah hian Serum Institute of India chuan Oxford/AstraZeneca nen Covishield an siam a, Bharat Biotech chuan Indian Medical Council phalnain Covaxin a siam bawk a. Hengte hi tuna Vaccine a siamtute chu an ni a. The Sputnik V vaccine, Russian company Gamaleya Research Institute of Epidemiology and Microbiology siam chu pawm a ni a. India-ah siam a ni dawn bawk. January 2021 khan India chu khawvela vaccine siamna khawl lian ber bunna, khawvel vaccine siam chhuak tam ber Sawrkar a nih tur thu India PM chuan a sawi a, tichuan ram dangah pawh thawnchhuah a ni a. Tunah chuan vaccine indaih lohna avangin mipui an chiai a ni. Thil hriatthiam harsa ta chu Common RTI information aṭanga a lan danah Central Sawrkar chuan mataduai 23.18 sem chhuak tawh anga a lan laiin, a siamtu company aṭanga a dawn erawh chu maktaduai 16.23 a ni a. Maktaduai 6 zetin sem chhuah a tam zawk a ni. (YouTube based on HW News & The Wire News).

INDIA VACCINATION POLICY: India Sawrkar chuan May ni khat khan Policy a ti chhuak a. Chutah chuan kum 45 chung lam chu a thlawna vaccine hi pek tur a ni a, kum 18-45 inkar chu Central-in 50% a tum ang a, State sawrkarin 50% atum ang. Private hospital-tepawh an lei leh hralh phalsak a ni ang, tun din hmunah chuan Private Hospital te hian factory atangin Covishield and Covaxin Rs 600 leh Rs 1020 velin an lei a, Rs 800 leh Rs 1500 velin an pe chhuak leh a ni. Ni min 7 June 21 khan 70% Centre Sawrkarin a tum tur thu PM chuan a sawi leh a ni.

MIZORAM: Mizorama chhiatna rapthlak leh mi tam tam tak thihna chu rambuai (MNF insurgency) kha a ni a. Khaw tam tak hal leh sawikhawm baka mi 1500 vel chuan nunna an chan a ni. Hei hi kum 20 chhunga thil thleng a ni. Tuna hripui lengah hian kum khat leh thla hnih chhung lekin mi 13,679 hri an vei tawh a, mi 55 an boral tawh (7/June/21), ram pawna kan missionaryte, pastorate leh mi dang eng emaw zat an boral tawh bawk. Eng chen nge a la kal zel dawn kan hre lo. Biak in khar a ni a, School khar a ni a, hotel khar a ni a, eizawnna leh sumdawnnain a chhiat phah hle bawk a ni. Chuvangin theihtawpa chhuah ral do anga do chi a ni.

VACCINATION: Vaccine a lo chhuah hnu chuan vaccination hi kan hma lakna pui ber tur a ni. Lockdown leh contact tracing, quarantine-te chu ṭangkai bawk mah se, vaccination hi invenna ṭha ber a ni. Vaccination ti tur hian central policy kan zawm a ṭul a. Hetiang hian COVID-19 BULLETIN Date: 05.06.2021-a vaccine pek tawh dan chu a ni.

May thla 2021 thlenga Mizoramin vaccine a dawn tawh chu dose 299,340 a ni, (Hindustan Times: updated on April 15, 2021) Sawrkarin vaccine a pek tawh hi 318805 a ni a, (318805-299,340) a pek chhuah hi a dawn zat aiin a tam a, a pek chhuah aṭanga a dawn zat han paih hian a pek a hi 19,465-in a tam zawk a ni. (January thlaa 18,500 kha chhut tel loh a ni mai thei). Tin, vaccination la tawh zawng zawng hi Mizoram population 12,00,000 aṭanga chhut chuan 26.56% a ni a, kum 18 chung lam 8,00,000 aṭanga chhut erawh chuan 39.85 percent a ni a, second dose la tawh hi 6.58% a ni tawh bawk a. Theihtawp chhuahin ila 60% kan thleng thuai mai ang. Israel-in 60% first dose an pek khan mask an hlip hmiah a, institution leh dawr an hawng vek thei a nih kha. Israel chuan an beihpui au hla atan “Give a Shoulder” Hebrew: לתת כתף (lathak ka thap) tiin phurrit an do tlang a, khawvelin entawn berah a neih a, an sawi luai luai mai a ni hi.

TEST leh QUARANTINE: A tam thei ang ber 'PCR-in test tum i la, hei hi a theih chiah loh pawhin a test theihna khawl hrang hrang hrangin contact nei awm deuh leh veng hlauhawm deuh chu test zung zung ni se la, positive lo chu chhuah zalen thuai thuai ila, hna thawk se la. Dr. Thiamsanga sawi dan anga random test kan hlauh chuan damlo serious tak tak kan nei ṭeuh ang a, mi tam tak nunna kan chan ang. Chu ai chuan a tam thei ang berin test zung zung ila, positive an lo tam lutuk a nih pawhin Kohhranin biak-in lamah care centre hawng mai ila, Kohhran lian deuh chuan sawrkar tibuai lovin enkawl ila, a dam apiang chhuah zung zung ila, thla khat chhung chuan kal fel duak mai ang. Quarantine leh contaminate zone siam vak vak hi vaccine leh test-na khawl a awm tawh hnuah chuan titlem deuh ila a ṭha ang.

'PCR KHAWL: Lungleia PCR khawl lei fel tawh, phal taka pek tawh, bun mai tura laboratory project cheng maktaduai sarih man ziaka NEC-a dil chauh mai chu tuna kan mamawhna ngaihtuah hian tuma'n thil tih chiah an ngai lo ang. Mithiam rual enfiahtute pawhin Hospital building chhawng chunglam-ah, “Rt.PCR hun theihna/cheibawl mai theih tura ngaih,” an hmuh thu kha report a ni (Vanglaini dated 6&7,page 7). Bangkok, Thailand, ah chuan PCR khawl chu Van-in an phur kual a, test mai niin lang. India-ah pawh Mylab Discovery Solutions, Molecular biology company, chuan Pune-ah RT-PCR testing mobile labs, ICMR approved thlap chu khawlaiah a tlan kualtir a, hei hian ni tinin 1500-3000 a test thei a ni (Rashmi Mabiyan ETHealthWorld, April 23,2021). A ṭul leh mamawh dan azirin thil a tihtheih mai zel a ni. Hripui do hi chu politicise lo ila, Israel-ho angin lathak kathak tiin i beiho teh ang u

PRIVATE HOSPITAL: Kohhran leh Private hospital-te hi zalenna pe ila, an theih angin vaccine hi lei se la, Sawrkar nen indawrin a man pawh hloh lo, to lutuk lo, tlema hlawkna an hmuhna turin tih ni mai se la a ṭha ang.

METHODOLOGY: Covid-19 kan beih danah hian Indona rilru puin bei ila. Indo laiin thil dang chu sirah hnawl phawt a ṭul a ni. Indona kan hneh hnuaah politics leh development-te chu la buaipui leh ang chu.

Rev. Dr. K.Thanzauva