SECULARISM
India ram hi Secular State, sakhaw tih bik nei lo ram kan ni tiin kan sawi teh mawlh a, anih leh Secular state nih chu engemaw a pawimawhna ni a, enge a ṭhatna leh ṭhat lohna ni ta ang le?
Lalthuamliana chuan hetiang hian a lehkhabu ‘Vantlang vanram’ tihah a ziak a. Politics ṭawngkama Secularism tih chuan, sorkar leh kohhran chu inchawhpawlh lovin a inṭhen hrang tur a ni tih a kawk a, a awmzia chu, ram rorelnaah kohhran hi a inrawlh tur a ni lo va, sorkar pawhin kohhran thuneihna a chawk buai tur a ni hek lo. Eg : Hun lai hawl (Middle Age)-a Kohhran thuhnuaia sorkar a awm ang leh tuna Muslim ram ṭhenkhata Sakhua-in Sorkar a pum hmawm ang chi te, Burma sorkarin State sakhua atana Buddhism a vuan ang chi leh tun laia India rama BJP Sorkarin Sorkar tha chakna hmanga Hinduism vulhlen a tum viau mai anga lang te hi Secularism chuan a duh lovin a dodal a ni. Tin, politics hamṭhatna atan sakhuana hman khawloh a phal lo a tih theih bawk awm e. Chuvangin, Sakhua leh Sorkar thuneihna inchuh buaina chin fel nan Secularism chu a pawimawh hle a ni.
Secularism hrulah hian (a note) Secularization Theory an tih mai a awm a, chu ngaihdan chuan “Khawvel hi a changkang deuh deuh ang a, chutah sakhua leh rinna pawh hian khawtlangah hnuhma nei lovin, mimal leh Pathian inkar chauh a ni tawh ang. Chuvangin, sakhua emaw, kohhran emaw hi ram leh khawtlang rorelnaah leh nun hona hrim hrimah a inrawlh buai tawh lo vang a, mihringte hian sakhua rinna leh kohhran hi sirah hnawlin kan la changkan san dawn a ni,” a ti a ni. He ngaihdan hi chuan sakhuana hi mawl lai thil chikhat ang deuhah a ngai a, mihring finna leh changkanna-in a hnawl bo mai tur niin a ngai a, khawtlang thilah pawh inrawlh leh inhnamhnawih lo turah a ngai a ni.
He Secularization Theory duh dan ang hian tunah chuan mi ṭhenkhatten sakhua leh kohhran hi changkan san tumin ke kan pen mek niin a lang. Sakhua leh kohhrana inhman leh rawngbawl chu hmasawnna daltu lian tak angin kan ngai mek a, mahse, sakhua leh rinna hmu ṭhing a, inti changkang; khawthlangho nun dan khu kan thlir chuan, sakhaw ngaihthah leh hnawl zawnga hmasawn hi hnam anga ralna kawng a ni a, an inunauna tiderthawngtu leh mihring nun dan ṭha lungphum tinghingtu a ni tih hai rual a ni lo. Chutiang changkanna chu thlakhlelh tlak a ni tak meuh angem tih chu kan inzawhna pawimawh tak tur a ni awm e.
Tuna kan dinhmun hi han thlir ila, he Secularization duhthusam, kohhran leh sorkar inṭhen hran hi a pawimawha a ṭul hle lai hian, mimal angin kan ti hlawhtling ta mah mah em tih tur a ni ta. Kan rinna leh sakhuanate hi khawtlang nun nen kan dah hrang ta hle a tihtheih awm e. Kan Pathian ṭihna leh thianghlimnate pawh kohhran huang chhungah chauh kan hmang chhuakin, khawtlangah erawh chuan kan nun chhuahpui leh meuh si lo a nih tak hi maw! Kohhran sum eiruk duh lova Pathian ṭih inti viau si hian; sorkar leh khawtlang sum eiruk erawh kan pawisa leh teh vakin a lang lo. Hei hi he Secularization hrula kan kalsualna lai a tih theih awm e.
Kan sakhuana leh kohhran huang chu ‘hmun thianghlim’ niin kan ngai a, ram leh khawtlang huang erawh ‘huang bawlhhlawh’ niin kan ngai deuh fur ta niin a lang. Chuvangin, khawtlang hruaitute leh politician-te chu kan hmuh he deuh tlat lo thei ta lova, chuvangin, kan rinna leh sakhuana chu khawtlang nun leh politics tan awmze nei lo-ah kan chhuah a, a nghawng pawi em em mai chu duh duha an khawsak theihna hmun emaw an tihphah ta ṭhin hi a ni. Hei hi engtinnge kan tih bo theih ang tih hi kan zir chhuah atan ni se.
2.11.20 (Mon) Vanglaini chhuakah Journalist lar tak HC Vanlalruata chuan Kohhran Inzawmkhawm tih thu hmangin, Sorkar thil tihah Kohhran hminga Mizoram People Forum (MPF) te inrawlh dan a rawn ziak leh a, ani hi ṭhenkhat tan chuan Secularist-a puh mai pawh awl tak tur a ni. Amaherawh chu, a thu ziak han bih chian hian tuna kan ram dinhmunah chuan Secularism duh dan anga Kohhran dahhran ai chuan kalkawp thiamtir hi kan mamawh em em zawk niin a lang.
Chutih rualin, India ram hi kum 1947-2017 Indian National Congress (INC)-in sorkarna a chelh chhung zawng khan secularism duh danin rorelna kalpui a ni a, kha kum 60 chhung khan khawvela mihring tam ber pahnihna ni chungin ram rethei ber pawla chhiar kan ni a, khawvel ram hausate ngaimawh thamin eng hmasawnna ruhrel liantham mah kan nei lo. Hei hian secular state nih ṭhat leh ṭhat loh chu thui tak a hril bawk awm e.
PC Ruata