Written by
C.Lalrochhara

COVID-19 DO ANNI LEH KEINI

India ram State lianah hri kai an tlak hniam mek laiin Mizoram erawh Hripui a vanglai a ni chho mek, chhungkaw nu leh pa an rum. A chhan nia kang chu kan dinhmun hriatna tura Random test uar taka kalpui te, Hri endikna khawl bun fel thuai thuai te, hnathawktu lak belh te, mamawh chhekkhawl lamte hawi lovin Rawmi tih velah kan thamral miau a ni.

Kan lo inchhuan vena angin Covid-19 Sample Test pawh Chief Minister pathian (heta pathian leh keini Pathian hi a inang lo mai thei) tihna avangin an Negative zel, tih pawhin awmzia thui tak a nei ta meuh lova. Nunna hlu tak 70 chuang Mizoram leh pawnah kan unaute nunna kan chan ta.

Anni chuan...
Manipur chuan Covid-19 veite enkawlna tur hmuna mamamwh Pressure Swing Adsorption (PSA) oxygen plant minute tina oxygen litre 100 pe chhuak thei an bun fel thu leh hrivei enkawlna hmun hospital an tihlen belh thu an Chief Minister Nongthombam Biren Singh chuan a sawi. Manipur hian nikum 2020 daih tawh khan hrivei enkawl tur thawktu Health department-in mi 300 nurse ringawt pawh a lak belh a nih kha.

May ni 13,2021 (Ningani) khan hri laka state mipuite himna atan state-in a sum neih angte hman a ṭul vang leh sorkar sum neihte renchem angaih avangin Chhattisgard Chief minister Bhupesh Baghel chuan Assembly building thar sakna tur tender a tihchhuah a cancel. Raj Bhavan, chief minister residence, minister-te in tur leh MLA hostel bakah circuit house thar tur chu sak hna ṭan tawh ni mah se, mipuite himna ngaihtuah hmasak an ngai, a ti.

Assam Chief Minister Himanta a mu hman lo, Chief Minister office-ah a ṭhu hman lo a ni ber. State chhunga hnathawh leh hrivei dona kawnga hmalakna a hmunah tlawhin a vir kual reng a, ramrite pawh a en bawk. Zan dar 2:00 ah te Covid-19 Positive enkawlna hmun tlawhin hmalak zui dan tur leh damlo enkawl dan a zirchiang.

Meghalaya Chief Minister Congrad Sangma pawhin Tura Civil Hospital-ah PPE ha in Covid-19 veite enkawlna Hospital tlawhin positive te enkawlna Ward chu amah ngeiin a fang a, a kawm a, a thlamuan tih news-ah a lang chuai chuai.

Nagaland Chief Minister Neiphiu Rio-a'n Naga Hospital Authority Kohima (NHAK)-a BSL-3 Laboratory May 21, 2020-a a hawn pawh kha ni 32 chhunga siam zawh vek a ni a.

Anni leh keini
Febuary ni 28, 2020 khan Hnam runah MNF Treasurer Pu K. Vanlalauva chuan, Delhi sorkar AAP aia tha in Pu Zoramthanga kaihhruai Mizorama sorkarna chelhtu MNF hian a ti thei a ni, a ti a. Hetiang chona leh intehkhin hialna hi chona ṭha tak a ni a. Amaherawhchu kha thu a sawi hnua AAP sorkar hmalak dan leh MNF sorkar hmalak dan chu Covid-19 chungchang bikah kan en dawn a ni.

Delhi sorkar khu Covid-19-in a tihbuai ber pawla ngaih a ni hman a. May thla chawhnu lama mi sang hnih chuang thi kha June 6, 2021 (Pathianni) ah meuh chuan Delhi-ah Covid-19 vanga nunna chán mi 34 awmin hrivei hmuhchhuah 381-ah a tlahniam bawk. Hetiang an thlen theih chhan chu chak taka sample test an kalpui vangte leh Hrivei enkawl zuina leh a dah hranna lama an hmalak ṭhat rah a ni, tih Ministry of Health and Family Welfare thuchhuahah tarlan a ni.

Delhi sorkar chuan Lockdown puan vanga ni tin inhlawhfaa eizawngte a nghawng nat lutuk loh nan inhlawhfa Migrant Worker leh Labour te Labour Welfare Board-a in register-te lockdown an state chhuahsan lo tura a hriattir bakah, Lockdown chhung ni tin inhlawhfa chhungkaw tan chenna, tui in tur, chawhmeh leh Buhfai a pek bakah thla tin Rs.5000 a pe mek bawk.

Tin, Labour Welfare Board-a in register lote pawh a thara tih phal a nih bakah registration thi tawhte pawh tihnun leh a phalsak.

Covid-19 hrivei enkawlna ICU khum 500 awmna Guru Tegh Bahadur Hospital Annex chu April 27 aṭanga khan hmalak tan niin May ni 10 khan (ni 14 chhung) an peih fel hman. Ram state tam takah Covid-19 thawhthumnaah naupangin an tawrh nat em avangin anmahni buaipuitu bik Paediatric task force an din a, mithiamte nen eng hun pawha mi 37,000 enkawl thei tura an inpeih leh ṭep bakah oxygen, damlo enkawlna damdawi khâwlna hmun te, Covid-19 hrik inthlak danglam dan zirchianna genome sequencing te pawh hmun hnihah Institute of Liver and Biliary Sciences ah te laboratory leh Lok Nayak Jai Prakash Hospital ah te an buatsaih tawh bawk.

Delhi sorkar chuan hripui leng laka mipuite himna atan leh Election lama an lo aupui tawh mipui ration pek dan 'Doorstep delivery of ration Scheme' dawng thei mi nuai 72 te tan doorstep ration delivery scheme kalpui turin hmalak a inpeih leh tawh bawk. BJP sorkarin hei hi dodal mah se Kejriwal chuan kalpui ngei a tum a, "Smartphone, Burger, Pizza leh thawmhnaw pawh an kawtkaiah pe thei chuan mipui ration hi chu an kawngkharah ngei kan pe ang, an tan a ṭha a ni," a ti.

Keini Chief Minsiter official Media account pawh a reh lo, CM office a him chin aṭangin, vawiinah pawisa chuti zat chu kan dawng leh e, mitthi ka tawrhpui e, tihte kan hmu ve zel thei a.

Delhi Chief Minister Kejriwal aiin Mizoram Chief Minister leh a hote hian san zâwkna leh chungnunna an nei. Kejriwal aiin an hausa. Kejriwal aiin Car an nei nalh a, an nei ṭha zawk a, an nei man to zawk. Kejriwal chuan thil ziahna pen pawh 2009 a mi kha a la hmang a ni.

Keini...
Mizorama Covid-19 enkawlna lian ber Falkawn Referral Hospital bo tawha ngaiha kha Congress sorkarin Medical College MIMER, Research Institute atan khawvel huap pawha bungraw ṭhaa ngaihin a lo thuam hman hlauh a, cheng nuai 190 sengin Oxygen Plant a siam bawk. District Hospital-a Oxygen Plant zawng zawngte pawh NEDP suma lei chu a hmingthlak (Zoram Medical College) bak hmasawnna a tlem hle.

Mi state chu an sum neih leh bungrua hripui dona atana nasa takin an hmang a, an siam belh a, inrenchem takin ṭul lova sumsenna hnathawktu rawihte an titawp a. Kan ramah thung chuan sorkar hnathawk, mimal, NGO leh Kohhrante'n Cocid-19 dona tur bungrua, tha leh zung, sum leh pai an thawh chur chur a, chutih laiin Sorkar chuan duhsak zawngte hausak belhna tur leh engti kawng maha Traffic Jam (TJ) reh phahna ni miah lo tur Parking House Support Scheme (PAHOSS) atan State sum 2019-2020 ah Vbch 60 leh 2020-2021 ah Vbch 10 sen a ni a, Rawmi (Botanical name–Dendrocalamus sikkimensis) chi supply-tu tur tender chhuah a ni daih thung.

Tuna kan mamawh loh thla tin mipui pawisa Rs. 2,236,220/- sen ralna board thar 14 phuahchawp takin a din a. Board pakhat-ah Staffs 4 zel an awm a. Board Vice Chairman (MLA ni lo) in Rs. 40,000/-, LDC pahnihin Rs. 34,575/-, IV Grade pahnihin Rs. 25,290/- an hlawh. Board pakhat enkawl nan thlatin Rs. 159,730/- sen ral ziah a ni a, Board 14 enkawlna atan thlatin Rs. 2,236,220/- sen niin, kum khatah heng board phuahchawp tak 14 te enkawl nan hian Mizoram mipui sum Rs. 26,834,640/- tehmeuh a luangral ziah a ni.

May ni 5.2021 (Nilaini) khan Mizoram sorkar sum dinhmun a ṭhat loh vangin Mizoram sorkar chuan FMGR&W (Federation of Mizoram Government Employees & Worker) te hnenah an ni khat hlawh a dilna Vanapa Hall-ah FMGR&W in an ngaihtuah.

Hemi ni tak hian SEDP hnuaia cheng nuai 63 senna tur, "Construction of Motorable Slab with Railing near Luangmual Hall" siamna tur chu Chief Minister Pu Zoramthanga'n a lo approved ve thung.

RT-PCR khawl hmanga COVID-19 Sample Test-na hmunpui an tih ZMC Laboratory an tih hi ZMC bul a District TB Centre (DTC) building-a mi saw a ni a. COVID-19 len tirh aṭangin DTC Building-ah sawn an la inkulh char char a; TB vei te nen building pakhatah COVID-19 hrilen tirh aṭangin an dahho a ni.

Kan dinhmun chiang tak hre tura tihmakmawh Delhi sorkar pawhin an tih fuh em em random test kalpui chu kan dinhmun hriat hlauvin, a enkawlna tur hmun inbuatsaih loh vanga hri vei neih ṭeuh hlauh vangin tihtawp a ni.

Keini chuan Chhimlam mipuite mamawh em em RT-PCR khawl bun fel mai tura ngaih, Pu Zodintluanga Ralte MLA-in nikum lai daih tawha RT-PCR chhimlam mipui tana a pek chu Dr. T. Lalhmangaihi, Director, Hospital & Medical Education chuan May ni 7-ah Lunglei-a Medical Superintendent hnenah ngenna siamin a rang thei ang bera bun a nih theih nana hma la turin a hriattir a, mahse Director, Hospital & Medical Education vek hian ni 2.6.2021 (Nilaini)-a Lungleia thuthar thehdarhtute a kawmnaah RT-PCR hmang loin Truenat khawl hman an tum thu sawiin sorkar hnathawk a nih theihnghilhin Politics rawngkai/ṭawngkam nalh lo tak hmangin, Pu Zodintluanga khawl pek chu, a petuin a pek dan a fel loh avanga hman theih a nih loh thu, a sawi leh si. Mipui himna aia ngaihpawimawh hi chu a awm a ni.

Indian Nusing Council Norms ang chuan Nurse pakhatin damlo pathum vil tura tih a nih laiin Aizawl Civil Hospital-ah chuan Nurse pakhatin damlo 7 vil ang an ni. Civil hospital Aizawlah hian nurse 192, ward 17 ah nurse 120 duty in a dang zawng OPD, OT, bloodbank leh hmun dangah an duty a ni.

Engtin nge ni ang?
Sorkar thahrui tihchakna leh ram mipui hriselna kawnga mamawh phuhrukna atan ZPM MLA hmasa ber leh awmchhun Pu Lalduhoma'n MLA fund hmanga khawl leisaka puih a tum kha pawmpui a hlawh ta chiah loa. Chhuanlamah Sorkar tan hian heng khawl bun hi a harsa a, enkawl zui a harsa bawk a, khawl bunna tur a harsat bakah Khawl (RT-PCR) hi chah mai theih a ni lo, nia sawi a ni a, sorkarin USA a mi RT-PCR a chah tiin nikum lam khan sorkar thuchhuahah kan hmu. Mahse, USA-a mi khawl hi a chin hriat a la ni lo a, chutih laiin chah harsa tak anga ngaih kha kar hnih khat chhung lekin MLA pakhat chuan a chah thleng thung.

Covid-19 dona atan hian RT-PCR emaw bungrua leh khawl ang zawnga inpek hian lawm taka pawm hlawh viau tur a ni lo ni tur a ni, tun hnaia Chief Minister Department chan, Mizoram PWD Engineering Service Association (MiPESA) in an sum thawhkhawha ZMC lama an mamawh em em bungrua ṭhahnem tak, nuai eng emaw zat man an pe a, chu pawh Covid-19 chungchanga pawisa dawn lawmthu sawi taima em em Chief Minister hian lawmthu sawina atana a hman ber a official Instagram-ah a post hmuh tur a awm lo.

Tuiso hu hip a ṭha tia kan zawm em em pawh a ṭhat lohna a lo awm lehzel avangin sorkar tan pawh kal dan thiam a harna chen a awm ang. Mipui pawhin a theih chinah dan hi an zawm ṭhain a lang. Sum leh pai, tha leh zung, bungrua leh damlo enkawlna hmun thlengin sorkar hman tura pek a ni vek. Sorkarin lawmthu a sawi fo a, Chief Minister pawhin a social media kal tlangin lawmthu a sawi ṭhin.

Congress MLA Pu Ngunlianchunga'n Cancer hospital tana Ambulance a pek pawh kum khat dawn a dinna ngaiah khawih chet lohvin dah a nih hnuah tunhnaiah Social Media-ah a darh avangin hmalak a ni ta chauh bawk.

Nunna hi a hlu em em a, Pathian min pek a ni. Nimahsela, keini chuan nunna hi pawisa te, lalnatein kan thleng duh tak avang hian sorkara thilpek dan dik pawh hi hriat vat a finthlak hle a, Sorkara thil pek dan dik hi a rang lama mipui inzirtir hi Chhungkua, Kohhran leh NGO-te tan a ṭul hlein a lang.

Tun kan khawvelah hi chuan kan infiam hman rih lo, a theih loh, Khualzin pawh kan nei rih lo vang. Chuvangin infiamna lama sum tam tak senna tur lungphum te, khualzin hip tuma programme lo huaihawtte hi tih loh tawp tur a ni. Zirna pawh duh angin a kalpui theih loh. Chuvangin, zirtirtu awm sa bak lak belh tihte hi insum a ṭha. Kan mamawh chu Health department thuam chak, Doctor, nurse leh thawktu dang lak belh hi Tender chhuahna tur dik tak zawk chu niin a lang.

C.Lalrochhara