Written by
Rintea Pa

ASSAM LEH MIZORAM : INTHLAKTHLENGNA A AWM VE ANG EM!?

Kum 1958-59 Mautàm ṭam khan Mizo nunphung nasa taka sawi danglamin, Assam (India) awpna hnuaia talchhuah duhna lian tak Mizo thinlungah a lo pìan phah a. Kha Mautàm lo thleng tur leh ṭam tla tur kha Mizo upate khan an lo hrilhlawk a, kum 1911-ah pawh Mautàm ṭam a tlaa kan tuar nasa hle tawh a ni. Mautàm leh Sazu (rat) nasa taka pûang a inzui avangin Mizo Upate chuan a hun laia min enkawltu, Assam Sorkar hnenah buh leh bal nasa taka Sazu hian a ei chhiat dawn avangin inrinlâwk a ngaih thu an lo thlen nasa hle a. Assam Sorkar lahin Mizo Upate thusawi chu 'puithuna atthlak' min tih sak mai mai avangin Mautàm ṭam kan tuar ta!

ZALÈNNA DUHNA:
Kha Mauṭàm runthlak leh India Sorkarin min ngaihthah bawk si khan, Mizote zingah hnam hmangaihna leh awpbehna laka zalèn nih kan tumna (factor) pakhat a rawn thlen ta a tih ngam ang. Kha tih hunlai khan innghahna dang kan nei meuh loa tlángram lo neih kha kan innghahna pui ber a ni mai. Hei vang hian Mautàm khan harsatna nasa tak sawi fiah phak baka nasa min thlenin 'record-a' a lan dan chuan mi 100 laiin ṭam avangin nunna an chan hial a ni.

Mautàm-in a rawn hrin chhuah pawimawh tak chu Mizo National Famine Front (MNFF) kha a ni a, he pawl hian a tum ber chu Mizo hmun hla tak taka chêngte ei leh bara an ṭamna aṭanga chhanchhuahna hna thawh (Relief) kha a ni ber a. Mizote ṭamin a nghawng nasat zia chu vawiin thlengin kan rual û zawkte sawi leh thil tawnte kan la hre awm e.

He Mautàm ṭam hian MNFF chu 'Political Party' thar MNF-ah Pu Laldenga hovin an thlak ta nge nge a. Kum 1966-ah chuan Assam leh India awpna hnuai aṭanga talchhuah tumna thlenin rambuaiah min hruailut ta a ni.

Chu rambuai nasa tak, a hma ṭam aia tawrhna nasa zawk kum 20 zet kan tawrh hnu chuan, MNF hruaitu pawimawh tak tak zingah Pu Laldenga chuan hlâwkna nasa tak a neih chhoh phah ta a ni ber a. Kum 1986-a ramhnuai aṭanga MNF lo haw chu a hun laia Chief Minister Pu Lal Thanhawla chuan 'Mizoramah Remna leh Muanna' a thlen theih nan tiin, Chief Minister a nihna kianin Pu Laldenga chu Chief Minister a nih tak híal kha!

RAMBUAI LEH PU ṬHENA
'HUMAN RIGHTS:'
Pu Laldenga CM hun a inher hma hian, Mizo pa ropui tak Brig. T. Sailo lo langin 'Human Rights Committee' chu kum 1974 khan dinin, Mizo mipuite rambuai avanga Vai sipai laka kan tawrhna nasa taka bei letin kan thlamuanpui em em a ni. Kum 1966 March ni 1 aṭanga India Army ten Mizo chunga hleihluak taka an chetna 36 lai mai chu, 'Memorandum' siamin India Sorkarah a thehlut a nih kha. MPC Party-te dinin mipuiin kan tawrh nasat laia min thlamuantu chu Chief Minister atan kum 1978 khan kan thlang a, a kum lehah pawh thlang nawn lehin kum 1984 thleng CM a ni ta nghe nghe.

Ramin buaina, ṭàm leh hripui nasa taka a tawrh apiang hian a hruaitu lû ber tur hi an lo lang thuai ṭhin tih a ni.

COVID HRIPUI:
Ramin a mamawh em em 'Remna leh Muanna' atana a ṭhutthleng kian meuhtu Pu Lal Thanhawla hi ṭum tam tak Chief Minister ni thei a ni a. Ani lam hi tun ṭumah chuan sawi thui ta lo ila. Pu Laldenga damchhung a rei tak loh avangin a Vice President Pu Zoramthanga chuan MNF kaihruaiin ani pawhin malsawmna tam tak a dawng chho a ni. Tunah phei chuan Mizoram Chief Minister 'term' thumna hial a hmang mêk ta. A hun laiin kum 2006-2007 Mautàm ṭam pawh a tla leh hman a nih kha. Hemi ṭumah erawh Zoram kan buai phah kha hre rengin India-in duhsakna tinreng min pein a dawng a, mahse 'BAFFACOS Eirukna' thawm chuan Pu Zoramthanga Sorkar chu a tichhe ta zo a nih kha.

Sorkar kaihhruaina lamah Chief Minister a rawn nih leh tak meuh chuan khawvelah COVID-19 hripui a rawn thleng ta a, Mizoram pawh nasa takin min nuai mêk a ni. He hun lo thleng hi Pu Zoramthanga phúmtu a ni leh mai dawn em? Tih hi zawhna a ni leh ta.

SONOWAL LEH HIMANTA BISWA:
Assam aṭangin bul kan ṭan ang bawkin Assam bawk hi kan inkhar lehna tur pawimawh niin a lang a. COVID hri lèn hma deuha Assam ram tana Chief Minister chak, India ram 'Politics-a' hming rawn chher ta thut chu tu dang ni lovin Hmarchhak huap pawha Zirlai pawl hruaitu lo ni ṭhin Sarbananda Sonowal kha a ni a. A party awmna AGP aṭanga BJP a zawm khan Assam 'Politics' sawinghing lawihin Congress Sorkar nghet tak, hneh rual loha ngaih, chu an paih a ni. Chief Minister ni zuiin a hnuaiah hruaitu chak tak ni bawk Himanta Biswa Sarma chu awmin, Health Minister atan a dah nghe nghe.

COVID a hluar zêla Himanta Biswa Sarma hi thuneihna sâng tak pein Assam CM ai hian a lar chak hle a. Home a chan loh lai pawhin Health Minister hian Home kal dàn turte thlengin ruahmanna a siama a puangzar ṭhina a lârin a ropui chak hle. Chutianga a lo lâr tak leh hmingṭhat viau takah chuan CM ber chu cho pha mai pawh ni tawh lovin a dinhmun chu kumin inthlan khan a lo chhuhsak fel ta der a ni. Himanta Biswa Sarma chu tunah Assam Chief Minister a ni ta a, Sonowal chu MLA fâng a ni ta daih mai.

Hetiang bawk hian tun COVID hripui kan do mêknaah pawh hian Mizoramah chuan kan Chief Minister Pu Zoramthanga fakna tur leh a hmalakna sawi tur a tam lo tial tial a. CM's Relief Fund tih vel bak kan hre ve meuh lo. Chutih mêk laiin Health Minister Dr. R. Lalthangliana chuan Assam ram dinhmun thlir rânin, kan CM hi a dinhmun chhuhsakna remchangah hman a tum ta mai emaw tih turin hmun tinah a langsar ber berah a lang zar zar mai.

COVID dona kawngah a tiṭha viau tih tur awm chiah si lo hian Health Minister hi CM hliahkhuh turin a che zar zar thung a ni ber mai. Kan 'History' te enletin Dr. Thangtea hian tun hi hun remchangah lain, nihna sâng zawk chuh tumin mipuiah thangṭhat lak a tum ta mai emawn le, tiin zawhna kan lo inzawt a nih pawhin thil awm ang lo tak a ni lo vang.

Rintea Pa