Mizote leh vehbûr khawn
Mizo mipuiin social media kan khawih nasat viau tâk hnua thil langsâr tak chu - social media kaltlanga vehbûr khawn a ni. Chumi kaltlanga ṭanpuina leh chhawmdawlna dawngtu tan pawh thil lawmawm tak a ni ngei ang. Chutih rualin, vehbûr khawn hi kan intihhmuh ta lutuk deuh emaw, tia ngaihtuah theih tak a ni a, ṭhenkhat chuan an zawngchhang ta mah mah nite pawhin a lang. Mi ṭanpui hrim hrim hi thil ṭha tak a ni ngei mai a; vehbûr khawn chungchangah erawh mipui kan fimkhur erawh a ngai ve àwm e.
Mizote hi mi khawngaih thei takte pawh kan ni mai thei a, a ṭha e. Pathian thuah pawh, 'Mi khawngaih thei takte chu an eng a thâwl e, khawngaih an la hlawh dawn si a,' (Matthaia 5:7) tih a ni. Mi khawngaihna nei lo leh thei lo nih hi thil hlauhawm tak a ni, ti pawhin a sawi thei ang. Thil eng emawin kan nona lai leh zuauna lai taka min deh phei chuan, mi kan khawngaih ngawih ngawih a, patling pui pawh mittui hnám nghal sawk sawk thei kan ni.
Hmãn lawk khan...
Hmân deuh khan New Market huam chhung khawlaiah mitdel (?) pakhat, zai paha kutdawh ṭhin chu zai zaithiam pakhatin puiin, a zaisak a; miin an ngaihven nghal hluai a, kutdawhin báwm a hùnah pawh mi tam takin ṭanpuina an pek phah ruih ruih a nih kha. Video a darh chuai chuai a, mi tam takin kan hmuin a rinawm.
Ṭanpuina petu tam ber khan eng vanga ṭanpuina pe nge an nih? Video-a a lan dan kha chuan, zaithiam pakhatin a zaisak vang a nih hmel viau. Zaithiam khan zaisak ta lo se, ṭanpuina petu tam zawk khan kutdawh kha ṭanpuina an pe ang em? Ṭanpui mamawhtu an ṭanpui kha thil ṭha tak a ni phawt mai.
Aizawlah hian kutdawh an awm ve nual a, eng emaw zat chuan an tih theih tâwk tiin, theihtawp chhuahin an zai ve ngar ngar a, mahse, mi tam zawk chuan an kal pèl mai mai a ni. Mi pakhat erawh chu zaithiam pakhatin a zaisak hlauh mai a, a ti ṭha ngawt mai; kutdawh pawhin a vanneihpui. Zaithiamin a zaisak avang khan kutdawhin ṭanpuina a mamawh dan a nasa sawt tihna a ni lo a; a zaisak emaw, zaisak lo emaw, ṭanpui a mamawh dan a ngai rengin a rinawm. Thil ni theia lang ta chu - kutdawh kha miin an ngaihsaka ṭanpui an duh hrim hrim vang ni loin, zaithiam khan Mizote (a hmuna awmte) rilru a chawk tho a, an nona lai takah a man fuh a; an thil phal ta viau niin a lang.
Vehbûr an khawn ṭhin
Rual ú zawkte sawi dan chuan, vehbûr hi tun hma pawhin Mizote'n an lo khawn tawh ṭhin. A khawntute erawh chu khawtlang aiawh zo takte an ni ṭhin a, mimal emaw, ṭhianho emawin an khawn ngai lo niin a lang. Miin ṭanpui a mamawh a (kutdawh tia sawi tur ni chiah si lo), khaw dangah ṭanpuina dila a kal kual a nih pawhin, a awmna khawtlang hruaitute'n hriatpuina an ziahsak ṭhin, an ti.
Khawtlangah chhawmdàwl ngai, khai chhuah ngai an awm a nih chuan khawtlang roreltu/hruaitute'n uluk leh fimkhur takin tih dan tur an rél a; an thutlukna angin khawtlang mipuiah vehbûr khawn a ni ṭhin.
Khawtlang roreltu/ hruaitu tih hian khawtlang huap tak tak - VC, YMA, MUP, MHIP tih ang chite hi a kâwk mahna le. Tunah erawh chuan a danglam ta hle mai; a hman hmanin - mimal, ṭhianho leh pawl tênau deuhte pawhin vehbúr an khawn ta mawlh mawlh mai a. Mi tana thil ṭha ti, mi harsate ṭanpui tura ti an ni a, a ṭha alawm, i'n ti phawt mai teh ang.
Vehbûr, vehbûr, vehbûr
Mi ṭhenkhat hi chuan mi ṭanpuina atana vehbúr khawn hi an zawngchhang ta mah mah em ni chu aw, tia ngaihtuah theih turin thil a thleng chho ta zel a. Mi ṭanpui, mi tana thil ṭha tihna lam hawi a lo ni bawk nen, a lan danah chuan a mawi viau mai. Mipui rilru chawk thoin, an nona lai takah an rawn dek ṭhin bawk nen, vehbûrah chuan awlsam takin sum an thawh ta ruih ruih mai ṭhin niin a lang. Mi ṭanpuina tur a ni a, a ṭha alawm, tih mai tur ni awm tak a ni a; thil ṭha tih hi a titu tan lah a nuam ṭhin ngei mai. Mi harsa zawkte ṭanpuina piah lamah hian zawngchhang chhan dangte hi a awm a ni thei ang em?
Mi ṭhenkhatin vehbûr an khawnna zinga a tam zawk hi Mizoram leh hnam huapa hriat hlawh chin, mi sawi zui hlawh bik, min khawngaih thla la bik deuhte hi an thlang deuh chat chat nite hian a lang a; chutiangah chuan mi pawhin sum thawh an awlsam nge nge a ni mai thei.
Entirna pahnih
1. Tun thla, June 20, Pathianni khan TNT hmunpui, Muanna Vengah mi 528 lai hripui vei hmuh chhuah a ni a. Social media hrang hrangah sawi zui a hlawh a, Zoram dung leh vâng a fan chhuak nghal a; khawngaih thu leh ṭawngṭaipui tura insàwmna pawh a darh nasa. Mizo mipuiin TNT kan khawngaih rawn lehzual zan a ni a, mi tam takin ṭanpuina pek duhna rilru an neih phah pawh a ni mai thei. Vehbûr khawntu lam pawh chawp leh chilhin an rawn lang nghal ṭhawt ṭhawt mai rêng a! June 20 zan khan mimal/pawl pathum chuan TNT tan vehbûr an khawn thu puangin, ṭanpuina sum pekna turte pawh an thehdarh nghal a ni.
TNT hian ṭanpui an mamawh tak zet a ni mai thei a; chutih rualin, an tana vehbúr khawn pathum lai chawp leh chilha an awm nghal ṭhawt kha lawm tur nge, lawm loh tur ka hrethiam dêr lo! Tu huatthu suhah, TNT hian ṭanpuina pek mamawh loh lai tak tak an nei lo mai thei a; chutih rualin, an zingah mi 528 lai hripui vei hmuh chhuah ni mah se, taksaah harsatna nei an awm loh thu an sawi avangin, hripui vei an awm loh lai aia ṭanpui an mamawh zual sauhna a awm rêeng em? Ṭanpuina pek hrim hrim erawh a ṭha reng, an tam tham a, an ei leh in ringawt pawh a hautak tham viau ang.
Sorkarin eng angin nge hma a lâk zui dawn, eng angin nge a tuamhlâwm dawn tih pawh hriat hma hmaa venbûr an lo khawn nghal zung zung kha a mak ang reng a; 'Mi ṭhenkhat hi chuan vehbûr khawn hi an châk/phûr ta mah mah em ni chu aw' tihte rilruah a awm rauh rauh thei hial.
2. Tun hnaiah Covid-19 vei nu pakhat, Darlawn/Ramhlun South-a mi a thi a, a thih hma lawka nau hring a nih vang emaw, social media-a vide thehdarh vang emaw a ni mai thei a, Covid-19 vanga thi kan neih zingah chuan mi khawngaih leh lainat an hlawh bik viau ni pawhin a hriat. An tana vehbûr khawn pawh an rawn lang nghal zat mai rêng a. Sum pawh an hmu ṭha viau niin a lang a, a dawngtu tan pawh lawmna a sang hlein a rinawm a; an lawmpuiawm viau bawk.
Vehbûr khawn ṭan tirh lam khan mitthite damdawi-in awmna senso (medical bill) cheng nuai 4 vel a nih thu leh ZMC lamin pe nghal tura an tih thu social media-ah a darh chiam mai a, kha khan mi tam tak rilru chu a hruai viau mahna le. 'Medical bill cheng nuai 4 vel a nih thu leh ZMC lamin pe nghal tura an tih thu' hi thu dik lo chiang tak a ni. ZMC hotute sawi dan chuan, medical bill hi cheng nuai 1 vel a nih bakah, pe nghal turin an hriattir lo. Tin, Health Care Scheme-a inziak lut a nih bawk nia an sawi avangin sum pek ngai tak chu a tam viau lo mai thei bawk. Khatianga dawt thu darh ta vak kha tu tihdarh ṭan nge ka hre hauh lo a, ngaihtuahna erawh a tikal thui viau.
Darlawn/Ramhlun South nu thi ta chhungte tana vehbûr khawnnaah hian khawtlang hruaitute biakràwn hmasak an ni em ka hre chiang hauh lo a. Darlawn lama khawtlang hruaitute chuan biakrawn emaw, hriattir emaw an nih loh thu an sawi a; Ramhlun South lam erawh ka chiang lo a, an LTF hruaitu lûte zinga mi pakhat chuan biakràwn hmasak an nih a hre lo.
Fimkhur a ngai lo maw?
Mimal, ṭhianho leh páwl ṭhenkhatin mipuia sum an khawn dan hi ngaihtuah chian ngai ta em? Tunlaiah online banking, online transfer, etc. kan hmang uar ta. Ṭhenkhat chuan private account-ah sum an thawntir a, mi tam tak chuan sum an pekna tur chu a neitu tu nge tih hriat chian awm loin, hriat chian pawh tum chuang loin an thawn mai zel niin a lang. Hei hian Mizote kan ngaihsamzia a tilang thei àwm e. Bank account hmanga Mizo zinga bum tâwk an tam tawh viau pawh hi 'A mawh lo e' tih mai awl tak a ni.
Vehbûr khawnte hian an sum hmuh zat an puangzar ṭhin niin a lang a; ṭhenkhat chu private account-a sum inthawntirte an nih avangin, mipui hriata an puanzar chin hi mipuiin an thawh khawm zat dik tak a ni em? An bank statement kan hmuhpui tawh lo a, tu ma'n kan hriatpui lo.
Vehbûr khawn hi kan intihhmuh ta lutuk deuh em? Mi ṭhenkhat hi chuan vehbûr khawn an zawngchhang ta mah mah a, khawnna tur remchang an zawng zawk mah a ni thei em? Heti tak maia an zawngchhang chhan hi mi harsa zawkte ṭanpuina a nih piah lamah, a lo hlâwk ru viaute a ni thei ang em? Eng pawh ni se, mipui thawh khawm ṭanpuina pawh chu an hlan ṭhin ngei ang a, a dawngtu tan chuan thil ropui tak a ni ngei ang le.
Titu tur àwm tak an awm
Kan ṭhianpa pakhat, khawtlang hruaitu zinga mi chuan, khawtlangah chhuanchham emaw, ṭanpui ngai emaw an awm a nih chuan, YMA emaw, páwl rintlakin ti ṭhin zawk se a duh thu te, a phûr apiangin sum an lo khawn nghal zung zung chu nakin zel atan a ṭha lo theia a rin thu te, ṭhenkhat chuan intihlârna leh platform insiam nan an ti ni theia a hriat thute a sawi a. Ka ṭàwmpui viau mai.
Tun hnaia TNT chungchang bikah, ṭanpui an mamawh ngei chuan a rinawm. Chutih rualin, mahni duh duh dana hma lo la ve mawp mawp lo deuh leh mipui aṭanga sum lo khawn nghal zung zung loin, sorkar hmalak zui dan leh a chhawmdawl zui dan te, Mizo zawng zawng telna YMA hmalaknate han ngaihchàn phawt ni thei se, a ṭha awm mang e, tiin ngaihdan ka nei. Chuti taka hmanhmawhthlak leh mamawh nghal chûk chûk an niin a lang lo bawk a.
Sorkar leh YMA-te pawhin hma an la zui nghal zat tih kan hria. Pathiannia TNT-a hripui vei tam tham tak hmuh chhuah tuk, Thawhṭanni-ah sorkar leh YMA-te chuan hma an la nghal zat rêng a nih kha. Sorkar, YMA leh an khawtlangin hma an lak dawn leh dawn loh pawh nghâk hman lo leh, an che muang lutuka nghah chi an ni lo tih pawh a awm hmaa lo chêt thawt thawt hi a mak ve deuh.
Covid-19 vanga nu pakhat thi chungchangah pawh, Darlawn lamah chuan khawtlangin ṭanpuina an ngaihtuah a, a pasala ṭhiante'n an khuaah thawhlawm an lo khawnsak bawk a ni àwm e. Medical bill cheng nuai 4 chuang a nih thu a darh chiam avang khan mawhphurhna neia inngai Biate khaw lam pawhin hma an laa sawi a ni bawk. Hengte hi mitthi chhungte nena inkungkaihna nei vek an ni a, a àwm viau mai.
A hman hman, a phûr phûrin vehbûr an khawn ta nia lang ṭan hi kan ram, hnam leh khawtlang kal zel tur atan thil him leh ṭha a ni ang em? Vehbûr khawn hi a ṭul ngang a nih chuan a ṭha em em a, tun hma aṭang tawha Mizote'n kan lo chìn ṭhan tawh a ni. Khawtlang thil, mipui náwlpui kaihhnawih leh an chêtna tur a nih hi chuan a titu tur awm tak, hma latu tur àwm bik tak an awm zel a. Tun hma aṭang tawha Mizote'n kan lo tih tawh ṭhin dante kha ngaihtuah tel ila. Tun hma ang diak diakin tih vek theih tawh loh mah se, mahni thu thua ti nghal mai loin, ram leh khawtlang hruaitu te, mipui aiawh zo zawk páwlte hmalaknate ngaiven hmasa ila, kan ram leh hnam kal zel atan thil ṭha leh him zawk a ni ngeiin a rinawm. Tuna kan kal dan hi chu Central YMA hruaitute pawh hian sawi chhuah hreh siin an lo ngaimawh viau tawhte pawh a ni mai thei asin.
Tlipna
Miin thil ṭha tak nia lang an ti a, chumi hmang chuan khawsak harsa zawkte'n hamṭhatna tam tham takte an dawn phah a ni. Ṭanpuina tura vehbûr khawntute hian an va ti ṭha em, ṭanpuina an pekte hi an va lawmpuiawm tak em, tih mai awm tak a ni a; chu chu mi tam tak rilrua awm dan pawh a ni mai thei. Chutiang sawi hnâwmna nia lang thei thu han ziah pawh a inthlahrunawm hle mai a, mi huat nih phah theihna pawh a ni àwm e. Mahse, kan ram leh hnam kal zel turah fimkhur ngai thil a awm ta nia a lan avang leh langsâr taka sawi ngam chiah si loa sawi sep sep a awm tâk nual avangin inthlahrung deuh reuhin, sawi chhuah ṭul ta hlea hriatna a len bawk si avangin ka'n ziak chhuak ta a ni. Kan inhrethiam tlang a ni ang chu!
K Zothanpara