Written by
Prof. JV Hluna

INDIRA EMERGENCY CHAMPHA

June 25, 1975 zanlai dar 12 rik hma minute rei lote la awm tihin India President Fakhruddin Ali Ahmed chuan Prime Minister Pi Indira Gandhi hnen aṭanga ziaka lehkha a hmuh angin India Constitution Article 352 "internal disturbance" tlawh chhanin National Emergency puanna chu a signed ta rup mai a. Thla 19 chhung he Emergency hian a awh a, June 25, 1975 aṭanga March 21, 1977 niin, ni 614 a awh a, thla 20 zet a ni.

Lok Sabha 5 na inthlan 1971 ah Pi Indira chu Rae Bareli bialah tlingin PM a ni a, a khingpui Raj Narayan mi thei tak, Narayan Dynasty chhungkaw hlun, India zalenna sual laia Pu Nehru te hnung zui, Congress Student President ni ṭhin chuan Pi Gandhi chu Allahabad High Court-ah Ukil thiam hmingthang Shanti Bushan ruaiin a khing a, a hneh ta mauh mai a, Pi Indira-in Supreme Court-ah a appeal a, SC pawh chuan vote lei, invaubehna leh Government machinery hmanga tling tiin, an hnawl ta tlat mai a.

Raj Narayan hi Freedom Struggle laia vawi 58 lungin tang, a tan chhung belh khawma kum 15 lai tling, chuti chunga, MA, Ll.B ni hial, zam duh hauh lo, MP leh Minister nih chu a chan tura ngai ve tlat a ni sia.

Inman runpui: Emer­gency puan aṭanga darkar 3 hnuah chuan India ram chanchinbu lian electric line zawng zawng tihtawp sak a ni a. Khawvar hma aṭangin Opp. leaders Raj Naryan, Jaya Prakash Narayan, LK Advani, AB Vajpayee, Morarji Desai leh adt chu an man vek a, Pi Gandhi chuan azan azanin AIR ah thu a sawi a. Chung thil thleng chu Cabinet a la hrilh lo, a tuk zing June 26th, 6 am ah Cabinet meeting a ko a, a hrilhfiah chauh a ni.

MISA Dan: Maintenance of Internal Security Act 1971 an Passed a, State tinah mi an man chur chur mai a ni.

Forced Sterilisation: Sanjay Gandhi hoin fa nei thei lo tura insiam hi an kalpui a, emergency chhungin mi nuai 1100 aia tlem lo an siam.

Mizoramah: Health Dept a thawkten tihhluihna awm lo mahse campaign an bei nasa a, hmeichhe fa ngah deuhte tana zahthlak thei hiala an siam avangin diriam leh cheksawlh nih an hlau a. Hei vang hian 1975 hnu chuan Mizo zingah unau piang rual nih chu zahawmna leh ngaihsanna lam aiin changkang loa ngaihna a awm ta tlat a, a pawi khawp mai.

Mizo MISA dana mante: Mizoram UT Sorkar pawhin an lo ti ve phian a, Opp.leaders Brig. T.Sailo te, Pu R. Vanlawma te, Pu C Vulluaia te, Pi Sanglianchhungi te, Pu J.Kapthianga te, Rev. Sakhaw­liana te, Pu Lallian­zuala Sailo te, Pu KM Biaksailova te, Pu H.Kiautuma, Lunglei te, Pu AV Pakunga te, Pu Hmarliana te, Pu FH Rohlupuia te leh Pu Thanhawla Luangmual te chu MISA dana manin Jail ah an dah ve a ni.

Emergency hnuaiah MP election: Opp leader-te Jail an tang vek a, hlauh tur awm lova a hriat avangin Pi Gandhi chuan January 23, 1977 khan March 16-20,1977 a neih turin MP thlan a puang a. Opp leader Jail tang hoin Jaya Prakash Narayan a ho in Janata Party din chawpin Jail aṭangin an chuh ve ta mai a. ZPM ang deuhin Election Commission Registration chu khawlam a ni ringawt. Tar Bareli-ah Pu Raj Narayan-an Pi Indira a hneh a, Sanjay Gandhi pawh Amethi-ah a tla.

Hneh taka tling Janata Party chuan Pu Morarji Desai a hoin Sorkar an siama,44th Contitution Amenment hmangin Article 352 "internal diturbance" tih chu "Arm rebellion" tiin an thlak a. March 21, 1977 chuan chhuanlam ngai hmanga emergency puan nawn theih tawh loh turin an zial fel ta a ni.

Mizoam MP Election: Election Commission-in Free & Fair Election neih theih dan tur an siam chu Zoṭawngin ka let a. DC phalnain Theatre Hall-ah candidate te debate kan organise a. Ka ṭhiante/ ka naute pahnih khan man an hlau a, min phatsan a, chanchinbuah a chhuak nasa tawh si, ṭhulh theih a ni tawh lo, tiin Hall hawh man leh mike hawh man pawh nei miah lovin ka students te nen kan keng tlang a.

Candidate-te Congress - Pu CL Ruala, Mizo Union- Pu HK Bawichhuaka, PC- Dr. R.Rothuama te an tel thei a, MDF candidate Pi Sanglianchhungi chu Emergency Jail ala tan avangin a tel thei lova. Mipui an tam ngiang a, PC chu Brig. T.Sailo Emergency Jail tan chhunga a aiawhtu Pu Thangrideman a hova, tawlhloh puan an bat vek hlawm a. February 19, 1977, 1:30 pm ah debate hi neih a ni a. Hall hawh man leh mike hawh man bakah candidate rawn ṭawiawmtu Party leaders te thingpui in puina tur pawisa kan nei thei ta mai a. UT ah MLA constituency 30 a la ni a, 27 ah Dr. R.Rothuama, PC in sang takin hnehna a chang vek a ni.

Indira a sorkar leh: Janata Sorkarin Emergency an hlip a, principle/ ideology inang lo pui pui awmkhawm an nih avangin an tluang lova, July 16, 1979 ah an tlu ta. January 1980, General Election-ah chuan Congress chu hneh takin an tling a, Pi Indira Gandhi chu a Prime Minister leh a. Mahse an vanduai hle mai, June 23, 1980 khan a fapa Sanjay Gandhi chu thlawhna chesualah a thi a. Pi Indira Gandhi pawh a term hmang pumhlum lovin October 31, 1984 khan a security guard kutah rawng taka kah hlum a ni.

Prof. JV Hluna