Ei leh bara intodelh turin kuthna-thawktute a taka ngaihsak a ṭul
Mizoram hi state puitling a nih aṭangin kum 30 chuang zet a ni tawh a, ei leh bara kan dinhmun erawh heti hi a la ni rih a. Kan intodelh lo hle tih chu Covid 19 hri lengin min nuai hnuah sawi leh chuan ngai lovin mipuiin kan hre chiang.
Mizoten thununtu kan neih hma (Sap hovin min rawn zawnchhuah hma ti ila a chiang awm e) kha chuan hnam intodelh kan ni ṭhin. Chhungkaw tinin an khamkhawp buh bal an thar a, midang beisei lovin a hausa ber aṭanga a rethei ber thlengin hawp khawp thar tumin kumtluanin thlawhhma an enkawl a, rim takin an thawk ṭhin a. Zawmthaw deuh an lo awm a nih pawhin hmuhsit an hlawh hle ṭhin a ni.
A tawi zawngin sawi ila, British awpna hnuaia kan tluk luh hnuah pawh khaw hrang hrang chu an la intodelh chhunzawm zel a. British awpna aṭanga India hnuaia kan tlukluh hnuah kan dinhmun leh nihna kan hloh tial tial a. Kan hausa tulh tulh a, changkan lam kan pan mek raulin kan pachhe telh telh thung a. Mahni khamkhawp kan thlo chhuak lo nimai lovin Sorkar laipui puihnain kan nung ve ṭawk ṭawk a tih theih awm e.
Ṭawngkam ṭhenkhatah chuan, Mizoram chu a duhthu-a India Sorkar hnuaia tlulut pawh a ni lova, India Sorkar-in enkawl huama a thuhnuai kan nih avangin min chawm chu a tih tur ve reng a ni. Sorkar laipui chawm nih hi thil zahthlak a ni lo ve tih a ni a. Hei hian dikna chen a neih rualin, State puitling kum 30 chuang zet kan ni tawh a. Mihring phei chu ni se, mi puitling, chhungkaw hrang din rual a nih tawh avangin mahni intodelh kawnga ke pen tur chu a ni ve tawh a ni.
Ei leh bara intodelh tur chuan Agriculture leh a kaihhnawih lam hmalakna chu a pawimawh ber kan ti thei ang. Mizorama Sorkar awm tawh leh awm mekte pawn ei leh bara intodelh tura hmalak an tum thu an lo sawi chamchi tawh ṭhin a. Kum 2018 inthlan dawn pawh khan Mizo buh hlir min ei tir tumte pawh an awm tak kha!
An thusawi leh a taka an hmalak dan erawh a inpersan leh hle ṭhin. Ei leh bara min intodelhpui tumtuten Agriculture Budget tihpun aiin a hniam zawngin min kalpui hluah thung a. Mizoram Remote Sensing Application Centre (MIRSAC) chhinchhiah danin, buh leh bal tharna atana Mizorama Leilet atana siam theih ram Hectare 74,644 awm aṭangin he kum 30 chuang zet chhung hian Hectare 17,302 vel chiah siam la zuk nia mawle (2018-19 report). Agriculture Department chhinchhiah danin, kum 2018-19 chhung khan Mizoramah buhfai Matric Tonne 60,010 thar a ni a, chung zinga Matric Tonne 36,638 chu leilet aṭanga thar niin, tlangram lo atangin Matric Tonne 23,372 thar a ni thung a. Mizoramin buh a thar hi kan mamawh zawng zawng aṭanga zaa 20 vel a tling pha ṭawk a ni.
Mizorama kuthnathawktute hi an thawhrim tehlul nen an thawh nasat phu lova an sum lakluh a tlem lutuk hi a ngaimawhawm ka ti ṭhin. Kalphung dik tawk lo vanga thlai thartute aia a lo chalai kualtute an hlawk zawk mah ni-a langte lek phei hi chu a siamṭha theitu tan chuan chingfel vat a duhawm hle. Ni tin mamawh kan intodelh lo kan tih rualin, nikum March thla chawhnu lama Covid 19 hri leng kan hriat aṭang khan Mizorama huan neituten thlai an thar ve nual tih kan hre nghal a. Keima mimal ngaihdanah phei chuan thlaithar hi phai lam aṭanga lakluh ni lo ta se kan Mizo kuthnathawktute hian kan mamawh khawp min hlui thei hial ang a, ka ti deuh.
Nikuma hri leng vanga inkharkhip a nih chhung khan sorkar ruahmannain thlaithar hralh dan hi mumal taka kalpui a ni a. Covid 19 Vegetable Supply Chain kaltlangin loneitu ṭhenkhat phei chuan kum dang zawng aiin thlai thar hralhna aṭangin sum an lalut hnem niin an sawi hial a. Kuminah erawh hri leng vanga ni 60 chuang zet kan inkhuahkhirh tawh chungin nikum lama hmalakna ang kha kalpui a la ni ve ta rih lova, thingtlang lama loneitute tan thlai thar hralh ngaihna a awm ta lo a. Nikum lama Horticulture Department leh Mizofed ṭangdunin Vegetable Supply Chain an kalpui ang kha Agriculture Minister, Pu C. Lalrinsanga kaihhruaina hnuaiah a buaipuitu tur Committee din niin, mumal zawka kalpui dan tur an ngaihtuah dawn ni-a sawi a ni a. He Committee hi din a nih tirha an hmalakna bak thil dang hmuh tur ala awm ta rih lova, vawiin thlengin thingtlang lama loneituten thlaithar hralhna an nei ta rih lova. Tuna Covid 19 hri leng vanga kuthnathawktuten harsatna an tawh mek lai hian ruahmanna felfai zawk nen thlaithar an hralh theih dan tur hi ngaihtuahpui ni thei se a duhawm hle.
Chutiang ni lova, kuthnathawktute hamṭhat ve na tur heti anga kan khal dai ringawt a nih chuan a tuartu tan a hrilhhaithlak dawn em mai.
Samuel Lalruatsanga