Written by
Ramchhana Hmar
Phuaibuang

LOCKDOWN NGE DOWN LOH?

Thla hnih dawn lai mai kan inkhung takah chuan ninawm lam a kai ta lek lek mai. Hripui lah chuan min kian san a hnehin zual lam a pan emaw tih mai tur a ni a, kan himna leh kan tana ṭha tur mah nise hetia inkhung reng hi kan zo lo ṭan mek niin a lang. Sawrkar lam tan pawh rorel huai a har ṭan ang a, mipui lamin inkharkhip tawh loh mai kan duh ṭan niin a hriat a, chhungkaw ṭhenkhat chu kan mangang takzet a ni.

He hri hi ala reh miau loh avangin inkharkhip hi phelh ngawt ila, kan buai dan tur namen a ni lo. Hri hian min luhchilh nasa hman hle tih a lang a, nunna chan an awm lai hian chhuan chham ei tur neih loh avanga nunna hial chan erawh kan awm lo turah ngai ila. A nei zawkte pawhin kan ṭhenawm khawvengte ṭheuh zai ila, he hri kan do nan hian sum leh pai kan thawh ve thei loh pawhin kan neih sa ei leh bar tlemte hmanga mi dangte nghei mai tur kan lo pui thei a nih chuan hri dona kawnga hnathawk kan ni ve mai. Kan ṭanrual a hun takzet a ni.

He hri leng avang hian zir tur tam tak kan nei a, khawvel thil ṭhenkhatah kan changkang tawh viau a. Mahse, ei leh bar tur khawlna lamah hian kan harh thar a ngai hle mai. Tunah pawh hian ei leh bar kan thlachham ṭep ti chung hian mi ṭhenkhat chu rem leh rem lovin mezial leh kuhva, pum puarna tham ni lo thil dang neih theih dan tur kan ngaihtuah char char a, lehlam zawng takah chuan harsatna kan hmachhawn dan hi a inang lo hlawm khawp mai.

Ei leh bar tur khawl kan tih pawh hian khawpui lamah chuan buhzema buh dah khawl ṭun lam a ni lova, hman mai theih tur pawisa khawl hi ei leh bar kan khawl theih dan tur a ni. Thingtlang lamah chuan nikum lama buh an thar te buhzem lamah an la kawl deuh fer furin a rinawm a, lehlam takah chuan thingtlang lam hi an fakawm ṭhin ngawt mai. Khawpuia veng tam tak hian thingtlang lam unaute thlai thar sa te a thlawnin kan lo ei theih phah a, sum leh pai zawnna awlsam zawk, khawpuia chengte ni mah ila, thingtlang lam unaute an lo luanchhuahna hi an fakawm takzet.

A puitu tur zawk niawm tak hi an thlai thar hmangin kan nghei hlau in min lo pui zawk a, a lawmawm rualin zahthlak deuh tlat. Mahse, hei hi Mizo nun zemawi, sem sem dam dam eibil thi thi kan pi leh puten an lo tih chhawmnun zelna a nih avangin a ropui tak zet a ni. Khawpui lama awmte hian an tan tih theih nei lo mah ila, kan in leh a vela mi kan ṭhenawm khawvengte chhuan chhama awm mai theite an awm em tih tal hi chu kan inbengvara kan ngaihven a hun tawh takzet.

Inkhawl hi a ṭangkai a, kan tihtur pawh a ni. Mahse, kan save sa pawh delete leh mai ṭhin kan ni a, save hleih theih loh sum leh pai chu save a harsa dawn hle mai. Mihausa dam chhung ei nei an awm laiin nitina thawhchhuah chawp ei kan awm bawk a, chungte chu tehkhin chi an ni lo. Inang lo mah ila, inanna lai tam tak kan nei - mi hausa in ei leh bar a mamawh ang kha mi rethei pawhin a mamawh a, hausa te inchhek arbawmna thil ṭhenkhat hi chu mi rethei tan tih ve theih a ni lo.

Ei leh bar chungchangah hian kan inang tlang a, dawr neitu lamin an retheih avangin heng mite hi chu a man tlawmin lei tir ang aw an ti si lova, thil man a to em em a, chu chuan kan save sa pawh mi delete tir leh ṭhin a ni. Kan mamawh inang mah se, mamawh kan lam khawmna hmunah hian kan pawisa ip a mukin a phai nasa hle tih hi kan hriatthiam a ṭul hle mai.

Mi hausate hian mi retheite retheihna hi nasa takin kan belhchhah thei a, hausaten kan duh leh mamawh man tam tak takin kan lei ngam a, sumdawngtu lahin a man san a chak zek zek mai si. Mirethei tan a mamawh a lei ve dawn pawhin mi hausate vangin thil man a lo to zel a, loh theih lovin a lei a ngai tho si a, chu chuan a khawlsa leh a hlawhchhuah chhun chhun te reilo teah a hman zawh tir mai ṭhin.

Sikul ṭha/zirna man tama luh kan intih hmuh a, private sikul, sikul luh man to tak tak a lo awm chho zel a, rethei an nih avanga sikul kal loh ngawt thu a awm si lova, neih thinlung khawngin fate lehkha kan zirtir ve a ngai tho. Sikul a zir man tam ringawta inel lo hian lehkhathiam chhawr tlak kan chherchhuak em tihah te hian inel a hun tawh viau a ni.

Hriin min kiansan hma chuan in kharkhip char char mai tur a nia. Mahse, eizawnna kawngah mi tam tak kan buai ṭan a, chaw nghei ai chuan ei leh bar zawnga loh theih lova in lum chhuahsan a ṭul mai dawn si a. Eng nge kan hmaah lo thleng dawn kan hre lova, hri dotuten theihtawp an chhuah laiin kan hri lah chuan min kalsan a la tum miah lo hi ngaihtuahna tibuai em emtu a ni.

Eng nge kan tan hian ṭha ber ang, kan inthlahdul dawn nge lockdown hi kan la kalpui zel dawn? Tuna Lockdown kan hman mek hi pawh sei chhunzawm a nih chuan chhungkaw tam tak hi chu kan down tawh viau ang le.

Ramchhana Hmar, Phuaibuang