DAM REI CHHUNGKUA

Kan Bible-ah chuan, ‘Mihring dam chhung kum chu kum 70 a ni a, chakna avângin kum 80 pawh a ni thei e’ tih thu kan hmu a. Hetiang chiah chiah hi chu mi tin chungah a thleng lo ngei mai a. Hla tak chu zu sawi lovin Isua pian hnu lam aṭang chauh pawhin kum 70 dam thleng lo an tam hle laiin kum 100 chuang chuang dam an awm ang lawi a. Hriat thiam a har fû mai!

Dam rei hi thlakhlelhawm viaua a lan laiin mi ṭhenkhat, tarte hlutna hre lo an awm châwk a. Chutiang mite chuan ‘Tar hnawksak’ tiin ning ṭawngkam an cheh mai ṭhin. A zia lo khawp mai. Tarte hian In (chhungkua) hi an tizahawmin an mawi êm êm a. Kohhranah leh khawtlângah pawh tar, upa tak tak an awm chuan Kohhran a zahawm bik a, khua pawh a hrisêl nia ngaihna rilruah a awm nghal mai a ni. Chinese-ho chuan chhungkuaah tar an awm chuan lunghlu kawl tluk hial nia ngaihna an nei a ni. Kan Pi leh Pute pawh khân nupui pasal an zawnna kawngah dam rei chhung an lo chhui tel bawk ṭhin.

Thupui aṭanga ka sawi duh pakhat chu mi tu emaw chuan Vanapa kha kum 82 thleng chauh dam niâwmin an ziak a. A demawm lo ve. Kei chuan chu chu ka ring thei lo thung a. A tu, fam chang tawh ka hriat theih chin, mi parukte kum zat aṭangin kum 90 ral chu a kai ngei ang tih rin ngamna a awm. A tupa Hranghleia (Vanchiauva fa) chu kum 67 a dam a. Hranghleia nau Chawnpuithangi -115, Hranghleia fapa Zumura -89, Zumura fapa Mamtuka -72, Mamtuka nau Engliana -95, Engliana nau Chawnglianchhinga -86 te. Hengho kum aṭang hian Vanapa chu kum 100 êm tling lo mah se, kum 95 lai pawh a dam thleng hialin a rinawm. Tin, a nupui Chhawnthangi kum zat hriat ni lo mah se an inthlau âwm lo ve. Chhawnthangi hi a pasal aiin a thi hnuhnung a, a thih hun hi kum 1892 chapchâr lai nia hriat a ni. Chutiang a nih tifiahtu chu hei hi a ni:

Zawlnghak sangkhaw awm laiin khua aṭanga hla vak lo hi Lo atân an ṭheh a. A hnai pawl chu khaw liam deuh mai a ni a. Ruah a hnai a ni mai thei, Vanapa nupui thih ni-ah Lo hâl an rawt a. Khua thiang viau siin Ni a dul ruih lawi a. Hâl leh hâl loh thu-ah an inlungrual chiah lo va, mah se an hâl ta tho a. Pawii pa (Lalzâma, Manipura pêm pu niin, a hming takin an ko meuh lo a ni) a kâng hlum a. Chutiang boruak chu an tawh avângin mi ṭhenkhat thinrim chuan, “Engah nge kumkhuaa kumpinu bera kan neih thih ni tea Lo hâl in tih reng reng, kâng hlum rem rum awm pawh in ni a lawm, nikum lawkah a pasal pawh a thi a, a thlarau pawh in zah lo'm ni?” an ti bawrh bawrh mai a ni. Tin, an fapa Vanchiauva nupui Chawngthangi leh an fapa naupang ber Ralduha te pawh Zawlnghak-ah an thi bawk. (Sakhming chul lo Vanapa- N.B.Sanga Chhangte). Ralduha hi chu a pa aiin a thi hmasa a. Chawngthangi thih hun vêl erawh hi chu hriat chian loh a ni.

Vanapa felzia, a fapa Vanchiauva nupui tûr a hmuh dan i sawi nghal law law teh ang. Ṭumkhat chu an rammu a, khua an luhchhuak a, an rûn khawmi tlânchhia tûrte chu Vanapa hovin an lo châng a. Vanapa hma zawn tak maiah chuan nula pakhat hi hlau thlabâr zet maiin a rawn tlân a. Vanapa chuan a chhipsamah lain sah a`n tum a. Mahse nula chuan, “Ka Pu, min nun rawh, min tlanna khawp sum chu ka pa'n a nei,” tiin zahngaihna a dil a. Vanapa chuan a`n en chiang a, nula hmêl mawi tak mai hi a lo ni a. Vanapa chuan “A nih, Chêmte, tunge i hming?” tiin a zawt a. Nula chuan, “Chawngthangi” a ti a. Vanapa chuan, “Chawngthu i ni maw?” a ti a. Nula chuan, “Ni e, Chawngthu Vanchiau ka ni nghe nghe asin,” tiin a chhang a. Vanapa chuan, “A nih tak chu, ka fanu zu ni chi a, ka nun mawlh ang che. Fapa tlangvâl Vanchiauva ka nei a, chu nên chuan innei nghe nghe teh ang che u,” a ti a. Nula chu a hâwn ta a, a fapa Vanchiauva nên chuan an innei ta nghe nghe a ni. (He thu hi ‘Vanchiauva pa Chawngzachhinga’ tih James Dokhuma ziaka mi lakchhuah a ni). Fapa Hranghleia an nei a. Chu chu kum 1844 a ni. ‘Mizo pi pute leh an thlahte chanchin’ ziaktu K. Zawla chuan Vanhnuailiana chu 1842-ah Saituala kai niin a sawi a. A dikah ngai ila. Chuvângin Vanchiauva’n nupui a neih leh fapa an hrin hun hi Saituala an awm lai a nih hmêl viau mai.

Tichuan Vanapa tute kum zat aṭanga thlirin an thlah chhawngho chu ‘dam rei chhungkua an ni’ tia sawi ngam an ni.

Kawlchhawna Ralte 9615750446