Written by
Joseph Lalhimpuia

Zoram hi kan ram neih chhun a ni (Zoram hi a zau lo asin mawle)

Kum 2009, March ni 18 (Mizoram state Assembly, vawi 6, ṭhutkhawm vawi 2-na) a Assembly house-a ka thusawi hian bul ka han ṭan teh ang.

"Champhai hmasawnna hi Mizoram hmasawnna a ni a, Lunglei hmasawnna hi Mizoram hmasawnna a ni. Chutiang bawkin Lawngtlai leh Siaha hmasawnna hi Mizoram hmasawnna ani tih hi ka ngaihdan nghet tak ani tih he House zahawm takah hian ka tarlang duh a ni".

Ram rawngbawl tura inpe (politicians) te leh sawrkar hnathawk (govt servants) te hian Zoram hmasawn na'n kan ngaihtuahna kan sengin kan phak tawkin kan thawk ang tih chu ngaihdan tlanglawn leh hriatsa a ni a. Amaherawh chu tunlai khawvelah hi chuan kan hawi lam leh hmalakna tizau a, kan ngaihpawimawh (priority) kan thlan thiam a pawimawh takzet a ni.

Hun kal tawha Sawrkar (ministry) leh a hnathawktu (servants) ṭhenkhatte'n Aizawl chauh hi emaw Zoram ti ang hrima hmasawnna ruhrel zawng zawng Aizawlah dah vek tum ang mai a hmalakna awm ṭhin te, state sawrkar chu sawiloh central sawrkarin District leh thingtlang tana a ruahmansa pawh Aizawlah kher dah tum tlatna te a awm ṭhin a, heng hi ka duhloh zawng, kan ram hmasawnna leh inunauna tichhe fo ṭhin tu niin ka hria. Lunglei East bial aṭanga MLA ka nih hlim, session vawi 2-na, March ni 18, 2009 a Assembly House ah pawh ka sawi angin Zoram chhung khawilai pawhin hma a sawn chuan Mizoram hmasawnna a ni tih hi ka pawm dan a ni a. Chuvangin mi dangte ngaihthah emaw an chan ve tur chhuhsak phei hi chu a himlo takzetin Mizo kan nih anga kan inlungrualna thlenga khawih pawi thei niin ka hria.

Kum 2002-2003 chho khan Lungleia mi ṭhahnem­ngai ṭhenkhat ten Sawrkar laipui, Tribal Affairs Ministry hnuaiah mi harsa zawkte tan pawh a thlawn a zirna ṭha an dawn theih nan Model school din tumin hma an la a, Tribal Welfare Education & Residential Institution Lunglei (TWERIL) Lunglei tiin Ministry pawhin Article 275 (1) hnuaiah school din alo phalsak a, School building bakah zirtitute hlawhte, zirlaite ei leh in, zirna senso zawng zawng sawrkar laipui tum vek tur a ni. Chu veleh state sawrkara thil tithei zawkten Aizawlah dah tumin hma an la a, a buai ta nuai mai, a tawpah chuan Lunglei NGO zawng zawngin kan dodal a, kawng kan zawh hial hnuah state sawrkar pawhin Lunglei-a school hawn min phalsak ta nge nge anih kha. Anihna takah chuan sawrkar laipuiin Lunglei tana a pek tawh Aizawla dah tum tlat avanga buai mai chauh kan ni.

Kumpinu hun aṭanga Zofate kawtchhuah hmasa Tlabungah insumdawn tawnna bul ṭan na'n sawrkar laipuia Ministry of Commerce in Trade Facilitation Center din leh sakna'n pawisa a rawn pe a, Lunglei Treasury office a thlen tawh hnuah hmun dangah lakpen (divert) ani leh a, a ngai te bawkin Lunglei NGO te tangrualin hma an la a, Black day te siama sawrkar an nawr hnuah sawrkarin a ngai angin kal a phal leh ta chauh a ni bawk. Tunah chuan he Centre hi Tlabung Dakin pui bulah a ding luah tawh.

Heng kan han sawi bak pawh hi thil dang tam tak, a changtu tur nilovina an chan, hmun danga pawhpen sawi tur a awm nual awm e.

Covid hripui avangin khawvel a buai a, ram leh sawrkar zawng zawng pawhin Covid do leh inven chu hnapui leh buaipui berah an nei mek a nih hi. Kum 2020 khan sawrkar laipui a Ministry of Science & Technology hnuai a Deptt of Biotechnology chuan hmanhmawh takin hripui dona atan Lunglei-ah Laboratory din sak min tum a, chu Lab chu thil dang tam tak bakah natna hrang hrang test-na, RT-PCR thlenga hman theihna tur ani. A building sakna mai bakah hnathawktu (technician) indaihlohna thleng a min puih an tum nghe nghe bawk. Laboratory dinna tur hmun kan pek theih chuan hma an la nghal ang a, kum khat thleng emaw mi an la enpui zui anga, state sawrkar kutah an hlan nghal dawn a ni tih pawh an sawisa vek a ni. A va han lawmawm mai mai ve le aw tih mai tur kha Lunglei-ah Health Deptt-in chutiang dinna tur chu ram an nei ta tlatlo anih chu!

Hripui len laiin kan state pawisa pawh nilo hmanga Laboratory bakah thawktu indaihlohna thlenga min puih an tum pawhin an duhlo anih chu. Heng duhlo tute hi Lunglei mipui an ni lo, Zoram hmangaihtute pawh an ni hauh lo ang le. Engvangge? Tutenge ? tih hi thinrim taka ka zawhna ala ni reng.

State budget (mipui ta) hman ṭhat leh sem zai chu sawiloh central sawrkar puihna tur pawh tihdanglam, tih khawtlai leh dodaltuah kan la ṭang duh hial mai hi chu a va han lungchhiatthlak em aw! Zofate chenna Mizoram hi a zau lo asin maw le, ka theih tak emaw ti a hmasawnna dal ṭhin tute hi Thangthar hian kan duhlo tak zet a, thangtharten thil an rawn la zirchiang ang a, kan thlan chungah chil an la rawn chhak ang tih hi hlauhawm tak a ni. Pathian pawhin rem a tih reng ka ring bik lo. Thangthar zel tur ten min dem zel hma hian kan Zoram zimte hi kan ta a ni a, khawi hmun pawhin hmasawn se Zoram hmasawnna a ni vek ani tih hi kan pawm thiam a, chumi tura hma kan lak thuai thuai a pawimawh hle a ni.

Joseph Lalhimpuia