Written by
R.Zomawia

Lal Isuan min ngaihsak ngai em?

Kum engemawzat liam taah khan Pathian ni zana kan inkhawmin he hla mawi tak mai ‘Lungngaih ni leh lawm lai niah hian’ kristian hlabu 154 mi hi thiam takin kan sa a, ka ngaihtuahna chuan thui tak min zawh tir a, khawvelah hian lungngaihna-in min han tuam hlup hlup chang te, kawng thim tak zawha beidawnna ruam te pawh ka lo dai ve tawh a, a mawi ka ti em em mai a, a hla thluk a mawi si a, Biak in chhung chu a fawn dulh dulh hian ka hria, ka bula thu pa vengva tak chuan “A va mawi teh lul em! Ka lung a leng hle mai” a tihte chu tun thleng hian ka theihnghilh thei reng reng lo a ni.

Hla phuahtu hringnun...:- He hla mawi tak phuahtu hi Frank Ellsworth Graff-a a ni a, amah hi kohhran enkawltu Philadelphia leh Pennsylvania-a Methodist Pastor a ni. Pathian fakna hla tam tak a phuah a, Pathian thu lam article tha tak tak a ziak teuh bawk a ni. Pathian tana mi inhmang tak, mite tana thlamuantu ni thin mahsela, he hringnun zing kawngah hian harsatna in a kiam san bik lo, a nunah thim chhah takin a bawm a, thihna kut vawt tak chuan a chim a, a nun chhungrila tah vawng vawngna tur vawi tam a hmachhawn a ni. Graeff-a hian kum 33 mi anihin nupui atan Mary Laurene Mauger a nei a, a nupui chanchin erawh hriat tur a awm lem lo niin a lang.

Kum 1880 khan a farnu upa ber Ann-i chuan khawvel a chhuahsan a, kum 1882 ah a farnu naupang zawk Sallie-i chu a thi a, lungngaihna mittui pawh a la hul hman lo tihin a nu Matthilda Zerbe Graeff- chuan 1886 khan khawvel a chhuahsan ve leh a ni. A kum leh 1887 ah a pa a hmangaih em em Samuel Beard Graeff-a chu a boral ve leh ta mai.. A va khawngaihthlak em! A farnu naupang ber nen chauh an awm ta, a farnu nen chuan hlim takin hun an hmang chho dawn emaw tihin kum 14 velah chuan a farnu neih chhun Arasma Graeff chuan kum 1901 khan he hringnun khawvel ata a lo chhuak ve leh ta a ni.

Kum la upa lo takin a chhungte zawng zawngin khawvel an lo chhuahsan ta si a. Mal ngawih ngawihin a in hria a, a rilru-ah zawhna tam tak a lo lut zut zut mai, khawvel-ah hian buaina leh harsatna ten min chim a, kawng thim tak zawh hleih theihloh nun te, lungngaihna ten min tuam laiin Lal Isuan min ngaihsak ngai em le? tia a inzawhna chu a mah vekin a chhang a ni. “Aw, min ngaihsak fo tih ka hria” ti theitu nun ropui zia hian thinlung a va hneh kher em! Lalpa hmutu nun hi kan nei em?

Mizo ṭawnga mawi taka lettu Rev. P.D. Sena hi...! :- He hla mawi tak, lungrun tak min lehlinsaktu P.D.Sena hi a chanchin hi a ngaihnawm a, a lungchhiat thlak hle a ni. He hla pawh hi a lo tawn ram aṭangin thinlung takin a letling tih a lang reng mai. Hla phuahtu dinhmun ang zet hi P.D.Sena hian a khawvel nunah harsatna tam tak a lo paltlang tawh a, an harsatna pawh a inang hle a ni.

Naupang kum 3 mi anih laiin a pain a boral san a, a nu hova an awm chu vanduai thlak tak maiin a nu chu dawtin an puh a, khawhring neia an puh tlat avangin Lalin khua aṭanga hnawhchhuah turin thu a pe. A fate a hmangaih em em pawh enkawl thei lovin in a chhuahsan ta a ni. Sena hi a la naupan em avangin a nu ngenin a tap vak vak niin a chanchinah a inziak nghe nghe a ni. A dinhmun a rap thlak tak meuh meuh a ni. Harsatna tam tak karah Pathian tana rawngbawltu rinawm ni turin Pastor atan nemngheh a ni a. A nupui hmasa ber a sun a, a nupui pahnihna pawh a sun leh a, a nupui pathumna pawh kum 1968 khan a sun leh a ni. P.D.Sena nunah hian lungngaihna chhumpuiin a kiamsan bik lo va, thihna kut vawt tak mai chuan a hmangaihte laksakin khawharna ruam-ah kun tir mahsela, amah hmangaih em emtu Lal Isua a phatsan ngai lo a ni. “Does Jesus Care?” tih hla pawh hi mawi takin a letling thei a ni. Mite thinlung a hneh em em...

Lungngaihna chhumin min chim, nun beidawngin hun kan hman mek laiin...: He khawvel tualzawl zau takah hian hmangaihte nen hun kan hmang thin a, duhthusama he khawvel chen thei kan ni si lo, kan duhloh thilin kan nun a chim a, kan eizawnna ruamah te harsatna thlanfim han far zawih zawih changte, zahna ruama hun kan hman a, kan kun ngawih ngawih changte, retheihna ruamin kan chhungkua a rawn chim a, Setana thlemna do zo lovin kan chhungkua nun a buai map map changte, Setana thlemna do zo lova kan fate an awk tlat te hian nu leh pa thinlung hi a rum a, tapin a rum vawng vawng thin.

Thihna kut vawt tak maiin kan chhungkua a rawn chim mup mup a, chu lungngaihna vawr tawp chuan kan thinlungah Lal Isuan min ngaihsak loh bik riau a hriatna chuan beidawnna ruamah min luh pui thin. Min ngaihsak lovin kan hria a, kan bei a dawng thin a ni. Damlohna khawvel zim tak aṭangin khawvel kan thlir chhuak a, midang kan awt a, midang tualchaina hmunah kal ve kan duh a, Lal Isuan min ngaihsak lo bikin kan hre thin a ni. Kan lungngaihna-in min tina em em a, kawng thim leh hlauhawm takin kan nun a bawm chang te, ni eng a lo chuai a, zan thim a lo hnai a, tah zet chuan lungngaiin kan lo chau thin a, zan khaw tai rek tak hnuaiah thinlung lungchhia-in mittui nen zan kan hman ral takte… Lal Isuan min ngaihsak ngai em le? tiin he hla phuahtu hian a zawt a ni. Amah vekin a chhang a, ‘Aw, min ngaihsak fo tih ka hria, Ka lungngaihin a tina: ngui chang ni leh zankhua rei hlauhawm hnuaiah, min ngaihsak tih ka hria’ a ti thei hi a va ropui em! He nun hi ringtu nun dik tak chu a ni.

Beidawnga hun i hman mek lai pawhin Lal Isuan a kalsan ngai lo che a sin...: Kan in chhungah harsatna chinfel har em em maiin min chenchilh a, pa ber, nu ber nihna pawhin a chinfel hleih theih tawh loh, sualin kan fate a thununna tlat tawh chuan kan nun min sawi nghing dawt dawt mai thin a, chhantu ngaiin han hawi ruai ruai thin mah ila, he khawvelah hian min hnem zo reng an awm lo… Zan vawt reh tak hnuaiah Lalpa in pana kan kal hnak hnak hunte a lo awm thin a ni. Lalpa ina kal chu thlamuanna leh chawlh hahdamna a awm thin. Aman min ngaihsak tih kan hria a, lusunna mittui luang ngiai ngiai laka min ngaihsaktu leh thlamuanna min petu chu Lal Isua chauh hi a ni asin. Khawvel sum leh pai ten he kan lungngaihna lak ata hi min chhanchhuak thei lo, rei lote hlimna chauh a ni.

Belh tur dik tak kan belh tlat chuan eng ang pawhin lungngaihna mittui kan biangah luang mah sela, khawvel mite hriatloh thinlung hlimna leh thlamuanna-in min chenchilh tlat thin a ni. Dawtin mi ten min puhin min nuihsawh thin mahse, rinawm leh huaisen taka kan awm avanga khawvel mite hmusit ni mah ila, “Ka lawm zel ang, ka Lalpa ah chuan, ani chuan min venghim dawn a, nakinah a hnen ka thlen hun chuan kan mittui a nin min hruk hul sak tawh ang. Lungngaihna mittui ni lovin, beidawng vanga rum ni lovin ka biangah chuan lawman mittui a luang tawh zawk dawn a ni,” tiin.

Khai le, eng anga harsatna dinhmunah pawh lo ding thin mah ila, beidawnna ruamah pawh lo awm thin mah ila, beidawng lovin Lal Isua hnen pan ila, a nin min ngaihsak tih kan hria ang. Engtiklai pawhin a lam pan turin min au lawm lawm asin. Keimahni zawkin kan tlanbo san zawk thin a, hmangaihna thinlungin min kuangkuah duh reng a ni. A duhzawngin kan dam chhung ni reilo teah hian hun i hmang ang u.

Thunawn (Refrain) :
Aw, min ngaihsak fo tih ka hria,
Ka lungngaihin a tina;
Ngui chang ni leh zankhua
rei hlauhawm hnuaiah
Min ngaisak tih ka hria.

“Anin a ngaihsak thin che u avangin, in manganna zawng zawng ama chungah nghat vek rawh u” (I Pet. 5 : 7)

R.Zomawia