Kum thar a lo thleng ta
Hun hi eng nge a nih hriat tumin hmakhawsang ata tawh mifingten an lo chhut tawh ṭhin a. Kum zabi sawmhnihna a lo thleng a; science lamah hriatna thar a lo piang zawih zawih a. Chung hriatna thar chuan hun chungchangah ngaihdan thar min pe ngei tak naa, kan hriat dan erawh chu a la chiang chuang lo hle.
Kum thar kan tih pawh hi a chiang lo. Kan chenna khawvelin vawi khat ni a hel chhuah hi kum khata ngaih a ni a. Mahse eng tik aṭanga hel ṭan nge a nih tih hi tumahin kan hriat miau loh avangin kum thar hun dik tak hi hriat a ni lo. Kan pawm tlan theih tur calendar a awm avangin kan hmang tlang ta a ni ber. Chu pawh chu khawvel mi zawng zawng kan inthurual hauh lo. A ṭhenin March thla bawr velah kum an thartir a; a ṭhenin fang lamah kum thar an lawm a, eng hunah pawh lawm ila; kan chhiar dan hi chu mihring phuahchawp vek a ni.
Mahse kum thar hi a hlu lo tihna a ni lo. A hlu em em a; mihring tan insiamrem hun pawimawh a ni reng a ni.
Paula’n, “Hnung lama thil awmte chu theihnghilhin, hma lam i thlir ang u,” tia min sawm hnu feah, George Santayana chuan, “History theihnghilhtu chu a tlukna ngaiah a tawlh tlu leh ang,” a ti ve thung a. Paula chu tirhkoh a ni a, George Santayana erawh chu philosopher a ni. An nihna hi in ang lo hlein lang mah se, an inkalh teh chiam lo vang. Pathian Thu thiamho hian han hrilhfiah se Paula hian tun hma thil zawng zawng theihnghilh turin min sawmin ka ring hauh lo. Kum 2017 chu a lo liam ta a; a liam tak avangin kum 2017-a thil thleng zawng zawng kan theihnghilh thei lo. Ṭangrualin bei chiam mah ila kan theihnghilh lo vang. Hriat reng sen pawh a ni lo. Kan hriat theih chin apiang erawh chu zirlaibu atan kan hmang tur a ni. Chu chu Paula pawhin min remtihpui ngeiin a rinawm.
Kum kal ta kha han thlir kir ta ila; khawvel ram hrang hrangah thil hrang hrang a thleng. US President Donald Trump-an January thlaah Office a luah tan a; chu chu kum 2017 bul kan tan dan a ni. Thlipui tleh, North Korea nuclear ralthuam enchhin, France inthlan, Brexit leh a dang tam tak a awm. Mizoramah chuan kum 2017 chhunga thil langsar tak pahnih chu ‘chhiah awl’ leh kawngpui chhia a ni awm e. Heng thilte hi mi mala kan tihdanglam ve phak rual loh an ni ang. Kan mimal nuna thil thleng, kan kuta awm chin erawh chu kan chhut let ve ngei tur a ni.
Hun leh mihring nun hi inzawm tlat a nih dan a awm. Kan hriatna hmanga kan chhutna hi hun bi siamtu a ni ber a. Chu chuan mihring pawimawhna a tilang thei ang. Kan rilrua pawimawh kan tih apiang hi hun kan pe tam thin. Kum 2018-ah hian eng hi nge kan hun kan pek tam ber ang le.
Tun hi tunhmain a hrin a ni a; tun hian tun hnu a hring leh ang. Kum 2017 chhunga thil ṭha lo lo thleng tam tak kha kan duhthlanna kan hman dan dik tawk lo avanga lo thleng te, kan thunun phak loh thil lo thleng te an ni a. Kan thunun phak loh thil a awm ngei tak naa, thil tam tak erawh chu kum hmasa lama kan thil tih tam tak rah chhuah an ni lehchhawng hlawm a. Kum 2018 chhung hian kan thunun phak loh thil eng eng emaw a lo thleng leh ngei ang a; thil tam tak erawh chu kum kal taa kan thil tihin kan hriat mang loh laia a rawn thlen an ni ang.
Tun hmaa thil thleng kha kan duhthlannain a hrin a ni a; tuna kan duhthlanna hian tunhnua thil awm dan a hring leh chhawng dawn a ni. Chutianga thil thleng inchher chuan zel chuan thil lo awm tur hi dan rual lohin a rawn thlen ngei ngei zel tihna erawh chu a ni lo. Kan duhthlanna hian tun hmaa thil awm tawh avanga thil ni mek hi a her kawi thei a; kawng dang daih zawhin a hruai thei a ni.
Kum 2018-a thil lo thleng tur kan beisei theih chu khawvel huap ang chuan, South Korea ramah Winter Olympics a awm ang a. Chu mi hnuah British Lal fapain nupui a nei ang a; Russia ramah FIFA World Cup a awm ang a; Australia-ah Commonwealth Games a awm ang a, Mizo ṭhalai an tel ve ang em le? Mithiamte chuan kum 2018 chhung hian Space Tourism tihhlawhtlin hman an inring a. Kumin July 27 khi kum 2003 hnu lama kan awmna khawvel aṭanga Sikeisen (Mars) hnaih ber hun a ni ang.
Kum 2018-ah hian inthlang tur ram an awm nual a. Inthlang tur zingah Egypt, Pakistan, Lebanon, Italy, Russia, bakah US Senate leh House of Representatives inthlang turte hi mi ngaihven pawl tak an ni ngei ang. India rama state thenkhat an inthlang bawk ang a. India Hmar chhak state inthlang tur zingah keini pawh kan tel ve.
Kumina kan thil tih hian nakum leh kum lo awm zel tura kan dinhmun tur an hrilh thui hle dawn a. Ka lehkha zir dan te, kan hna thawh dan te a pawimawh vek a ni. Kum tawp lam hnaihah kan han inthlang leh ang a. Duhthlanna kan hmang leh dawn a. Chu kan duhthlanna chuan kum lo kal zel tura kan dinhmun tur a hring dawn bawk a ni. Kan nakin hun tur leh kan tu leh fate dinhmun thlenga awmze nei tur a nih avangin chhia leh ṭha hriatna thiang tak nena vote thlak ngei tur kan ni.
Dr Lalchhuanawma Tochhawng