SOCIAL MEDIA HMANGTUTE, FIMKHUR HLE TEH U-2 (Kut hna thawktute hmuhsitna nia ngaih thu post kha)
Tun hnai lawkah mi pakhatin social media a thingtlang kut hna thawktutena khawpui mite hnena thlai thar an pek ṭhin, hralh tlak pawh ni tawh lo leh hralhna tur an hriat loh pe ṭhin anga a sawina (wording) chu kei pawhin ka lo hmu ve a, hetianga mi dangte hmusit leh tham lo zawng anga social media a chêt lâk hi a pawiin a zia lo hle a, thu buai awrh theihna pawh a ni tih hriat tel a ṭha bawk.
"Boruak muanna ti chhe thei tura rin–mi dangte thinurna chawk tho thei zawnga mi tuin emaw hre reng chunga chet lakna a neih chuan a hremna chu kum hnih thlenga lung ina khung theih emaw pawisa chawitir emaw, a pahniha hrem theih emaw a ni," tih chu Indian Penal Code (IPC) Section 504-ah a lo inziak reng tih kan hria; hemi bak inhrem theihna section dang chu sawi lo mai ila, a ṭul hunah kan la sawi zel ang chu (a mawl zawng leh dan zir lote hriat thiam theih zawngin ka rawn dah a ni).
Kan thingtlang lam kut hna thawk unaute hian harsa tak, thlan tui luang zawih zawih chunga an thawh chhuah, thlai hnah leh rahte chu Covid19 hri len laiin khawpui lamah a hma anga chawhmeh lei zung zung a harsatzia hriain khawpui mite mi an khawngaih avangin min rawn pe ṭhin a, hetianga an thil tih hi khawpui mite tana a lawmawmzia hi sawi fiah mai theih pawh a ni lo; keini chhûngkua pawhin nikum leh kuminah an hnah tel kan lo dawng ve a, a lawmawm tak zet a, lawm avangin hnuk a ulh thei hial a ni; he an thil tih hian khawpui leh thingtlanga chengte inkarah a hma aiin inunauna ṭha zawk leh inhmangaih nasa zawk a thlentir ngei a rinawm a, a ropui ngawt mai; khawpuia awmte lam tan erawh chuan a inthlahrunawm mah mah zawk a; thinlung lamah erawh chuan lawmna sawi hleih theih loh, nakin hun lo la kal zel turah theih ang tawka a hma aia thingtlang unau kut hna thawktute hmangaih zawkna leh duhsak zawkna khawpuia chengte thinlunga a lo pian chhuah thar phah dawn ni-a han suangtuah hian nun a ti hlim thung.
Hetia hripui len laia inṭanpui tawn duhna thinlung a lo kuhmuma a lo par chhuah mek laia a ni lo zawnga boruak kaltir thei tur zawnga social media lama mi pakhatin a rawn sawi mai kha a pawi hle a, khatiang ṭawngkam kha tun hnuah chuan hman tawh loh ni se a duhawm hle mai. Khatiang intham lohna ang chi kha a tituin a tih tawh loh nan leh social media hmangtu mi dangte pawhin hetiang ṭawngkam ang chi nakin hun lo la awm zel tura an phuh chhuah loh nan eng emawti taka hma lak a ṭha ngawt mai. A vawi khat tihna a nih chuan, leh a titu demna thu a ṭhahnem tawh bawk nen, hrem a nih theih nana First Infornation Report (FIR) theh luh kher erawh chu tih ni lo se: ti an lo awm tawh pawhin hnuh let leh ni se (mi mal ngaih dan); FIR a luh loh erawh chuan, hetiang ṭawngkam ang chi social media a a hman tawh loh nana mi tlawmngaiten a hnena ziaka ngennaa an pek chu a ṭhain a rinawm.
Kan pi leh pute khan khawtlang leh tualzal nuna ṭawngkam ṭha hman a hlutzia leh pawimawh zia kha an hria a, " ṭawngkam ṭhain sial a man," an lo ti a. Zonun mawi, tlawmngaihnain mawi taka a thuam kan pi leh pute thlah kal zel keini ṭhangrharte hian a hranpa a training awm si lovin social media–facebook, instagram, whatsApp leh ad'ten min nang thut a, chuvang chuang, a technical lamah thiam thawkhat hlawm tawh mah ila, ṭawngkam hman dan erawh kan la thiam hlei thei lo va, chak taka kan inzir tlan a ngai hlawm a ni ber mai; a taka inbiakna a ṭawngkam hman ai hian social media a ṭawngkam hman hi uluk a ngai zawk a; a chhan chu ṭawngkam chei mawi leh tih duhawm nana hmel awm dan tih danglam leh awki san, leg ad'te chu social media-ah a lang tawh si lo va, chuvangin tum reng vang ni lova mi lawm loh zawnga chhut (type)/ sawi vanga inhmuh thiam loh lek lek ang chi hi pawh hi a tam tawh ngawt ang. Social media a kan ṭawngkam hman tawh leh lo hman thinte pawh a theih chen chen en letin insiam ṭhat (refine) tum ila a ṭha hle mai. Chuti a nih loh chuan, tuma hmuh lohva zalen taka a ni lo zawnga i kut zungpui i chetir vang khan thu buai i awrh nawlh thei a ni tih hriain fimkhur ang che; kan bul lawkah khan mi dangte dikna chanvo kan va sut buai leh buai loh min mit mei ru rengtu, fel taka dan leh hrai inzam min hualtu a awm ṭhahnem viau a ni tih hi i hre nawn tlang ang u.
Dr J.T.Vanlalngheta