ṬHUTNA MAK
Kan ramah hian ṭhutna mak tak, han en thuaka mihring tidanglam thei hial khawpa mak leh thiltithei nia lang a awm a. Pakhat chu motor khalhtu ṭhutna, keini anga sap ṭawng thiam nial nual hovin ‘driver seat’ kan tih mai hi a ni a; pakhat dang chu office chhunga sawrkar hnathawk ṭhutna hi a ni.
Lala chu an veng kohhran leh khawtlanga mi ṭangkai tak a ni a. Mahse office-ah a lo kal a; a ṭhutnaa a ṭhut chiah hian tihdanglamin a awm a. Biak a har thut a; a rinawm lo thut bawk. Tihdanglamin a awm! He hi chu keini sawi ve chi rual a ni lo.
Motor khaltu ṭhutna hi a mak hle bawk. Mihring a tithinchhe thut a ni awm e. Ropui riauva inhriatna te pawh a pe a ni ang; he hmuna an han thut veleha ngeng ngulh maia khawsak thut theihna a pe a ni awm e.
Min hrut rualtu a ni. Driver ṭhutna hian lehkhathiam leh thiam lo, hausa leh rethei hi eng emaw chen chu min hrut rual vek mai a; s^ng bik leh hniam bik, fing bik leh mawl bik awm mang lovin min hrut rual thei zu nia! Lehkha zir s^ng tak te, zir s^ng miah lo te pawh ang khatin a siam a ni ber.
Infiamna lamah te, eizawnna hrang hrangahte hi chuan professional leh amateur hi an inthlau thei hle a. Driver seat erawh hi chuan professional leh amateur hi a hrut rual vek a, an danglamna a lang meuh lo.
Kea kalte pawh min ngaihtuah lova tlan fua fua te, min su thawi thuak thuaka tlan ṭhin te hi professional leh amateur zingah hian ṭhahnem tawk tak an awm a; lehkhathiam leh thiam lo zingah pawh an tam hle bawk. Zebra Crossing-a kan kal lai pawha mihring min nghak zo lo hi lehkha thiam hmel tak tak te, lehkha thiam lem lo te, professional ni awm tak te, amateur te an ni nawk hlawm a ni. ‘Level’ khatah an ṭhutna hmun khan a hrut rual a ni ang.
Din phal lohna te, hnathawktute tana motor dahna tura ruahhman te a awm a. Ngai pawimawh miah lova motor hung leh mai thin zingah hian lehkhathiam an awm a; lehkhathiam lo an awm a; professional an awm a; amateur pawh an awm niin a lang.
Mi dang tana hel kual fe ngaia kawngsira dah tlat, “A pass tho” ti mawl tawp ṭhin zingah hian lehkhathiam te, thiam lutuk lo te, professional te, amateur te pawh an awm a. Motor khalhtu ṭhutnaa an han ṭhut hian ṭawngkam khat lek, “A pass tho” tih hian an sawifel vek mai a. Kal lam leh haw lam inpel thei miah lo, motor dang tana kal tlang remchang lo tak hian an dah hreh loh phah a zel niin a lang bawk. “A pass tho” tih hian BA pass leh pass loh lam a kawk reng reng lo.
He ṭhutna hian Mizo tawng thumal pakhat hi thuneihna ropui tak a pe bawk a. Chu thumal chu “lawk” tih hi a ni. Remchang lo deuh, mi dang tana hel fe ngai, keini kea kalte meuh pawhin kual fea kan hel loh theih loha an dah pawhin, ‘lawk’ hian a ching fel a ni awm e. “Rei lo te lawk,” “ding lawk” tih hian traffic rules tam tak hi bawhchhiat theihna a pe tlat a ni mahna!
Lehkhathiam leh thiam lo, eizawnna atana hmang (professional) leh hmang lo (amateur) zingah hi signal light hman dan hre lo leh, hman nachang hre lo an inzat hle ang. Kawngsira kea kal tana remchang tura signal light hmang ngai lo pawh hi kan sawi tak group hrang hrangah khian an inzat hle mai thei a ni. “Driver seat” hian a chawk rual vek niin a lang.
Ropuina ramah a chawi lut fo bawk. Motor khalhtu ṭhutna hian thiltihtheihna mak tak, tu pawh, a ṭhu apiang ropuina a pe deuh roh emaw ni aw? Sawrkar dan bawhpelh deuh mai theihna te, mi dang baka chet theihna te hi a pe deuh em ni? A mak viau a ni. Motor leh a behbawm chungchanga sawrkar ruahmanna reng reng zawm lo bik nih chakna te hi a tua te rilruah pawh hian a tuh deuh em ni tih hial tur a ni. He ṭhut hmun hian chutiang rilru pu tur chuan a siam danglam em ni ang?
“Driver seat” hian mihring a tidanglam tak tak dawn em ni? Kan chhungrila kan nihna dik tak, khaw eng zahna avanga kan thup mawi hram hram ṭhin hi a pho lang mai a ni lo maw? Kan chapona emaw, kan inngaihtlawmna emaw, kan zaidamna emaw, kan thinchhiatna emaw hi he ṭhut hmun, ‘driver seat’ an tih maia kan ṭhut hian a lo lang chiang ta mai zawk a ni thei ang em? Lirthei kan neih chhan hian zir a viau thei bawk ang. Hmanraw ṭangkai a nih avanga kan neih bakah, kan rilru chhunga kan chapona vulh liantu atan kan nei deuh roh te pawh a ni mahna!
Driver seat-a kan han ṭhut chiah hian kan lirthei lei chhan dik tak hi a lo lang chiang ta hle em ni ang? Mihring rilru chhungril hi kan inhmuhsak thei hauh si lo va; chuvangin, heng zawhnate hi chu motor khalhtu zawng zawngin mahni inbihchiang a, mahni ṭheuha chhan mai chi a ni ang.
Dr Lalchhuanawma Tochhawng