Sawrkar hnathawk Hlawh pung tur kan helh mah mah em?!
Tunlai ti ti tam tak chu ‘Sawrkar hnathawkte hlawh pung tur’ hi a ni awm e. “Sawrkar hnathawkte an duham, duhamin chin tawk a nei lo…” tiin. “Sawrkar pachhe tak karah an hlawh a tam tawh lutuk a, State dang zawng zawng aiin an hlawh a ṭha zawk a, Mizoram Budget hi sawrkar hnathawkte hlawhah a kal ral tam lutuk” ti tein sawi a ni tlangpui. Mipui lam aṭanga thlir chuan a dik a ni.
Kan ramah sawrkar hnathawk an tam si a, hlawh a ṭha a, sawrkar hna ni lo eizawnna tlak tak tak a la vang si a, state dangah kan nula tlangval hna thawk turin an chhuak nasa tawh bawk. Kan ram a la intodelh lo va, company lian tak tak a la rawn inbun ve bawk si lo va, lehkhathiam kan chhuak reng bawk si. Zirlai tam zawk te tum ber chu sawrkar hnathawh a ni. Lehkhathiam chu sawrkar hnathawh kher lo-ah pawh a ṭha tih kan hriat a ṭha e.
Sawrkar hnathawkte hian an hmuh tur an hmu ve reng em?..:- A bik takin Mizoramah chuan sawrkar hnathawkte hlawh aṭang hian mipui pawh thui takin kan eizawnna inzawmna lai a awm a, sumdawng tam ber sum hmuhna chu sawrkar hnathawhte-ah a ni tih kan hre awm e. Sawrkar hnathawk te hi mahni thiamna mil zelin hna thawh a ni a, hlawh pawh a inang lo. Sawrkar hian a hnathawkte tan kawng hrang hrangin dan mumal tak a siam vek a, chu chu an zawm ngei tur a ni bawk. Sawrkar hnathawk chungin a lang a pauvin politics an khel tur a ni lo. Sawrkar an sawisel thiang lo, tih tur leh tih loh tur tam tak a awm a, danin thui tak a phuar a ni.
An hnathawh dan dinhmun a zirin thla tin hlawh an la a, hlawh bakah pawh anmahni leh an chhungte bik damlohna senso zawng zawng sawrkarin a pe tur a ni. Tuna Mizoram sawrkarah phei chuan hun rei tawh tak aṭangin in lama inenkawlna senso hi chu a ti tawp a, a chhan ni awma lang chu sawrkarin pawisa a neih loh vang a ni. Damdawi ina inenkawlna senso chauh pek an ni. Sawrkar hnathawk leh an fate tan kum 4 dan zelah Leave Travelling Concession (LTC) vawi khat an la thei a, hei pawh sawrkarin sum a neih loh avangin tihtawp a ni. General Provident Fund (GPF) pawh dan angin sawrkar hnathawkten an dah a, a puk theih a, danin a phal angin a lak chhuah theih bawk. GPF hi hnathawk ten an hlawh aṭanga a dah liau liau a ni. Sawrkar sum a ni tawh lo. Heti chung hian mahni pawisa pawh dan angin lak a harsa viau!
A awmzia ber chu sawrkar hnathawkte pawh hi danin pek a phal leh an hamṭhatna tam tak pawh pek an ni bik lo tihna a ni. Hlawh pui aṭang hian Dearness Allowance (DA) kum khatah vawi hnih a pung ṭhin a, hei hi central hnathawkte mil zela an kal vang a ni. Mithiam ten thil man sang chho zel milin hlawh tlem tlema a lo pun ve-na turin uluk takin an en ṭhin. Entirnan January to June chhung hian DA hi 6% in pung rawh se tiin... July to December berah 7% in, central hnuaia hnathawkte hi chuan a hun bi-ah an la tlangpui a, keini state-ah chuan DA pung tur pawh a huna pek theih loh, nawr chhuah ngai a awm ve fo. Hei hi sawrkarin a hnathawkte a hun taka dan anga a pek loh vang a ni. Mmipui ten kan hriat ang ngawt hi chu an ni bik lo a tih theih awm e.
Hlawh pun dan kalphung:- Kan hriat tur chu Mizoram sawrkar hnathawkte hian central kal dan phung zelin an kal pui a, Mizoram hian a hnathawkte tan hian hlawh siam dan mumal bik a la nei lo. Central hnathawkte chu kum 10 dan zelah an hlawh bi a en nawn ṭhin a, a tisang ṭhin a ni. Chumi kalphung chuan Mizoram pawh hian a hnathawkte tan an hlawh bi hi a en sak ve ṭhin. Dinhmun inang ṭheuh ṭheuh, khulam aia an san chuan kha kha chu engmah kan sawi phak a awm lo va, state sawrkar tihsual te pawh a ni mahna.
Hlawh pun hi sawrkar hian a hnathawkte tan tihdan phung a nei. An thawh chhung chu sawrkarin kalphung dan a lo siam angin a pung ngei tur a ni. “Sawrkar a pachhe em a, sawrkar hnathawkte hlawh pun a hun lo” tih lam hawi zawng ringawta lo sawi pawh a ni ber lem lo mai thei. Hlawh fa a rawih chuan a ruaituin rilru fim takin a hnathawkte tan hlawh a ruahman a, chu chu a pe mai tur a ni a, a hunah a tipung zel bawk ang.
Kan sawrkar pachhiatzia han en chuan tuna mi tam takin hlawh pung tur an helh em em pawh hi a dik ve tho a ni. Chutih laiin sawrkar chuan a hnathawkte hlawh dinhmun a en mek hi a tih tur dik tak pawh a ni a, hlawh pawh a tipung ngei tur a ni ang. A tihpun dan lamah kha chuan sawrkar thu thu a ni zawk e. A ṭha ber chu Mizoram sorkar hian a hnathawkte tan hian hlawh kalphung mumal tak hi siam vat se, central sawrkar kalphung angin a kalpui ve si a, a tlin leh si loh chuan mualpho-na leh sawi leh sel tamna mai mai zawkna a ni. ‘Dan mumal’ tak a siam vat a ngai a ni.
Central chuan a hnuaia hnathawkte pek awm tawk a tih chu a hun takah a pe zel a, a tlin zel bawk a, chutiang bawkin India ram state tam takah pawh hnathawkte hlawh hi chu tihsan fo a ni. Dan angin an kalpui mai. ‘State Pay Commission’ nei te pawh an awm, heng hi chuan an hnathawkte tan a awm tawkin an siam mai a ni. Hlawhbi thlak danglam hun a lo thlen te, kum khata DA pun hun a lo thlen chang te-in sawrkar hian a tih tur hi a hun taka a hnathawkte hi pe mai ṭhin se, hnathawk ten sawrkar an nawr an nawr pawh a ṭul bik lo vang. Budget an lo ei tam a nih pawhin sawrkarin a hnathawkte tan a pe a ni mai a, a hnathawkte a enkawl thiam lo va, a ṭhen duhsak bikte a siam a nih ngai chuan chu chuan midang a nghawng lo thei lo va, “keini pawh tihsan kan phu ve tho, kan tlukpui, kan inang reng” tih a pian phah ṭhin a, fimkhur a ngai hle.
Hlawh tam mahse, indaihlohna a nasa tual tual em?:- Hlawh tam kan tih rual hian sawrkar hnathawkte hlawh lo ei thiam riau hi an awm a, chungte chu mi awm thei ho hi an ni. Sawrkar hnathawk tam zawk hi chu in leh lo nei lo an ni a, sawrkar In (quarters) luah chu a thei fal bikte chauh an ni ang. A bak zawng chu mi in luah deuh vek an ni. In leh lo nei hi chu an tam lo.
Hlawhah hian In luah man hi chu a hmingin a bet ve a, IV Grade Rs 1,500 la pha chu senior lam an ni mai thei. Staff ten 2000/3000 vel, officer lian tak te pawhin 5,000 pawh an la pha mang lo a ni a, Aizawla in luah tlak deuh chu 7000/8000 te a ni si. In luah man sang em em, hlawh sang mahse, sawrkarin an in luah man a pe zo leh si lo va. Thil man a sang vur mai si a, hlawh chauh ring tan chuan indaihlohna chu nasa ve tak a ni ngei ang. Sawrkar lah hian in luah man leh thil man dang dang pawh hi a thunun hlei thei si lo! Nitin mamawh te hi a to chho zel si.
Ram hmasawnna chu sawrkar kut a ni:- Hlawhah pawisa a kal ral hnem lutuk tih ai mahin ram hmasawnna lamah pawh pawisa a tam tho niin a va lang si ve?! Kan ramah pawisa dik lo taka eiruk a tam tih a ni reng bawk a, ṭhenkhat rinhlelh em em, politics mual zawh fuh inti ve dek dekte pawhin ti fuh an intih ber chu an lo hausa thut thut zel hi a ni lawm ni. Ram tana hnathawk ho hian sum hi a nihna dik takah hmang se, kan ram hian hma a va sawn nasa dawn si em!
Contractor hna thawk ho te pawh hian an hnathawhna pawisa milin hnathawk ve mai se, hna hmuh duh luat avanga 15%/ 20% tute emaw pek ṭhen hian nasa takin hna a ti chhia a ni! Kan ram hian insiamṭhatna tur chu kan nei a lawm. Sawrkar hnathawkte hlawh sang tur helh reng renga au vak vak ai chuan tuna kan han sawi lamah pawh hian kan ram hian ṭan kan lak a ngai. Hnathawktu chuan a hlawh phu-in hna thawk rawh se, ram hruaitu pawhin a ram tan mahni hlawkna tur dah ṭha-in hna thawk rawh se.
R.Zomawia