Written by
Mahmuaka Chhakchhuak

RAMRI LAM

THUHMA:
Assam State leh Mizoram State Boundary hi kum tam tak kal ta aṭang tawhin buaina neuh neuh a awm reng a, thisen chhuak hial khawpa intih buainate pawh a lo thleng tawh ṭhin nain nunna chan em erawh kan la awm lo niin a hriat. Nimahsel kum liam tawh aṭanga vawiin thleng hian Assam lam hian min rawn nawr hmasa ziah niin a hriat a, chutih laiin Mizoram lam hi a boruakah leh a takah ngei pawh hian kan tlawm ziah em ni tih turin a tlanchhe zawkah kan la tang zel a nih hi.

March 10, 2018 (Inrinni)-a Zophai hmuna buaina thlengah khan a hmuna kan awm ve avang leh nunna humhim duha kan lo tlanchhiat ve nasat avang khan vawiin thleng hian ramri lam sawi hi chuan thin ala rim a, ramri lama harsatna hi kiang tawh se tih a chakawm ṭhin.

Mizoram lam hian kan ngam loh deuh zel avangin an rawn pawng pawrh zel em ni tih hi ngaihtuah ngai tak a ni. Delhi tlang thleng thleng pawha sawi ni tawhin Chief Secretary level pawha inbiak ni tawh bawk ṭhin mahsela awmzia a awm tam vak lo em ni tih tur a ni. Mizoram lamin huai taka Cabinet meeting meuha 1875 Inner line kan lo pawm tawh avangin Delhi tlang aṭang pawhin kan duh ang hi chu thil harsa tak a ni nge ni pawh hriat a ni tawh lo a, Assam lam lahin dawhkan aṭanga sawifel lam buaipui lutuk loin physical takin min rawn ti buai leh zauh zauh ṭhin bawk a. Nek kan nuam nge an sual vang hrim hrim zawk nge ni a khat tawka min rawn tihbuai hi zâwngchhang takah an nei ta mai te pawh hi a lehlam kawnga ngaihtuah chuan a thinurthlakna chen pawh a awm thei awm e.

TUN ERAWH A BORUAK A DANG:
June 29, 2021 (Thawhlehni) khan Vairengte tlak lam, Hailakandi District nena inrina bulah Assam Police 4th & 6th Company mi 200 vel te chu Hailakandi SP, Ramandeep Kaur hoin an rawn kal a. Hailakandi SDO (C) Jatin Moydory leh DFO Montaz Ali te an rawn kal tel bawk a. Vairengte chhim venga cheng Pu HK Ramhluna huan tlangah te kalin engnge an tih tih chu hriat a ni chiah lo a, chumi hnuah chuan Pu Lalchhandama (Vairengte field venga cheng) te thlam chu an lo ti chhe ringawt mai a, a huana kuhva kung engemawzat pawh an ti chhe bawk a ni.

Hemi thu hriat a ni veleh hian Vairengte khawchhunga mi tlawm­ngai ṭhenkhat chu SDO(C) Pu Isaac C. Lalrempuia leh SDPO Pu Ram­tharnghaka te chuan IR mi engemawzat nen an kal ve nghal a. Vairengte aṭanga kal mi tlawmngaite hian thlam tihchhiat avang leh kuhva kung engemawzat tihchhiat a nih avang hian an thin­rimin Assam Police te hi thinurin an tawng hman deuh a, nimahsela hruaitute’n an lo khap dai hram a.

Vairengte SDO (C) leh SDPO te hian Hailakandi SP te hi be nghalin thil awmzia an zawtfiah a. Anni lam pawh patrolling pangngai mai mai an nih thua chhangin boruak ṭha lo siam tum an nih loh thu an sawi bakah chhun chaw eikhama let leh mai turin an insawi a. A tuk, June 30 zingah hian Kolasib DC pawh chhuk veleh nghalin Assam lam hruaitute nen pawh hian an inbia a. State pahnih Chief Secretary-te’n July 9, 2021 nia inbiakna nei tura ruahmanna an lo siam tawh ang chuan an inbiakna thu leh hla ngaihchan nise an ti a ni.

Tun ṭuma Assam Police te rawn thawk chho hi ṭum danga thil thleng nen a inang lo riaua hriatna a awm a, ṭum dang zawng aiin Assam Police te hi an rawn thawk ripin kil tinah min beih tumin min rawn nawr niin a lang. Tuna Aitlang hmuna an rawn lan bakah hian Lailapur chhak lamah an rawn kal leh bawk ni awm tak a ni. Chu mai bakah chuan Assam Police te hian Chief Minister Office aṭanga order an hmuh vanga rawn thawk ni awm taka ngaihbel theih tur hian an sawi bawk a ni.

ASSAM LAM THILTIH DAN:
Mizoram lama Remna Ni kan tih ni takah khan Assam State Governor Jagdish Mukhi chuan Assam leh Mizoram, Nagaland leh Arunachal Pradesh te nena ramri chung­changah Press Conference a nei a, chanchinthar lakhawmtute hnenah chuan Assam state aṭanga indangho hian kan ram pek bak min chuh hi Danpui phal loh a ni tiin a sawi. Chu mai chu la ni loin Assam State Chief Minister Himanta Besua Sarma pawh Delhi-ah tlan thlain India President leh Home Minister leh Minister dangte a kawm kual a, ramri buaina chanchin a thlen a ni. Assam CM vek hian July 3, 2021 (Inrinni) a Press Conference a neihnaah Mizoram Chief Minister hnena lehkha a thawn tawh thu a sawiin ‘Satellite thlalak aṭanga lang state pahnihin khawih loh tura tih (status quo) kan khawih lo a nih chuan buaina a awm loh tur thu ka hrilh a. Kan state chuan kan ramri kan humhim a, kan ep state lam pawh kan be zel a ni’ a ti a. Heng bakah hian Assam CM chuan July 9, 2021 ah Mizoram leh Assam chu Chief Secretary pahnihte Delhi tlangah an inbiak dawn thu a sawi bawk.

Hetih lai hian Aitlang ramah hian Assam Police te chu Mizoram Police-te inkulhna hmun an tih­chhiatsakna hmun leh a chheh­velah an inkulh zui zel a, an ram chin nia an chhal chìna inkalpawhna an ping. July 3, 2021 (Inrinni) khan Mizoram Police te chuan tui an lakna ṭhin hmun chu kawng a rualrem loh avangin an siam rem a, mahse a hmun chu Assam ram chhunga ngaiin Assam Police te hian an lo remti lo a, Hailakandi SP remtihnain kawng chu an ping nghal bawk a ni. Heng bakah hian Assam Police te hian July 1, 2021 (Ningani) tlai lam khan Lailapur lamah Police an rawn chhawp hnaih avang leh Bilaipur (Vairengte tlak lam Aitlang mawng) lam aṭanga nawr an tum anga report a awm avangin ramri khan hrang hrangah Mizoram Police te an insem darh ve a ni.

KEINI LAM CHET DAN:
Assam Police te hian kan ram chhung chinah inkhuar an rawn tum nia kan hriat avangin Mizoram Police te chuan an theih ang angin an lo dang a, nimahsela Assam Police te hi an tawlh hla duh lo ni awm tak a ni. Hetianga min rawn hnaih takah hian ngaih a ṭha chiah lo a, keini lam pawh force mite luh belh ve zelin Inrinni (July 3, 2021) ah pawh khan engemawzatin Vairengte hi an thleng thla a ni. Chumai bakah chuan July 4, 2021 (Pathianni) ah khan Vairengte Joint VC kaihhruainain SDO(C) Conference hall-ah khawtlang hruaitute leh NGO hruaituten JAC on Innerline Reserve Forest Demand te meeting an nei a. He meeting-ah hian resolution pahnih siam a ni nghal bawk a, chungte chu:

1. Inner Line Reserve Forest 509 Sq. Miles Assam Sorkar Forest Department-in an enkawl lai mek hi a rang thei ang berin Mizoram Sorkarin la let in enkawl ve tawh rawh se.

2. Mizoram Sorkar hian ramri ah buaina a chhuah apiang a, rang tak leh a ṭul anga an chet chhuah zung zung theih nan a rang thei ang berin kan Police Force te hi ramri dép ah hmunpui siamin dah rawh se.

Heng bakah hian Kolasib DC Dr. H Lalthlangliana pawhin thu sawiin mi tam takin kah mai tur an tih ṭhin chu chhangin inkah hi ṭha ber se an inkah pui daih tawh tur thu leh zophai-ah pawh a ṭul chuan kap tura firing order an pêk mai thu a sawi a. Tun ṭumah Assam lam hian awmze nei leh tum neiin an rawn che a, fing thiam taka chet lâk a ngaih ve thu a sawi a. Tun dinhmunah kan chan chu National level-ah chuan thiam kan chan thu sawiin awmze nei taka hmalak a ngaih thu leh Vairengte mipui ten Sorkar an thawhpui dan leh ramri awmze nei zawk a hma an lâk danah lawmthu a sawi bawk.

He hunah hian Vairengte leh a chhehvel venghim turin Border Defence Force (BDF) din an remti bawk a, BDF-a tel tur tlangval, pavalai hmantlak in report theih a nih thu an sawi bawk.

KAN TIH TUR NIA LANG:
Hetianga Assam nen ramri-a buaina hi tawp-in-tai a awm dawn lo ni awm tak a ni a, thil ninmawm tak a ni pawhin alang a, hei vang hian Assam lam pawh tun ṭum hi an rawn thawkrip deuh pawh a ni mai thei. Chutih laiin kan sorkar lam aṭang thu thar hriat tur a awm chiah lo nge sipai tirh thlak belh bak hi hriat tur a awm lem lo ni awm tak a ni. CS level-a inbiakna hi ngaihchan a nih vang zawk pawh a ni ang e.

Engpawh chu lo nisela, Mizo­ram sorkarin a pawm ngei BEFR (Act) 1875 hi luah thei tura kan inbuatsaih a ngai a, vawiin aṭanga a humhalhna lama ke kan pen nghal a ṭul. Kan sorkar hian huaisen taka hma a lak ngam a ṭul a, CS level inbiakna hian engnge a thlen dawn a hriat mai loh nain Assam lam hian heti taka min rawn ngam ta mai hi chhan let ve ngei a ṭhat a rinawm. Min rawn nuthurinu-zuam lutuk hi khawvel hriatah pawh a zahthlak ve reng reng bawk alawm le.

Mahmuaka Chhakchhuak