Khawsak nawm tlanna kailawn
Mihring tungchhoa nitin hun han hman chhoh zel chuan kan lo upa chho ve zel a, hmana kan ngaihtuah ngai lohte kan lo ngaituah ve ta ṭhin a nih hi. Kan ṭhianpa Thlamuana of College Veng, Aizawl chuan, “Kan In kawngka lu chunga ka hming han in tar vang leh aieng leh purun ilo fahran lei tura dawr ka’n pan ve tak duan duan hnu chuan hma chu ka lo sawn ve deuh hret niin ka hria” a ti a, a dik khawp mai.
Chutiang zel chuan ngaihtuah ngai loh ka lo ngaihtuah ve ṭhin, khawtlang kan chenho nawmna tur ṭhenkhat ka han tarlang teh ang:-
Kawngpui ṭha leh tlo - Mitinin kan duh vek, mahse kan mawhphurhna kan hre lo mai ni loin dimdawi nachang kan hriat loh vangin kan kawngpui dung, a bikin khawchhunga mi, hi an chhe hma ṭhin. A bik takin kawngpui kama tuikhur awm hi mipui tan awlsamna tak nimahse chu tuikhura motor sil leh insuk kan chin avang chuan kawngpui kan tichhe hma chawk. Alkatra hi tuial (sahbawn/ surf tui) haw em em a nih avang hian kawngpui kama tuikhur leh motor silna hmun awmna apiangah kawngpui a chhe hma bik zel.
Local coucil/ Village council thuneitute mawhphurhna a nih rualin kawng enkawltute nena ṭanghoin heng kawngpui tihchhiat awlsamna hi an khap thei. Chubakah, Inchung tuidawn kan paihna hi luikawra lut chat aiin kawngpuia khawh tir ringawt kan tam hle, hei pawh hi thuneituten enfiah a hun tak zet zet. Tin, mahni kawtkai maia tuiluankawr bawlhhlawhin a hnawh tihfai ve mai ai chuan tuihawk luang thei loa kawngpuia tuihawk luantir pawiti lo kan tam ta. Chawlhnia kristian ṭha tak niawm taka Bible leh Kristian Hlabu zakzeh ngawt lo hian heng kan kawtkaia thil ṭha tih tur awm reng hi ngaih pawimawh a hun viau.
Tihtur leh tih loh tur ziahna thil tar - He thil hi khaw tin leh veng tinah kan uar hle. Khawkar kawngah chuan khaw luh dawnah ‘Chumi kha mi khua in lo thleng ta, kan lo lawm a che’, khaw pelh dawnah, ‘Mangṭha le, I lo zin leh fo dawn nia’ tih te kan hmu chawk, khaw tlan pelh lai mek khua nen chuan zin leh fo hi chu a inmil lua lo nain a ṭha thoah ngai ila. Tin, ‘he khua/ veng chhungah hian ruihtheih thil lakluh leh tih khap tlat a ni’ tih hi thil chin lar tak, bawhzuitu awm ngai a ni a, he thil tar hian phal loh ti te tumah a vaw dawn lo, tih loh tur tarlanna mai a ni, ngaih tih ṭhatna tur engmah a awm lo.
Kan vengah hian ‘No Parking by Traffic Police & Local Council’ tir tar hi a tam khawp nain he signboard hliah chiah hian lirthei chu an dah tho a, (signboard chuan lo hau thei hek lo) signboard ṭhen phei chu lirthei park tuten an su chhia niawm tak a ni, tlu bei bui khan a awm reng a, tunah chuan hmuh tur a awm tawh lo lirthei park duh ten an su bo a ni ang? Signboard tar te hi tar a nih chhan hre chiang ila, zawm tlang ila, kan nuam tlang a ni mai; chuti ni loa zawm duh lotute chu signboard tartute hian dan angin hrem se a ṭha hle. Amaherawhchu, sawi tawh ang khian signboard khi duty emaw kan tia, in tar ve satlaih ngawt hi ka hmu hnem khawp mai. (‘Veng chhung vawng thianghlim rawh’ tih tar bula bawlhhlawh kan paih nghuk ṭhin kan sim hma hi chuan khawtlang/ Veng fai nih hi chu kan la hlat rih a nih hmel hi maw?)
Piangthar hauh lo, chinghne vun sina rawngbawltute hi - Thlarau Thianghlim ka lo sawichhe palh a nih chuan min ngaidam se. Hengho hi kohhrana corruption lian tak practice mektute an ni. Ruling Party duhsakna dawng a, hna chhe tak tak thawh an ching tlangpui a, an hnaah rawngbawltu kuthnu a lang ngai meuh lo. Pathian thu sawi thiam hi kan tam tawh, Bible chang kilkhawr tak tak dap peih pawh kan tam; kan Pathian thu nunpuitu erawh hmuh tur an tlem thung. Pastor-in Pastor fa an hring tlem ang bawkin Kohhhran Upa-in Kohhran Upa fa hring hi veng tinah kut khing khat zungṭang daih chhiar tur an vang ngawt nia. Hei hian thil thui tak min ngaihtuah tir ṭhin (a ṭul chu ka ti ber kher lo nain). Kan Berampute hian an Beramte hi kawng dikah min hruai hram teh u, kan pen bosan che u chuan chunghnia leh sakei ten min seh zo ang e.
Missionary te hi kan tir hla lutuk em aw ka ti ṭhin. A chhan chu kan khawtlang hi a dam silo a, engah nge hla tak takah sum tam tak senga kan in tirh le? Kritian state kan nihna ang hian ram rorelna felfai leh thianghlim, Kristian ni lote entawn tlak leh Kristian nih ve chakna khawp tur hian kan awm tur a ni dawn lawm ni? Milem be ho te nena nghawngkawl kan bah chhung hi chuan kan ram hi a dam dawn lo (ring lotute nena eirukna tur ruahmanna kan siam te hi nghawngkawl kan bahhona chu a ni). Media, Pulpit leh Paltform hrang hrang hmang eng ang mah ila, hei hi i hria nawn leh ang u.
Roreltute kan beisei dan hi - In enfiah kan ngai. MLA/ Minister nih hi hausakna kawngkhata ngaia kan lo kherh ve a nih chuan Politician ni loin mi vote-a eizawngtute in ni. Politician chuan ram mipuite ṭhatna turin dan an zam ang a, chu dan hmang chuan ei leh bar leh nitin khawsakah hma ka sawnin ram nuam kan siam dawn a ni. Hetianga mipuite ṭhatna tura rilru hmang hman lek lo hian khawhar/ mitthi in kal, damlo tlawh/ kan, ruang phurh, chhungte damlo enkawl nana pawisa dil, fate sawrkar hnaa hnim lut tura nawr buai ching mipui hi kan ni. MLA te hlawh hi a tlem hle, hmaṭhatna an neih erawh rorela Dan siamtu an nih avangin an phutawk angin an in siam a, kan va sawi phak ani lo.
MLA bial khat chhunga Football, Volleyball, Badminton Club hrang hrang, MHIP,MUP, YMA eng engemaw te hian pawisa hi kan dil chawt hlawm chu a nih hi, kan tih loh tawp tur kan ti a ni. MLA mitthi In kal peih, ruang phur hnem, damlo kan taima tih ai hian MLA, mahni bial chhunga zirna leh Damdawi In, kawngpui, eng leh tui in tur nei ṭha hi kan mamawh vek a ni lawm ni? Damlo kan, mitthi ral, ruang phurh tih te khi chu Mizo nihna anga tlawmngaihnain a ken sa a nih angin awm leh mawiah chuan an tihtur a ni e, I phut kher lo ang u.
Kan bial MLA te chu an bial chhung min vil a, kan mamawhte hrilh hriat ngai loa a hmuna hmutute an ni tur a ni. Kan bialchhung chhiahhlawh hna thawk tura rawn in candidate te chuan an dinchhante sawiin kan rilru hneh an rawn tum ṭhin a, ṭha leh pawmawm kan tih chuan kan pawm mai a, ṭha kan tih loh leh kan hnawl mai ngam tur a ni. Chuti ni lo a, kan mimal hlutna sum leh paia kan lei tir ṭhin a nih chuan an chungah beiseina sang tak nei lo law law ngam ang u, kum nga (term khat) chhung chu retheih in huam mai a ṭha zawk ang.
Esopa thufiang bu-ah ‘Chungu Lal dil’ kan hmuh ang khan, kan dil loh zawk ‘thingtum’ a rawn tla burh mai ang. Ro min rel sak tura thlangtute hian kan thlan thiam loh chuan kan mawh liau liau a ni e.
R.Lalrinkima, Hidden Lodge, Chanmari