Written by
Vanlalruata

Hlawh pun nge pun loh tha ang - V

Hlawh pun kan sawimawi lai hian hlawhah chauh em ni kan inteh dawn?
Hlawh pun duha chan­chinbu leh internet/ social media lama thuziak thin te, titi khawmnaa sawi thin ten hlawh pun tulzia an sawiin India ram hmun dang aia kan rama thilman a to zawk thu an sawi nasa a. Chutih lai vek chuan sorkar hnathawk hlawh pun anih loh chuan hmun danga hlawh pun anih avanga thilman to zelin kan sorkar hnathawkte a tihbuai zia an sawi lawi bawk a. ‘Arpui nge upa artui’ tih ang vel thu bial tlangaupui an tam hle a. Bazar leh khawlaia pawisa leng a tam phah tur thu sawiin tute chawmal thlauh tur emaw hmanga kan chil tihput an tum a. Kan ram inrelbawlna a that phah tur thu emaw, mi tam ber innghahna kan sorkar sum leh pai dinhmunin a that phahna tur an sawi tel ngai lo hi hriatthiam har ka tih ve lai a ni.

Hlawh pung la kan tih India sorkar hnathawk te nen hian hlawhah chauh hian em ni kan inkhaikhin dawn? Kan sorkar hnathawk te hian mi sorkar hnathawk te chawi ang chhiah an chawi lo tih hi mipuiin kan hriat sa mah ni se sawilan thar a tul ka ti.

Hlawh pung la India sorkar hnathawk te hian an hlawh aṭangin chhiah an chawi a. Hei hi Income Tax an tih hi a ni. 7th Pay-ah hian hlawh hniam berin thla khatah Rs 18,000 an hlawh tlin tawh dawn avang leh kum khata Rs 2,50,000 leh a aia tam lalutten Income Tax chawi vek a ngaih avangin he chhiah hi an chawi vek turah a ngaih theih a. Kum khata Rs 2,50,000 – 5,00,000 lalutten 5% an chawi dawn a, Rs 5,00,000 – 10,00,000 lalutten 20% chawi dawnin Rs 10,00,000 aia tam lalutten 30% an chawi dawn a. Hemi bakah hian an Income Tax pek aṭanga 3% hi Cess an la chawi leh dawn bawk a. A chhutmite chuan chawhrualin India sorkar hnathawk te hian an hlawh aṭanga 20% vel he chhiahah hian an chawi angin an chhut.

Kum khatah thla 12 a awm tih kan hre sa vek a. 20% of 12 (nambar 12 hmun za-a thena hmun 20) chu 2.4 a ni a. Thla 12 hlawh la sorkar hnathawkin sorkar hnena a thla 2.4 hlawh vel chhiah (income tax)-ah a pe anih chuan, hriatthiam awlsam zawnga sawi chuan a thla hnih leh kar khat hlawh vel ama hlawh aṭangin a intum tihna anih chu. Kum tluanin hlawhfa chhawr ila, thla tin hlawh kan pek hnuah a thla hnih hlawh leh kar khat hlawh min pe let zel se chu a chhawrtu tan a na lo viau ang.

Hetianga mahni thla hnih leh kar khat hlawh vel mahni hlawh aṭanga intum leh te hlawh zat hi kan phut a kan inpe dawn anih chuan India sorkar tih ang hian engah nge kan tih ve mai loh ang? Ti ve ila kum khatah Rs 40,00,00,000 vel kan sorkar hian sum a neih belh dawn tihna a ni a. Zu zawrh ai chuan kan hlawkpui hrim hrim ang.

Kan sorkar hnathawk te kan enkawl dan pawh hi tuna an hlawh kan it India sorkar hnathawk te ang hian kalpui law law bawk ila a tha ang, an hlawh zat kan pek dawn chuan. Kan officer lian te office te hi company hausa te office anga mawi leh nuamsaa chei lovin India sorkar office angin awm tir ila. Motor te hi India sorkarin a dawn tir ang chin chauh dawn tir ila. Co-terminus staff pawh India sorkara nei chin ang chiah neih tir ila… Ka sawi seng lo.

Ti theitu ni ila sorkar hnathawk hlawh pun hi ka chak ngawt ang, ka’n ti daih teh ang. Tuna 7th Pay an tih aia sang hian pek an chakawm. Mahse, tuna 7th Pay an tih pawh hi kan economy in a zo lo a ni. Thawhchhuah leh chhungkaw dinhmun mil aia sanga inchei thatlohzia hre tawh te hian ngaihtuahna tak tak hman a tul a. Ram leh hnam hmakhua thlir ngam hruaitu kan neih leh neih loh kan hma lawkah hian a lo lang dawn a ni.

Hlawh pung tur avanga sum sen belh ngai mai bakah pay structure diklo leh fitment fuh lo avanga tul lova kan sum sen thin te; thawktu mamawh ngawih ngawihna laia thawktu awm lo te; mamawh lohnaa thawktu awm si te hi siamthat a va hun em!

Awmze nei lovin fatu hlui hi kan la tihbuk belhchhah dawn nge kan insiamtha dawn?

Vanlalruata