Written by
C. Lalthazuala
Vengthlang, Champhai

Income tax kan pe ve ang maw?

"Kan state intodelhna atan leh eirute man chhuahna atan Income Tax pe ve tawh i la a ṭha lo maw?"

Khi thu khi kan hre fo tawh awm e. Sum leh paia kan state a lo intodelh ve deuhna turin Income Tax pek ve tawh rawt hi an awm leh ṭhin a. Mi inchhiar zau ve tak nia lang zingah pawh an awm leh nawlh ṭhin. An chhiar zau tawk loh vangin inti hre deuhte sawi an sawi chhawng satliah mai emaw ni chu tih tur a ni.

Tunah hian India ram pum tana ṭha­hnemngaihna lam ka hawi pha dawn lo a; Mizoram tan bika ṭhahnemngaihna lam chauh ka hawi ang.

Income Tax hi tu thuneihna nge?

Income Tax lakna dan hi Income Tax Act, 1961 a ni a. India danpuiah hian Seventh Schedule hnuaiah subject chi thum a awm a- Union List, State List leh Concurrent List. Income Tax hi Union List ami, serial number 82-naa awm, Central sorkar thuneihna liau liau a ni a. Central sorkar/ India Parliament chauh lo chuan a tidanglam thei lo. Chuvangin, “Mizoramah hman ve tawh ni turin kan State Assembly-in pass ve rawh se” tih ngawt chi pawh a ni chiah lo. A kawng bo deuh tlat.

Income Tax chu eng tin nge kalpui a nih?

Income Tax lut reng reng hi central sorkar kutah a lut vek phawt a. Chu chu central sorkarin central sorkar tan leh state sorkarte tan a sem leh ṭhin a. A sem dan hi Finance Commission rawtna ang zelin a ni a. Tuna kan hman mek, 14th Finance Commission hian Income Tax leh central sorkarin tax dang a dawn khawm te sem dan tur a siamah chuan central-in 58% a chang ang a, state sorkarten a bang 42% hi kan insem ve leh chauh dawn a ni.

Tichuan, tuna 14th FC rawtna anga he 42% la bang aṭanga Mizoramin kan chan ve tur chu 0.460% a ni a. Chang tlem ve tak chu kan ni. Mahse mi state-a mite pek sa deuh vek lo chang ve kan nih vang hian a la lawmawm viau tho e.

Mizoramin Income Tax lak kan ṭhatpui ang em?

Mizorama Mizote hian Income tax pe ve i la, kan state hian a ṭhatpui hluai kan ring em? Entirna siam dawn ang aw. Mizote hian Income Tax lo pe ve ni ta i la, pa pakhat chuan Income Tax Rs. 1,00,000/- a lo pe ta a. Chuta ṭanga 58%, Rs. 58,000/- chu central sorkar chan tur a ni phawt. A la bang Rs. 42,000/- (42%) aṭanga 0.460%, Rs. 193.20/- (cheng za sawmkua pathum leh naia sawmhnih) chu Mizoram chan tur a nih ve chang chang chu! Cheng nuai 1-ah cheng 193.20 kan hmu let ve ṭawk nia! A hlawk kan ti emaw chu?

Mizorama Mizoten Income Tax-ah hian kum 1-ah cheng nuai 1000 pawh lo pe i la, Mizoramin kan hmuh let tur chu Rs. 1,93,200/- chauh hi zuk nia. Income Tax-a kan pek aṭanga 0.19% chauh hi kan state tana lo let tur awm chhun chu a ni. Chu ai chuan, Mizoramah chung sum zawng zawng chu che kual vel se la, Mizote tan chuan a la ṭha zawk rih fe ka ti a ni. Sum tam tak central lama Income Tax hminga zuk dah luh a, 0.19% vel chauh hmuh let ai chuan a la ṭha fe niin a lang.

Mi eng zatin nge Income Tax pe?

Kum 2015-16 khan India ram mipui vaibelchhe 125 zingah hian mi vaibelchhe 4.35 vel chauhin Income Tax return an file a. Chuta ṭanga mi vaibelchhe 2.14 chuan awltir/ exempted an nih thu an lantir bawk si avangin mi vaibelchhe 2.21 chauhin a takin an pe ta a. India ram mipui zinga 1.77% vel chauhin Income Tax chu a tak takin an pe tihna a nih chu. An pe ṭha bik lo khawp mai. Income Tax awltir (exempted) chu an awm ṭeuh ang a. Mahse pe ṭha lo an tam ve hle tih chu a lang reng mai.

Eng vangin nge Mizoten kan pek ve loh?

Kan sawi tawh angin Income Tax hi Income Tax Act, 1961 in thuneihna a pek hmanga lak a ni a. He dan vek Section 10 sub-section 26 hian Scheduled Tribe kan nih avang leh Mizorama cheng kan nih bawk avangin Mizoram chhunga kan sum lakluh aṭang chuan Income Tax min awltir a. Chumi avang chuan Income Tax kan awl thei a lo ni a. Sumdawnna kawngah leh zir finna kawnga hnam hnufual bik keini ang tan chuan malsawmna a ni tih loh theih a ni lo.

Mizorama cheng Mizote (Scheduled Tribe) min awltir lai hian, phaia Mizo hnathawk leh sumdawngte chuan an awl ve thei chuang lo a. Mizorama hnam dang rawn awmte pawh an awl thei bik chuang lo a ni.

Income Tax kan pe ve ang maw?

Central sorkarin kan pek ve ngei ngei tura dan a siam a nih chuan thuawih takin kan pe ve mai ang. Mahse keimahni zawkin pe chak ve ni awm tak leh

ṭul viau ni awma kan hre fo hi chu thil hriat sual palh vang liau liau a ni ang. Mahnia rorelna hrang nei ni ṭhin, engtik lai maha India lalte hnuaia kun ngai lo kha Bristish hovin min awp khawm avangin India ramah kan bet ta tlat mai a; independence lah chu min phalsak bawk si lo a. Income Tax kan thawh ve loh vanga kan inthlahrunna chhan tur vak a awmin a lang lo. Min pek bakah hian keimahniin tax revenue leh non-tax revenue aṭanga thawk chhuah ve turin min la nawr ngat ngat tho tih hre tel ta bawk i la. Min pek hian kan mamawh daih miau hek lo.

Tin, Income Tax kan pek vena tura dan siam danglam hi kan thuneihna piah lam a ni kan tih tawh angin, engkim mai hi Parliament-ah amendment bill aṭangin a kal chhoh a ngai dawn a. Chumi tur pawh chuan mipui mimir mar dek chungin an kal a ngai ngei ang.

Eiru man chhuahna atan a ṭha bik maw?

Mi ṭhenkhatin, eirute man chhuahna atan a ṭhat bik te an lo ring a. Income Tax tel lo pawh hian dan chu kan nei ṭha tawk em em a ni. The Prevention of Corruption Act 1988 hmangin disproportionate assets case pawh a hman theih sa reng a. Kan hmang ṭha duh lo/ ngam lo mai mai zawk alawm. Prevention of Money Laundering Act, 2002 pawh kan nei bawk. Heng dan kan neih sa hi a hriam ṭha tawk em em a. A fawnga chelhtu lam a ni pawimawh zawk chu. Kan hmuh let tur awm mang lova mipui phurrit siam belh ṭeuhna tur Income Tax peka eirukna do ai chuan, kan dan neih sate hi huaisen takin a hmang theituten hmang se kan ṭhatpui tlang zawkin a rinawm.

C. Lalthazuala, Vengthlang, Champhai