Written by
Lalmama
Lunglei

In chimralna (assimilation) lamtluang

Inchimralna (assimilation) tih chu leilung pianken leh nihphungin a ken tel ve emaw ni tih mai tur a ni. A tling leh thei apiang dinkhawchhuahna (survival of the fittest) tih a ni miau a. Mahse Mizo hnam mizia leh sukthlekin eng lam nge a hawi?

Hnam chu tam vang ringawtin an ral thei lo lo. Piang tam tura inzirtir ringawt aiin hnam tana rinawm tura inzirtir a finthlak zawk. Nepali mite hi Mizoramah kum za chuang fe an awm ve tawh a mahse an nulate hi Mizo pasal nei sawi tur ting tih bak an awm lo. Israel-te khuan dan an neih chu Juda sakhuaa ‘saphun’ an rama pemlutte pawh hmeichhiain Israel mipa pasala an neih theih laiin mipa chuan Israel hmeichhia nupuia neih an phalsak lo a ni.

China Mandarin ṭawng hmang te khi an tam tehlul nen India rama awm te pawh an mite pasal tur an hmuh loh chuan Hongkong emaw an mainland emaw an pan mai ṭhin. Min hualveltu Bengali-te hi maktaduai 250 vel lai tur an ni a, anni hi chuan neih pawlha chimral min hreh lo mah se an hmeichhiate Mizo pasal nei i hre tawh em le! Econoy emaw politics emaw pawh nise an hnam issue tling pha china ngaih chu nikhat thilthuah an hnam puipate Calcutta, Dhaka, Silchar, Aizawl etc. an inhrilh hre hman vek ṭhin nia!

Hnam issue vei tlang thei lo hnam chuan chimral lamtluang an zawl reng a ni. Bible-ah hnam an hun laia ropui ve tak, tuna hriat hlawh tawh lo an tam hle. Tam tak chu Israel-te hmelma Pathianin a tihmang te an ni. Mizote hi Pathian ṭih chunga hnam issue tling thilah pawh kan inthurual theih si loh chuan assimilation lamtluang kan pumpelh meuh ang em le?

India hmarchhak hmun ṭhenkhata ram neitu intite dinhmun tlem in tarlang teh ang. Dimapur-ah chuan Naga-in 10% population vel an hauh nia hriat a ni a. Mizoram buai ṭantirh lam, 1969-ah Alung Tangkhul, Gen. Kaito-a personal secretary chuan ‘Kan ram 1/3 population chu thlah pawlh leh hnamdangin an hauh pha tawh, sumdawnna lian tham phei chu kan kutah a awm tawh mang lo’ tih min hrilh a ni.

Tun dinhmunah Shillong-ah Khasi 25% vel awm anga chhut a ni a, Guwahati-ah Assamese 30% vel la ni tura ngaih a ni. Heng te ai hian Tippera te leh Cachari hnamte dinhmun chu chau tak a ni tawh. Kum 2003 khan Koch pa pakhat nen Guwahati-ah kan inkawm a, an hnam ropui vanglaite ka sawipui a, ‘tunah chuan Darrang District kil khatah a hlawmin sing tlemte kan awm tawh tiin min hrilh a ni.

Mizo hnam issue tling Boundary chungchangah ti dik lo leh sawi tur nei thei tawh lo party-te awma inpuhna hi a dik a nih si chuan hnam anga vanduaina a ni ngei ang. Chakma chungchanga inpuhna te hi a tak a nih si chuan assimilation lamtluang kan zawh mek tihna a ni ang.

Rome lalram ropui tak tlukchhiatna chu zu, ruihhlo leh hmeichhia leh nawmchenna tih a ni a, tunlai chu nise a kaihhnawih AIDS te pawh a ni ang. Israel ten an hnam leh sakhaw puipa Sanhedrin an nei ang khan pawl tin huap, Mizo Hnam Puipate Committee siam hial a hun tawh lo maw tih ZNP President Pu Lalduhawma sawina hrulah kan tuihnih a ni.

Lalmama, Lunglei