Written by
R.Lalthangliana
Kanan Veng, Aizawl

CHO LOH COVID-19 CHALCHANG

Ka tapchhak zawl aṭangin he natna hrik, Covid-19, chimawm em em, mahni pawha rei dam thei lawi si lo, mi tibuai phian bawk si, a tetzia lah sawi thiam har khawpa te, ha hawlh hle si, eng chen chu la leng dawn ni maw tiin ka sep ka sep a.

Amah, Dr. Lalnunsiama Colney, Principal Scientific Officer (Rtd) chuan khawvel chawk buaitu tetzia hetiang hian a sawi; samzai pakhat hi phel sangkhat (1000) velah phel ila, chumi phel khat ang vela lian chu a ni, a ti. A tet em vang hi ni maw a dam rei lo hlauh, mahse a pung chak zek, mi bum a thiamin a insiam danglam thiam an la ti ta deuh deuh. Engtin chuan awm zel dawn maw, mithiamte leh thil chik mite ngaih a ṭha thei lo, an luhai hian tih damna aiin hlawkna an thlang mai ang a, pulh pukna tur hi an hre chhuak ang a, an theh chiam ang a, hlauhawm tak a ni.

Saihlum hrual zat chhiar takin, zan tin mai khawvel puma he natna kai thar zat leh thihpui zat hi ka lo chhiar, ka lo chhiar ṭhin. Nikum 2020 June leh kumin, 2021 June inkara Covid-19, suattu rapthlakin tumah dim reng nei lova mi a suat dan hi namai lo tak a ni. Khawvel pumpuiah June 2020 khan mi 1,04,97,259 in he Virus hi an kai a, mi 5,10,621 in an thihpui bawk. Kumin 2021 June thla a ral meuh chuan mi 18,27,58,537 in an kai tawh a, mi 39,56,690 in an thihpui der tawh a ni. Tichuan, mi 17,22,61,278 laiin an vei thar a, mi 34,46,069 laiin thihpuitu an pung bawk. Ni tin mi 9441 an liam zel anga chhut theih a ni.

Mizoramah nikum 2020 September, ni 21 khan mi 1002 in Covid 19 hi an kai tawh a, mi tumahin an la thihpui lo. Kumin 2021 June thla a han ral meuh chuan mi 20,075 in he novel coronavirus hi an kai tawh. Thla 9 chhungin thla tin mi 2119 in an kai thar zel ang a ni a, ni tin mi 71 dawnin an kai ziah ang a ni. Nikum, 2020 October ni 28 khan mi pakhatin covid-19 hi a thihpui a, kumin 2021 June thla tawpah chuan mi 92 in an thihpui tawh. Thla tin mi 10 thi zel ang a ni.

Kan ram, Indiaah hian nikum June khan mi 5,82,147 in coronavirus hi an kai a, kumin, June ral chiah khan mi 3,03,91,307 in an kai der tawh. Kai zat punna chu 2,98,09,160 lai mai a ni tawh, ni tinin mi 81,669 in an kai thar zel ang a ni. Kumin June thla tawp chiah hian mi 3,98,913 in an thihpuia, nikum June khan mi 17,322 in an lo thihpui tawh bawk . Tichuan, ni tin mi 1045 in he natna hi an thihpui ziah ang a ni.

Novelcorona virus hian zuam deuh hi a nei em ni tih mai tur hi a ni a. India bikah chuan a sawisak a, a tawrhtir zinga 70% chu mipa an ni a, 30% chu hmeichhia an ni. Thi khawp hiala a sawisak 53% chu kum 60 leh a chung lama upa an ni tlangpui, 35% chu kum 45 leh kum 60 inkar an ni a, 10% chu kum 26 leh kum 44 inkar an ni a, 1% chu kum 18 leh kum 25 inkar an ni a, 1% tho kum 17 hnuai lam an ni bawk.

Hrileng hian ziaawm lam hnaih mah se mithiamte chuan Len vawi thumna lo thleng leh mai turin an sawi, a hun pawh October 2021 hi niin an sawi. Hei hi erawh theihnghilh lo ila, India ram hi inthlang ram kan ni, ni khatah inthlan a zawh fel vek theih ṭhin loh avangin thawh khatna, thawh hnihna, thawh thumnate tiin an ruahman ṭhin, ngei ngeiin a hun takah thawh tinah inthlan a ni ṭhin. Hetiang hi Covid-19 hripui len thuah hi chuan a ni ber lo ang, nikum Len vawi khatnaah khan he hri hi lo chhut mit hmiah chu ni se Len vawi hnihna kan tawrh mek hi, tun ai hian kan tuar nep fe loh pawhin kan tuar lo hial mai thei a ni. Nimahsela, zirtir bawl ang chauh kan ni, a chiang lo ve Lelte lam leh rawh tih ang mai bawkin kan khawsa, thu kan awih lo, thupetu dang lo. Tunah chuan Len vawi hnihna hian min tifing sawt turah ngai ila, chu chuan Len vawi thumna a chhem kiang deuh ngei ang. Chubakah phaw kan inbel fur tawh ang, phaw nei lo ai chuan phaw nei chu a fimkhur thiam zawk bawk ang, phaw la nei ve lo naupang kum 18 hnuai lamte chu Coronavirus hian seh a tum hle ang, chu tak chu puitling ten kan ven tur chu a ni. Daitheu dan tun aṭang hian kan zawn a ngai.

Ramin daitheu hna, Invenna Beihpui, a kalpui mup mup mai, engkim mai hi Covid-19 Vaccine em ni ta le tih mai tur a ni, a fawn phul burh burha lo inchiah ve chu kan hna a ni e. Kan ram hruaitu lawk ber berte chuan kumin chhunga puitling zawng zawng invenna pek vek tumin an ngaihtuahna an hmang nasa hle. A lum tawka aitu ngawt ni lovin a tak thlentirtu zinga tel ve hi a ṭha hle ang.

Hrivenna, Covid-19 hri dana lak leh inpek thuah Mizoram kan che ṭha thawkhat. Khawvel pumpuiah 23.5% in dose chanve an lak laiin, India-ah chuan 19.9% in dose khatna an la la chauh, 4.2% in dose kimin an la tawh.Ram rethei zingah 0.9% in dose khatna an la thei awrh chauh a ni. Mizoram bikah chuan kum 45 leh a chunglam 76% in dose khatna an la tawh a,43% India ramin a pe tawh bawk. Kum 18 leh kum 44 inkar 41% Mizoramin dose khatna a pe tawh a, India in 11% a pe tawh bawk.

Hridanna inpek ngai lo mi tinin kan kawl chu Dan Rangkachak Pathum tiin an sawi, hei hi kan kawl reng em le, tawi teiin HMAI TUAM, KUT SIL FAI, MI DANG HLAT, a belhchhahna ṬUL TAWPAH CHAUH PAWN CHHUAH. Heng hi Len vawithumna daltuah a tling tawk em em a ni.

Covid-19 hi a chalchang mek a tih loh theih loh, a kai aṭanga chhutin a tih hlum zat hi a tla hniam zel, hri kai thar an tlem deuh deuh bawk.Khawvel pumpuiah a kai 2% chauhin an thihpuia 98% an dam zel. India ramah chuan a kai 1% chauhin an thihpui a, 99% an dam zel tawh.

Nikum, 2020-a Indiain Covid-19 kan buaipui ṭantirh lai khan thu mawi tak, mi zawng zawng huam thei, ṭha tak mai media lian ṭhenkhat ten au hla an nei; “Virus divides, people unites”.

Khawiah pawh Coronavirus a insem darh poh leh mipui i insuihkhawm ang u, chu chu, LEN THUMNA thli dalah a ṭha tawk em em dawn si a.

R.Lalthangliana, Kanan Veng, Aizawl