Written by
Engkima Chawngthu

Tlangau a au, a au reng mai...

Tun lai chu tlang hrang hrangah tlangau an au leh ta chuah chuah mai. Mizo khawtlang nunah hian tlangau hian hmun pawimawh tak an chang ṭhin a, vawiin ni thleng pawh hian tlangau thupuan hi a chhawr pawh kan la chhawr ṭangkai viau reng a ni. Khawvel hmasawnna ṭhang zelah mipui tan awlsamna a siam zawk miau vangin bansan lovin veng inti changkang deuh thleng hian kan la au chuah chuah reng chu a nih hi maw! Tun hnaia hripui dona kawngah ngat phei chuan tlangau thupuan hi kan hmang ṭangkai lehzual emaw tih mai tur a ni.

Mizo mi pawimawh tlangau: Tlangau hi hmanlai Mizo pi leh pute hun lai aṭang tawhin khawtlanga mi pawimawh dinhmun luah pha ve ngat a ni. Pi pute huna Mizo mi pawimawh an sawi hian Lal, Khawnbawl Upa, Puithiam, Thirdeng leh Tlangau hi khawtlang inawpna atana ṭangkai leh pawimawha an sawi ṭhin an ni. Tlangau hi dinhmun sang tak zawng a ni hauh lova, Lal kut leh ke, a thu chhia leh ṭha kengtu ber a ni ṭhin a, a hlawh tur pawh hi khawtlang mipuiten an pek khawm dawng pha ve ngat a ni.

Tun hnua mipui sorkarna kan neih tak hnu, Lal te kan ban tir hnu hian khawtlang inawpnaah pawh Lal an awm ta lova, Upa leh Ramhual te, Puithiamte an awm ta lova, thirdeng hi la awm ve bawk mah se, mimal eizawnna ang a nih tawh avangin khawtlang angin a hranin kan nei ta lova. Mizo khawtlanga mi pawimawh tun thlenga kan la chhawm nun awmchhun chu tlangau hi an ni rih ta a ni. Tun hma angin an hna leh thiltih chu a danglam tawh nain, vawiin ni thleng hian an la ṭangkai em em zel a. Tlangau hi tun hma Mizo inawpna kawnga mi pawimawh kan la chhawm zel awmchhun a nih avang pawh hian a ngaihhlut awm ve hran pa ve reng reng a ni.

Tlangau culture: Mizote hi hmanlai aṭang tawhin tlangau hmang ṭangkai ṭhin tak kan ni bawk a, vawiinni thleng hian kan khawtlangah tlangau thupuan hi kan la chhawr ṭangkai viau a ni. Khawvel hmasawnna avangin social media hi hmang deuh vek mah ila, tlangau hi, tu veng leh tu khua mahin kan la bansan thei lova kan nun tiawlsamtu tak pawh a la ni reng. Mizo nuna khawtlang thil pawimawh heng - gas lak leh ration lak tur aṭanga nau vaccine leh raipuar inchiu hun thlengin kan puang a. Sorkar department zawng zawng pawh hian mipui hnena puan leh hriattir an duh chu puan tir vek an tum ta emaw tih tur a ni ta.

Hmun ṭhenkhatah phei chuan pawl bil ṭhenkhat tan chauha hriat tur thlengin kan puang ṭhin niawm tak a ni. Thil mak ve deuh chu chanchin ṭha lo leh mawi lo chu hre thei em em mah ni ila, tlangau thupuan hriat duh bik leh hriat theih bik te hi kan nei emaw ni tehreng, fiamthu hian gas lak tur tih puan hre thei viau si, mitthi awm thu puan hre thei mang miah lote pawh hi an awm ṭhin e te an tih chu! Khawvel hmasawnna sang zelah hian in hriat pawhna hi ṭha in sang zel mah sela, Mizo khawtlang angah chuan tlangau hian hmun pawimawh tak an la chang zelin a rinawm.

Tlangau theihna hi thuneihna hmanna remchang a ni emaw tih tur a ni ve tlat. Tlangau hna hi VC/ LC hnuaiah awm bawk mahse, a tlangauna hmanrua hi YMA lam hian an buatsaih tlangpui a. Khawtlang pawisa thawhkhawm te a leiin, a enkawl hna pawh YMA lam hian a kengkawh mai ṭhin. YMA lam hi information centre enkawltu zawk an nih avang hian VC laka han intithei deuh te pawh an awm ṭhin ni tur a ni. YMA hian chhiat/ ṭhat thupuanna tura an buatsaih ni deuh mah se, khawtlang thil pawimawhah hman tam a nih zawk avang hian YMA lam pawh hian induh ve deuhna chen hi an nei te pawh a ni ang e. Khaw ṭhenkhatah chuan VC-in tlangau hran nei a, YMA information centre hmang lova tlangau han au tir te pawh an awm ṭhin. Chuvangin, vawiin ni thleng hian Mizo nunah chuan tlangau hian thuk takin awmzia a la nei te pawh a ni ang e.

Hmeichhe tlangau?: Tun hma lamin khawtlang huapah Mizo hmeichhiate hian mawhphurhna leh thiltih tur an nei ve ngai meuh lo. Mizo khawtlang nuna mi pawimawhte pawh mipa an ni deuh zel. Tlangau hna pawh hmeichhe thawh chi a nih lutuk lohna chen a awm a, chuvangin mipain an thawk ta ber a ni. Khawtlang hmasawnna kal zelah hian mipa thawh chi hrang hrang kha hmeichhiaten an thawk thiam ve ta zel a, tlangauah pawh mipa aiin hmeichhia kan hmang ta ber chu a nih hi maw.

Ka ngaihtuahnaa lo lut chu mipa ai chuan hmeichhe aw chu a ngaihthlak a nuamin hriat zawng a nuam zawk ngei a, mahse mipa hna ni reng ṭhin a kan hriat pawh hi hmeichhia hian min lak sak ta zel mai. Tunah phei chuan veng tin tlangau hi hmeichhia an ni ta deuh fur mai emaw tih tur a ni. A dinhmun leh hlawh lam chu thuhran nise la, tun hma aṭanga mipain ka thawh ṭhin ngei mai pawh hmeichhiaten min lak sak tak zel aṭang hian hmeichhe hmasawnzia leh mipa dinhmun chiang takin a lang thei a ni.

Tlangau chang hi a ni lova, tunah chuan khawtlang enkawl kawngah pawh hmeichhia lamin ruat bik seat an neih miau vang hian veng hrang hrangah hmeichhe VC/ LC thuneitu ber hi an awm ta fur a nih hi. Chuvangin, Mizo nuna kan inawpna kawnga mi pawimawh kan la chhawm nun zelah pawh hmeichhia an lo lut ve ta zel hian Mizote kan hmasawn dan kawng tam takin a hril a, chu mai piah lamah Mizoramah hmeichhiate daihzai zawk sia, mipa min khum nasatzia chiang takin a lang mai awm e.

Hna harsa tlangau hna: Tlangau hna hi hna awlsam tak anga lang si hi a buaithak viau mai. An au hma deuh leh chanchinthar puan laia au an tia an sawisel a, an au tlai deuh leh zan mut huna au an ti bawk si. Chutah an hotu lamin puan tur an ngah si a, sorkar lam aṭangin thu chi hrang hrang a lo kal ve zut a. A puan tur an dawng tlai chang a lo awm bawk nen puan loh dawna ni chiah lo, puan dawna mipui phun tur venthawn ngai si nen hian hriatthiam har chang chu a tam ve khawp ang. Hetiang takah hian in tlangau nikhua leh remhria hi kan mamawhna a sang viau a ni.

Chutah thu hrang hrang puan tur hi Mizo ṭawnga ziah theih reng pawh kha sap ṭawng an han belh kher a, a ṭhen tan sap ṭawng thu lama har takte a lo awm bawk nen, dik mang lova lam chang, a awmang deuha sawi chhuah tak leh lam pial vut te pawh a tam ṭhin awm e. Chutah sorkar order-ah puan dan tur in ziak mumal hek lo, a autu lah lo in buatsaih lawk hek suh, 'kei Bawrhsap hian’ tih zawng zawng nena lo lam chhuak ta te pawh an awm ṭhin a ni awm e.

Tlangau ṭang thar an au laia phone call a lo biak tum, tlangau lahin mike off lova lo chhang mai tawkte an han awm bawk nen, a chang hi chuan an hna hi harsa tak zawng a ni ve ṭhin awm e. A ṭhen hi chu a har ve ṭhin bawk a, a autu lah hian an han au thiam lo laileng a, eng ber nge a sawi tum tih pawh hriat mang loh te pawh zuk awm thei a.

Kan Mizo khawtlang nun leh inawp dan en hian, changkangin hmasawn viau tawh mah ila, kan khawtlanga tlangau thupuan hi chu kan kalsan mai dawnin a lang lo. Chuvangin, a puangtu lam hian a puan hun ṭha zawk, mipui phun lohna tura hun thawl leh a puan danah pawh ngaithlak nuam leh hriat awl deuh zawka puan dan te thleng hian kan in zir ve fo a ṭul hle awm e.

Engkima Chawngthu