Written by
Rev. Darchungnunga

Enchhinna leh ennawnna

Mizoram, kum sawmhnih lai buai khan 1986-ah remna leh muanna kan lo nei ta a. Hemi aṭang hian state puitling niin kum 30 zet state puitling thuneihna nen kan thlan tlinten kan ram an enkawl ta. Kum 1986 aṭanga tun hun thleng i han thlirkir teh ang.

Kum 1987, February 16-ah State puitling inthlan hmasa ber kan nei a. Ram hmangaiha rammu lo kirte duhsakin Pu Laldenga hruai MNF kan thlang tling a, anmahni intibuaiin kum khat leh a chanve lekah an tlu leh ta a.

Kan inthlan vawihnihna January 21, 1989-ah chuan Pu Lalthanhawla hruai Congress-in ro an rel thung a. Kum nga chhung kan hrawn khan an tiṭha thawkhatah mipuiten kan ngai a ni ang. Inthlan vawithumna Nov. 30, 1993-ah pawh Pu Lalthanhawla hruai Congress bawk kan thlang tling leh a. Term hnihna an hman ral meuh erawh chuan mipuiten kan lo ning tawh em em mai tih entirin, hneh takin kan paihthla leh ta a. Chhim lam District pathumte tih loh hmar lam zawng zawngah chuan Congress

aṭangin Pu Lalzirliana chauh a tling a, an artelukawn lo chauh a ni.

Tin, inthlanpui vawi lina Nov. 25, 1998-ah chuan Pu Zoramthanga hruai kan thlang tling ve leh thunga. Pu Zoramthanga hi a che ṭha viau mai a. Mo thar tha tehchawk an chang a, Congress lal chh<ng kha zawnga tihngaihna hre lova kan ngaih, Durtlang kawng chhe taka awm reng kha, ṭha deuh maiin an siam a, fak pawh an hlawh hle. Assam Rifles-te Zokhawthara an insawnna tur a tifel a, tuna New Secretariate hmun zau tak pawh hi an sual chhuah niin a lang. Pu Hawla ai chuan a awm a khauh zawk niin a lang. An thawk ṭha viauah mipuiten kan ngai a ni.

Amaherawhchu, kum 2003 inthlanna kha a chhe ta em em mai a, kohhran leh NGO ṭangrualten MPF an din phah ta hial a. Kum 2003 inthlanah hian Pu Zoramthanga hruai MNF bawk kan thlang tling leh a. An term hnuhnung hi chu mipuite ngaihdanah an ṭha tawk lo hle a ni. An thiltih ṭha lote chu sawi zui ṭul lovah ngai ila. A tlangpuiah chuan, an lalna hi an hre ta mah mahin, an thiltihtheihnate chu hausakpui tum zawngin ṭan an la hle niah miten an ngai a ni. Chuvang chu nia ngaih theihin kum 2008 inthlanah chuan chiang takin paihthlak an ni leh ta.

Ennawnna
Pu Hawla hruai Congress leh Pu Zorama hruai MNF te chu kum 10 kan hrawn chuan kan ning hle ve ve a ni. Party dang, Zoram min hruai tura rin ngam tur an lo la lan bawk si loh avangin leh ‘Pu Hawla pawh a piangthar tawh deuh a ni lawm ni,’ tih a lo ri bawk a. Tin, Pu Hawla lamin NLUP ṭha mi tia zuarin, cheng nuaikhat tawktarhah an hmang a. An campaigner-te chuan, Congress membership fee atan Rs. 2/- p>te chu Rs 1,00,000/- hmu tura ziak lut zel ang te pawhin an bei a. Tichuan, kan hriat chiana kan duh tawh loh hnu Pu Hawla hruai Congress kha ‘ennawn’ leh turin kum 2008-ah chuan kan thlang tling leh ta a nih kha.

An term tawp lamah Rs.1,00,000/- sem chu an ṭan ta chauh va. Inthlanpui vawi sarihna (kum 2013)-ah chuan anmahni vote-tute chuan hmabak nei ṭha hle angin an lang ta si a, tuma chelh rual lohvin an tling leh ta a ni. Entirnan - Se-vulhtuten an sialte chu an duh duha an thunun theihna turin an duhzawng tak ch$ an h<m a, ‘hui hui hui’ tiin an duh duha an hruai kawi ṭhin ang hrimin, kan $t zawng tak, kan chil tip<t em em Rs.1,00,000/-in min thlem a, min thlemthlu hneh kher mai. Mahse, kan ennawnna ṭhat lohzia result chu chiang takin a lo lang ta a ni.

1. Pu Hawla hruai Congress leh Pu Zorama hruai MNF-te chu term khat enchhin hnua a term hnihna atana ennawn an dawl lo tih an chiang ve ve tawh a. Pu Hawla hruai Congress phei chu an chawlh rei deuh tawh avanga an zia dang deuh tura beiseina leh mipui $t zawng tak thil an zawrh avangin kan lo ennawn leh tawh a. Mahse, an thiam zawng leh an zepui, ram mipui ṭhatna lam aia mahni lam leh party bik ṭhatna hawitir kha an thlak thei lo, keitein a zia a thlak thei lo ang chiahin. Chuvangin, Mizoram dinhmun chu, hnungtawlhna leh tlakhniam rupna lamah tunah phei chuan a zualzawpui vaihlenhlo a ni ringawt ta mai a ni.

2. USA-ah chuan an president ṭha taka an ngaih pawh term hnih (kum riat) b^k an ṭan leh an phal tawh lo. An theihna leh nihna zawng zawng a lang tawhah an ngai a ni. A bakah lal chhungkaw siam an hlau niin an ngai bawk. Keini pawh hian kan hruaitu term hnih (kum 10 lehnghal) hnua kan ennawn leh hi chu, ram pum thlirin a zawngchhang tlak thlawt lo a ni. Hnam fing te zinga an hawlhlawr, an thlan tlin ngatte pawh rorel zel tura an ennawn duh tawh loh laia keini Mizo, hnam hnuaihnung zawkten kum 10 ro an rel hnua, ning taka kan hnawl tawh lehnghal pawh kan la in ennawn fo hi chu a fuh lo hle tih a chiang khawp mai.

3. Tin, policy thuah Rs. 1,00,000/- min sawihmuhtute thlang tlingin, kan practice tir taa, chumiin a nghawng kan ram kawng chhiatzia te, naupang zirna sikul tlakhniamzia te, ram development kawng hrang hrang leh kan moral thlenga kan tlakchhiatpui dante sawi vek sen pawh a ni lo. Cheng 1,00,000/- tawktarh mah heti khawp hian kan chhiatpui a, Rs. 3,00,000/- tawktarhtute, kum 10 chhunga an zia kan chian tawhte hi thlang tling leh phei ila chuan, engang fakauin chhiatpui ang imaw!

4. Tin, ennawn thua kan sawi hi chu party thu hrim hrim ni lovin, hruaitu pangngai ennawn thu a ni zawk. Congress an ni emaw, MNF an ni emaw hruaitu thar, hmathlir thar ṭha tak neiin an hruai chuan, chu chu ennawn ṭha lo kan tih hian a huam lo. Tin, Policy pawh, tlin tum hrim hrimna avanga hnam rilru leh nun tihchhiat vekna chi a awm a, he thilah hian mipuite i fimkhur hle ang u.

Rev. Darchungnunga