Written by
R. Lalhmangaiha
Bethlehem veng

Tunge sorkarna siam ang?

Kumin kum tawpah emaw, kum laihawl velah Mizoram rorel khawlpui chu kan thlang leh dawn ta reng mai. Tunge tling ang tih lam chu rinthu mai lo chuan sawi lawk theih a la ni lova, chutihrual chuan hun kal tawh leh boruak hrang hrang thlir hian mahni ṭheuhah ngaihdan chu kan siam thiam mai awm e. Hemi atan hian political party hrang hrang leh political party-a la inziaklut chiah lote pawhin rorelna chang thei ngei turin hma an la mek a. Hengte hian thlan tlin an nih theih nan Mizoram leh Mizo mipui tan hna an thawh dan tur thu ṭha tin reng an vawrh mek a. Tun dinhmunah chuan political party zawng zawngin tlin an in ring vek a, beiseina sang tak nei ṭheuhin an lawmkim lai tak pawh a ni.

Mizoram rorel khawla a khaipa nih tum ṭheuh te party dinhmun lo zir chiang ila. Ngaihdan te, thlir dan leh hmuh dan erawh a hrang nuk hlawm ang.

MPCC:- Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) hi rorel lai an ni. A term thumna atan sorkar leh ngei tumin an rawng neih ṭhat zawng zawng an ser leh mek a ni. Term hnih zet an sorkar chhan ber NLUP a zawh hnuah pawh NEDP hmanrua an kalpui leh mek a. Kum 10 dawn an sorkar chhung hian tih ṭhat pawh an nei a, tih fuh loh pawh an nei tam. Mipuiin beiseina sang tak nena kan lo thlir kha an phak ang tawk chinah tih awm mahse; mipui beisei ang erawh abikin kawngpui ṭha leh kan nitin mamawh phuhruk chungchangah mipui min hlui lo.

Congress sorkarah hian contract hna lian tam zawk mah hi construction company kutah lutin, an party worker thawk hahte zingah hna hmu mumal lo vui thawm pawh a na viau niin an sawi. Party chhungkuaah nget emaw, vui leh vaina a awm tawh hi chuan rawih lam pan hi a awl viau a ni. An election manifesto-a awm hauh lo zu zawrh beihpui an han thlak ta vak mai a, zu in lo thei loten zu ṭha an in theih nana zuar niin an in sawi. Zu avanga nunna chan police leh civil mi tam tak an awm tawh a, hmeithai leh fahrah an pung. Kohhran leh NGO lam ngaihdan chu thuhran ni se; zu avanga an chhungte chan, pasal fanau boral tate hian phur fahranin he sorkar hi vote nawn leh thei tak maw?

Tunah hian Congress sorkar-a Minister leh MLA ṭhenkhat hi dinna bial ngaia ding nawn tawh lova bial sawn sawi rik a awm ta nual mai. Kum 10 lai mai a zawn zata inhrawn chuan thil sem leh inpek chin tam viau mahse; a chang lo leh chang tlem zawkte vui vai thawm hi a na duh hle. Kumin 2018 Election-ah hi chuan, kum 2008 leh 2013-a NLUP huhang ang ngawt kha chu a thlen nawn leh a rinawm lo.

Mizoramah Congress sorkar hi rorelna chelh rei ber leh lal zing ber a ni a, an term hmasa nen chuan kum 20 chuang rorel tawh an ni. Chuvangin, Mizoram hi a chhiat a ṭhata mawhphurtu an ni. Zu-ah chauh kan la intodelh a, kan dinhmun a chhe hle. Congress sorkarin kan ram a lo kaihhruai tawh dan zawng zawng thlir hian thlan nawn leh tlakah kan ngai fo em?

ZPM:- Zoram People’s Move­ment (ZPM) hi a dinna la rei lo hle mahse, media lamah an thawm a na hle. An hotute zingah politics tui nu la dai ve ngai lo leh chirhdiak kai lo an awm nualna hian mi tam tak rin a hlawh phah niin a lang. Mahse, an zingah tun hma lam pawha lo thawkho tawh ṭhin te pawh an inphum tel a, an zinga tel MPC leh ZNP pawh lo ṭang dun tawh an ni. Mahse, Exodus Movement kaihhruaina hnuaiah ZPM tiin an thar thawh leh a ni. Val upa council te dinin tha an han thawh thar leh a, an zingah mi beiseiawm tak tak an awm rualin, mipui rinkai bik lem lo pawh an kuh ve thup tho.

CCF kaihhruaina hnuaia MP inthlan ang ngawta an chakna boruak kha chu a thlen mai a rinawm lo a, an beisei ang ram thleng tur chuan an hmabak a la ko hle rih niin a lang. Ṭhenkhat chuan, “Hmana mite tho kha an ni a, hming thar in vuahin chawṭhing an rawn her lum leh mai a ni e” an ti. MLA 40 thlan chhuah turah tling zo tura MLA 21 nei tur chuan thingtlang lamah nasa taka intuh ngheh leh inzar pharh an la mamawh viau ang. Khaw tinah MNF leh Congress-te an intuh nghet deuh vek tawh si a, an tha hrui tur ZNP leh MPC an la awm zeuh zeuh bawk. Thingtlang khaw chengker leh hmun kilkhawr ber berah te hian ZPM hian Iptepui banna tur fumfe an la nei mai rih si lo a, an tan mawhphurhna hlen chhuak tura chanvo chelh ala harsa deuh rih niin a lang.

PRISM Party:- Sual leh eiruk do pawl ‘NGO’ ṭha tak leh ṭangkai tak ṭhin an ni. An thil tih tawh leh hmalak tawhna hrang hrang ṭha hle mahse; a hranga hraia inthlan chuh tuma hma an han lak takah hian, an beisei ang ringawt chuan mipui hian an bawh ngam mai lo niin a lang. MLA neia sorkarna siam tur chuan political party hrang hrangten Unit an lo indin nghet fur mai tawh si a. ZPM kan sawi tawh ang deuhin, iptepui banna tura ruat sa awm lo tan chuan MLA 21 neih hi thil awlai a ni lo. Thil ṭha ti tur hian sawi mai leh a taka tih hi chu a danglam hle thung a. AAP boruak tleh thut a, Arvind Kejriwal kaihhruai boruak alh hluai dinhmun ang kha chu an la hlat deuh niin a lang.

Mizoram People Party:- ‘I ram lo thleng rawh se’ tih ziaktu Pu C. Laltanpuia kaihruainain Mizoram People Party an awm a. An thu leh hla hi en mai chuan ṭha tak vek a ni. Mahse, a tak ram thleng thei lo tur a awm nual niin a lang. Central Scheme nena inmil lo, he laia Mizo pa ngaihdan ringawt anga lo kal pui mai tum ang chi pawh a lang. He pawlah hian MLA 21 nei a, hnathawh kawr ha tur meuh chuan thawktu leh fatu tur, hlui tam tak daih an la awm mai hmel rih lo.

BJP:- Central leh State hrang hrangah an boruak a san em em viau rualin, keini ang Mizo kristiante zingah chuan BJP nih mai chu mi tam tak an la inthlahrung deuh. Minority zingah chuan boruak han nei ve deuh hlet mahse; he lai pawl hruaitute zingah induhkhawplohna leh hruaitu ni laite laka lawmlo fe fe an lo awm ve zel nen, an tan MLA pahnih khat neih pawh thil harsa a la nih hmel. Central leh state hrang hrangah BJP boruak ṭhatna ringawt avangin Mizoramah MLA 21 lo neih ve ngawt chu lungbang sut ang vel a la ni rih ang.

MNF:- Tun hma hun kal tawh leh thil thleng tawh ṭhin te ngaihtuah chuan, MNF tan chuan hun rangkachak a ni hial awm e. Entirnan: USA, India ram leh Mizoramahte hi chuan kum 10 danah sorkarna a inthlak thin a, party lian pahnihte an in lal chhawk ṭhin dan te ngaihtuah chuan MNF chu lal leh ngei tura ngaih an ni. An hun ṭha a nih vang pawh a ni mai thei, bial tinah candidate nih tum an kuh deuh fur niin an sawi a. An hotute hi huai taka an kal a, uluk leh fimkhur taka candidate an thlan chhuah thiam chuan an beisei aia tam MLA pawh nei thei tura ngaih an ni.

Kum 10 sorkar tawh an ni a, khami chhung khan tih fuh loh tam tak pawh an nei ang. An sorkar chhunga inkalpawhna kawng an laih zozai te, building an sak leh sorkar hna an lak te ngaihtuah let chuan Congress sorkar kan hrawn mek hian a pha lo hrat zawng niin a lang. An hna lo thawh ṭhat tawhte sawi chhuah leh kawngah an tuan a fum a. An SDEP-a thil tih tumte an puanzar thiam chuan sorkarna ‘chance’ nei ṭha tak an ni. An SEDP hi mi puitling chin chuan hre nel nual tawh mahse; hrilh hriat tam leh zual an la mamawh.

Tlangkawmna:- Party hrang hrang dinhmun chu khitiang teh nuai a ni si a. Chuvangin, rorel lai Congress leh MNF inbeihna bawk a nih leh hmel a. A zawna term thum meuh siama sorkarna siam tur chuan Congress sorkar hi mipuiin an la kham lo hle em tih te ngaihtuah tel a ngai. An party ruhkawl bak chuan ‘Lal leh hram se, kan va khamlo em” han ti vawng vawng an vang hmel riau lawi si a. Chutih rualin, MNF chu ‘ram leh hnam tan’ tia nunna tam tak chana lo rammu tawh an ni. An sorkar laia ram an kaihhruai danah thil ṭha tam tak ti mahse; an tih dik lohah ngaihdam an dilna leh insiam ṭhat an tumna hian mipui ngeng a chhun pha a nih chuan, sorkarna an siam leh mai hi a rinawm mang’e.

Mizote hi thil thar/ mi thar lawm tak hnam kan ni a. Congress leh MNF lam chu thuhran nise; ZPM/ MPP/ PRISM/ BJP te hian mithar, ṭhangthar lehkhathiam leh mihming ṭhate candidate-ah an thehchhuah nual chuan, mi tam tak rin ai daihin vote an hmu ṭha daih thei bawk.

R. Lalhmangaiha, Bethlehem veng