Written by
Patrick Z
Chhingchhip

MIZO ṬAWNG A BO KA HLAU

Hman ni, ni 18.1.2018 Vanglaini chhuakah khan Electric Veng, Aizawl Middle School Golden Jubilee lawmnaah kan Education Minister chuan kum tharah chuan sorkar Middle School zawng zawng chu English Medium a leh tur a nih thu a puang niin a han ziak a. Kha thu han hriat zet kha chuan thin phu a su dut dut thei mai a! Kan Mizoram sikul te, kum 1910 vel aṭanga Mizo ṭawng ngata kan lo zirna ṭhin te sap sikula leh vek tura kan zirna hotupa berin a han puang ta mai khan ngaih a tiṭha thei mawlh lo.

Mizoram hi Mizo hnahthlak hlir awmna, ṭawng pakhat, Mizoṭawng hmanga a ram pum awmna, state dang ang lo taka a ram leilung faten ṭawng khat hmanga awmkhawmna awm chhun, a mi chengte pawh kan induh phahna ram a ni ṭhin. Chutiang kan nih laia kan Elementary sikula Mizo Medium sikul nuai bova, Sap sikula thlak vek tura kan Mizo Minister berin an puang ta mauh mai kha chuan Hnam ral tur kan nih a kawk hial lo maw le? Kan mithiamten an sawi danin Mizo ṭawng chu ṭawng ral hlauhawm tak angin an lo sawi ṭhin a. Hei ringawt pawh hi a thlen hlau em emin kan mithiam leh hnam tana mi ṭhahnemngaiten chanchinbu leh thil dang dangah a thlen loh nan an lo tlangau nasa hle a ni. Chutih laia pawn lam aṭanga min dawlh ral pawh nghak zo lova kan Minister berin kan nationalism dawlh ral tur anga a han sawi ta mai kha zawng ngaihthiam a har deuh a ni.

Kan sorkar sikulte hi tun hma aṭangin Mizo Medium vek a ni ṭhin a, naupang pawh an ngah tlangpui. Mahse hun a lo kal zel a, hetia naupang an neih tlem tak em em chhante hi Mizo Medium miin an hnualsuat vang ngawt chu a nih a rinawm thei lo. Kan ram roreltute hian kan sikulte hi politics khelh nan an hmang a, zirtirtute hi mithiam leh tling lam lak tum lovin, an party mi leh khawilai zaithiam emawte sorkar hnaa thun nan an hman nasat vanga lo chhe ta niin a lang awm e. An chhung leh khat, an mi duhsak zawngte chu tling vak lo pawh ni se an thun duh zel a. Tichuan zirtirna lama qualified lo te-te ten an enkawl a, zirna lam aia zai lam tui zawk te, zirna lam aia party lam tui zawkten an enkawl takah chuan zirnain hma a sawn thei ta lovin, sorkar sikula lut tur an tlem ta tial tial a, private English Medium sikul, zirtirtuten uluk tak leh taima taka an naupangte an enkawlna lamah mirethei te-te pawhin an fate man chawia luh tir an thlang ta zawk a, chuvangin naupang an nei ta lo mai zawk a ni. Mizo Medium a nih hrim hrim vanga hnawl pawh an nih hmel loh.

Tun hma kha leh chenah khan Mizoṭawng hlirin kan lo inzirtir tawh a, khatih hun lai khan Central Service-ah pawh mi khati zat kha an lo tling tawhin, sipai officer pawh khati zat kha an lo chhuak tawh. Tunah English Medium kan uar hnu hian kan dehchhuahte hi han en ila, Central Service lamah lah kut zungṭang thliah tham em pawh an awm lovin, sipai officer pawh kut zungṭang zat pawh kan chhiar hlei thei meuh lo a nih zawk hi maw le! Tih rualin Mizoṭawng lah an ziak dik hlei thei lo achha a ni bawk si nen, a ṭawng lam thlengin kan ṭawng dik hlei thei lo chu a nih tak hi! Hei zet hi chu Mizoṭawng ralna hmanraw ṭha tak a ni mai lo maw le? Kan ṭawng ber a ral chuan kan Hnam hi chu ral sa a ni leh bawk si.

Tuna kan Minister sawi anga kan kal a nih ngat hi chuan hun rei vak loah kan ṭawng hi chu a ral ngei ang a, chutih rualin kan hnam pawh hi a ral chawp chilh chu a ni mai ang. Chuvangin, Mizo Nationalism ral hlautu zawng zawngte chuan ṭan lak a va ngai em! Kan ṭawng a ral chuan kan hnam a ral dawn tih hriain hawh teh u kan Middle Sikulte English Medium a leh hi i phal lo ngam teh ang u.

Chuih rualin English Medium sikulten an naupangte an zirtir anga nasa hian kan Mizo Medium sikulte pawh hian kan naupangte zirtir nasa ve ngat ila, home work pek leh endik te hi uar ve ta ngat ila chu khi tah khi tah kan dah theiin a rinawm a ni. Tin, ṭawng lam zir mite chuan hisap lian tham tak takah chuan kan pianpui ṭawng hi kan hmang lo thei lo an lo tih angin, kan pianpui ṭawng hi kan tih ral mai chuan ram ropui kan in thlen lo mai ang tih a hlauhawm. Kan ṭawng leh hnam a ral loh nan he kan minister ruahmanna hi chu i do ngam teh ang u.

Patrick Z, Chhingchhip