Condom fakna leh dan kalh
Decmber 13, 2017-a Vanglaini chanchinbu chhuak, phek 4-naah khan Central Sorkarin condom fakna TV-a tihchhuah chungchanga khuahkhirhna a siam thu kan hmu a. Zing dar 6 aṭanga zan dar 10 inkar chhungin Central Sorkar chuan condom fakna hi tichhuak tawh lo turin TV-te a hrilh a ni.
HIV/AIDS darh zel tur venna atana condom hmang tura inzirtirna hi inzirtirna pawimawh leh ṭul tak a nih rualin kawng dik lo lamah mi tam tak a hruai thei a ni tih Sorkar laipui hian a hria tih a lang a. Ṭhahnem ngaih luatah kawng dik lo zawk kan inkawh hmuh chiam thei a ni. HIV/AIDS laka him tura inzirtirnaah hian censor ṭul thil tam tak a awm a, confidential thil tam tak a awm bawk a, Mizoramah hi chuan censor lai hi chu kan ngaih thah hle mai.
MSACS leh Zoram Titi
Kum 2016-a Vanglaini chanchinbuin Zoram Titi a buatsaih ṭum khan mi ṭhenkhat chuan thianghlimna vawnghim tura infuihna hi an ngaih pawimawh leh pawimawh loh kha MSACS lam an zawt a, thianghlimna vawnghim tura infuihna tam tâwk lo kha ṭha lo an tih thu an sawi a. MSACS lam chuan thianghlimna vawnhim hi an ngaih pawimawh ber niin an sawi a, mahse an ngaih pawimawh ber hi an billboard leh banner tarah hian hmuh tur a awm ngai lo. A derin an ngai pawimawh ve mai mai chauh niin alang. TV-a advertisement an tihchhuahah pawh thianghlimna vawnghim tura inzirtirna hmuh tur a awm ngai lo.
Dân kalha fakna
Aizawl khawpuiah hian han hawi deuh hlek ila hmun tin maiah condom hmang tura inzirtirna kan hmu chuai chuai mai. HIV/AIDS laka him nana condom hmang tura kan infuihna thu tar hi naupang zawkte chhiarah leh an hriatthiam danah chuan 'Condom hman chuan sex hman a pawi lo' tihna tluk a ni. Hei tak hi Central sorkar pawhin a duh loh a nih avangin zing dar 6 aṭanga zan dar 10 inkarah condom fakna hi TV-a tihchhuah a phal lo a ni.
Sorkar laipuiin hriattirna a chhuah hi Cable Television Networks Rules, 1994 tlawhchhan a ni. TV lamah mah hetiang an phal loh chuan, nileng lenga chhiar theih tura bus, taxi leh kawng kama condom fakna tar chuai chuai hi censor ngai tak a ni tih a lang chiang hle. Naupang, ziak leh chhiar thiam ṭan tir, a awmzia hre thei sawih sawih aṭanga putar mit fiah vak tawh lote thlenga chhiar theih tura nilenga hetiang thu tar hian naupang ṭhang lian mekte nun a hruai khawlo thei ngei ang tih a chiang hle.
Billboard, banner leh poster-a condom fakna an tar chuai chuai hi censorship mit aṭang chuan mit a kham a, dan kalh a ni. Condom fakna tar hi hetiang zawng hian a ngaihtuah theih, 'Condom kan hman phawt chuan sex hman a pawi lo reng reng' tiin!
Condom vs. Virginity
MSACS lam ngei hian Zoram Titi 2016-ah khan Virginity hi an ngaih pawimawh ber a nih thu an sawi a, mahse an ngaih pawimawh ber hi an sawi ri ngai reng reng lo leh, faknaa an tarlan leh tarchhuah hmuh tur a awm ngai reng reng lo hi thilmak tak a ni!
HIV/AIDS laka him nan, sex kaihhnawihah eng nge him ber tih inzawt ta ila, thianghlimna vawnhim a ni. Hei tak hi MSACS-in an ngaihthah chu a ni. Condom hi 100%-in a him lo tih hi pawm dan a ni a, sex hmanga HIV/AIDS kai theih loh dan ṭha ber, 100%-a him chu sex hman loh, thianghlimna vawnhim hi a ni. Inchiauna hriau chungchanga HIV/AIDS laka him theih dan ber chu inchiu loh a ni mai. A him theih dan ber vawrh lar lo a, a him theih dan ber dawttu zawk an tilar vak hi thil kalphung pangngai chu a ni lo.
'HIV/AIDS laka him nan Condom hmang rawh' tih aiah hian 'HIV/AIDS laka him nan i thianghlimna vawng him rawh' tih hi tuna condom fakna an tar ang zat tal hian tar ta se naupang zawk leh tleirawl zawkte rilrua a thawh dan tur chu a ṭha zawng a ni ngei ang a, censor chungchangah pawh censor ngai loa thianghlim niin alang.
Ṭhahnemngaihna uchuak
MSACS lam chuan kan ram dinhmun a chhiat tawh êm avangin condom hi fak lo thei lo angin an insawi a.
Amaherawhchu an ṭhahnemngaihna hi chu a uchuak deuh hlek chuan a hriat. Tuna an ṭhahnemngaih dan hi chu 'Ka tih luatah Lengi'n ka zir sual e' tih ang chauh a ni dawn. Thil ṭha lo kan inkawhhmuh nasa ting mai a ni.
An ṭhahnemngaihna lutuk hian midang rilru a tina a, ram leh hnam a tihmualpho belhchhah (mualpho tawh nak alai a!) a, naupang zawkte thil dik lo a kawhhmuh bawk. HIV/AIDS chungchangah hian MSACS ṭhahnemngaih dan hi a dik phawt chuan Mizo mipuite hian an hnathawh hi tun ai hian kan thlawp ṭha lehzual hle ngei ang.
Dan kalh lo
HIV/AIDS do nana billboard, advertisement, banner leh placard an siam a, an tarchhuak hrim hrim hi kan sawisel a ni lo a, an tarchhuahte hi naupang chhiar atan pawha him, biak in hung chhunga tar atan pawha pawi lo, dan kalh lo ni se. Condom hmang tura inzirtirna pawh uar tho si hian, virginity hum tura inzirtirna hi uar bawk se. Hmuh mai turah pawh virginity hum tura inzirtirna hi tam hle zawk se kan hlawkpui zawk a rinawm.
Kawng dik lam min kawhhmuhtu, nun dik zawk tarlang thei hi tarchhuak se, mipui hi kan harh chhuak awl zawk ang a, anni tan pawn hma lak chak awl zawk ang a, thlawptu pawh an hmu ṭha zawk ang a, Mizote zingah thawhpui ṭha zawk an nei thei ngei ang.
Rochungnunga