RAMRI BUAINA CHINGFEL THEI; RAMRI BUAI CHINFEL HARSA
Ramri buai hian min nang fo a, Mizoram - Assam ramri chung changa kan history hretute leh mithiam tam tak ziah ka lo chhiar tawh bawk a, khawi hmunah pawh hian ramri kham fel hi thil harsa tak niin a lang.
Aizawl khaw chhungah ramri avangin veng leh veng kan inhmu sakhi a, inkah duh hial khawpin buai lohna tùra ngaihah kan la phar buai viau zel zawng a nih hi. Mizorama chengzà, veng/ khua/ ṭhenawmte nena ramri avang ringawt pawha kan la inhmuhmawhna ramah hian Mizo anga ṭanrual hi kan la hlat hmel viau lo maw! Kan kum hlunna tùr ram a nih loh hi.
Political Platform
Ramri chungchang hi tun thleng hian Political platform atan chauh kan la hmang emawni chu aw, tih theih tùrin mi ṭhenkhat hmalakna leh an thutiam hlen ta lo an awm fo a. Chu'ng zingah chuan sorkar lai (MNF Party) hi an langsar fál hlein a hriat a. Tin, Zofate chawlhbuk sak zawh hma zawng Zophai chhuahsan tum lote pawhin an chhuahsan leh ta tho a. Mimal leh páwl indemna ni lovin, ramri chungchanga kan chét duh dan hi a lemchan thil (dramatic) ṭhin deuh niin a lang.
Mipui vote zawnna atan leh party/ páwl liana langsar taka luh theihna hun remchang (chance) zawnna mai nia ngaih theihin 'Ramri' kan buaipui dan hi a awm ta fo mai. Thil thleng ri hlekah mipui kan pháwklèk hma ṭhin si a, kan infakin, kan in sawisel hma viau bawk a. Eng hi nge kan duh ber, tih hi hriatthiam har tak a ni.
Ramri buai chinfel kan duh vek
Ramria harsatna eng emaw a awmin sorkarin a tih tùr langsar tak ti vat zelin, ramri buaina chu a chingfel thei mai zel a. Ramri buai erawh tun thlengin a la chingfel thei lo a nih hi. Mizoram mipui, Party, páwl hrang hrang ang pawhin ramri buai hi chinfel kan duh a, Mizoram zauh belh zel pawh hi kan duh tláng viau niin a lang.
Hmala tùr ber Mizoram sorkar pawhin ramri buai chinfel hi a duh ngeiin a rinawm a. Mahse, a kih hnawkah vék a la tang niin a lang.
Section 2 of Bengal Eastern Frontier Regulation (BEFR) 1875
Mizoram leh Assam ramri kham hmasak ber, Cachar Inner Line (CIL) of 1875 hi kan pawm dan leh kan rin ber a nih dawn chuan, CIL of 1875 in a huam Assam Cachar ram chhung, Lailapur piah Sq. mile 12 thleng Mizoramin a huam tel a ngai dawn niin a lang a, hnamdang nuai tel fé Mizoram khua leh tuia kan pawm a ngai dawn tihna a ni.
Hei hi hriain kum 1965 a District Council-in, Resolution an pass-ah pawh khan CIL of 1875 in a huam chin ram hi an hauh vek lo rèng a ni. Kan ram zauh duh luatna avangin khua leh tuiah hnamdang nuai têl fé hi kan pawm mai dawn tihna em ni?
Section 6 of the North Eastern Areas (Reorganisation) Act (NEARA), 1971
Mizoram leh Assam ramri chungchangah NEARA, 1971 in ramri a sawi leh CIL of 1875 ramri sawi a inang lo a. Assam Chief Secretary-in notification No. 9102 A.P dated 28.8.1930 a lo siam tawh chu kum 1933 khan notification No. 2106 A.P dated 9.3.1933 hmangin a ṭhiat leh a, kum 1933 in ramri a sawi hi NEARA, 1971 in ramri a pawm chu a lo ni ta a ni.
NEARA, 1971 sawi ang hi chuan Mizoram - Assam ramri hi Vairengte khaw chhungah a awm a. He dan hmanga ramri chinfel hi ni ta se Mizo engemaw zat Assam khua leh tui nih a ngai ang a, hmangaih taka kan lo enkawl tawh kan ram kan chán duai dawn bawk a ni.
Memorandum of Settlement (MoS) 1986
Kum 1986 a MNF Party leh India sorkarin inremna an ziah hnan ramri kha Cachar Inner Line of 1875 ni lovin, 1933 hmanga duan NEARA, 1971 in a sawi zawk hi a ni a. A inziah danin, 'The territory of Mizoram shall consist of the territory specified in Section 6 of the North Eastern Areas (Reorganisation) Act, 1971' niin, Memorandum of Settlement Para 4.3(1) ah a chuang kalh a ni.
2019 (MNF sorkar) Cabinet meeting khan...
Ramri chungchanga kan ṭhanharh hnuah MNF te'n ramri an rawn hawn hi Mizo mipui tan pawm theih a ni lo a. Kum 1986 a MNF Party leh India sorkarin inremna an ziah hnan ang hi chuan Mizote'n kan ram luahsa hi kan chán ṭhen dawn tihna a ni.
Mipuiin thudik kan hriat a, thil tak tak kan hriat chian hunah kan lungawi lo ang tih hlauin, July 8, 2019 a MNF sorkar Cabinet meeting chuan BEFR 1875 zawk hi Mizoram sorkarin ramri a pawm dan tiin, kan zavaia kan ṭan chhan tùr ruahmanna an siam ta niin a lang.
A kaikuang leh thil inphum ru chu...
MNF leh India sorkar inremna Memorandum of Settlement (MoS) of 1986 hre rengin, Assam hian hmá an rawn la niin a lang a. Aitlâng ram chungchangah pawh huang táu takin, NEARA, 1971 ṭan chhanin huai takin an rawn che ta niin a lang.
MNF in India sorkar nena a inremna ramri (NEARA, 1971) bawhchhia a, BEFR 1875 a rin leh si avanga Assam-in min rawn ngam tá viau hi a pawiin, Mizoram mipute'n kan ram, duat leh hmangaih taka kan lo enkawl mêk hi kan chán ṭhen ang tih a hlauhawm ta hle a ni.
A hmawr bàwkna
He kan ramri buai chingfel tùr hian kan sorkar hian theihtawp chhuah sela; Chief Secretary level-a inbiakna chauh ni lo, Home Minister emaw, Chief Minister level thlenga inbiakna kalpuiin, tuna Mizoram - Assam ram luah chin ve ve bak ram awl tlemte la awmah ramri kham fel dan duang a, ramri chinfel dan thuruk hmang (apply) tùrin Chief Minister kan beiseina a sáng tawh hle a ni. Mizoram sorkar hian tuna kan ṭan chhan BEFR 1875 ramri milin Mizoram MAP thar siam chhuak vat bawk sela.
Mizoram Lok Sabha MP, CAB/CAA chung changa Mizo mipui min phatsantu pawh hian ramri buai chinfel dan tùr ṭha deuh ruahmanin, Central lama a lo thlawp tawh BJP hotute han titi pui sela, engemaw chin chu a fel duak thei bawk àwm e. Tin, BJP kaihhruai NEDA a an thawhpuite an ni tho bawk a, thil tih dan a awm em em ang.
Kan ram luah chin humhim tùrin Mizo mipui inlungrual ila, 'Dam leh tláng khatah, thih leh ruam khatah,' ti ngam zel tùra kan inbuatsaih hi a ṭul tawh tak zet a ni.
David Zochhuanmawia (Vida Hrahsel Saza)