MIZORAM leh ASSAM RAMRI BUAINAA A KAIKUANGTE LEH A CHINFEL DAN TUR
1. British hovin kum 1875 chho velah an duhna laiah ramri an siam a, an siamṭha zel a, kum 1933-ah British awpna hnuaia Assam sorkar chuan ramri an siamṭha leh bawk.
2. India Independent hnua NE State hrang hrang ramri siamṭhatna, North East Areas (Reorganisation) Act, 1971 siam a ni a. He ramri siam a nih lai hian Mizote ràwn kan ni lo a, a nihna takah chuan BARH LUIH RAMRI a ni. Chu BARH LUIH RAMRI chu Mizote tan pawm theih miah loh a ni a, a ram neitu Mizote ràwn an ni lo a, ground verification pawh neih a ni hek lo. Mizo District Council leh UT sorkar-te pawhin an lo dodal fo tawh a ni.
3. Amaherawhchu, kum 1986-a MNF leh India sorkar inremna, 'MEMORANDUM OF SETTLEMENT' siam a nih khan he ramri, pawm theih miah loh tur hi pawm a ni ta tlat a. He inremnaah hian "Mizoram state chu NEARA, 1971 angin siam tur a ni" tih a ni ta tlat mai a ni. Chu chu tuna kan ramri hmanlai, Vairengte daia kal hi a ni ta a ni.
4. Ramri siam dan hi "A dik lo, a ram neitu Mizote min rawn lo" tih hi a dik rualin, kum 1986-ah chu ramri dik lo chu kan pawm ta chat si a. India Constitution meuha ziahluh a ni thlap tawh bawk si nen, hei hian kan dinhmun a tiphet ta vek a ni.
5. Inremna siam a nih dawn lai khan Pu Ch. Chhunga te, Brig. T. Sailo-te pawhin Mizoram leh Assam ramri fel lo hi an vei khawp a, hmalak pawh an tum ṭhin. Mahse, MNF lam khan, "Ramri hi lo buaipui ve tawh suh u, kan salu hawn tur a ni e," tia an vau tlat avangin tuma'n an buaipui ṭha ngam lo. Khatih hunlaia CM Pu Lal Thanhawla pawh khan Assam ramri buai chinfel demand hmasa turin Pu Laldenga chu thurawn a pe nasa a, palai tirin Document hlu tak tak an rawlruk bawk a. Mahse, Pu Laldenga khan a ngaihsak miah lo, document pawh a tibo vek niin sawi a ni.
6. Mizoten 1986 inremnaa kan pawm thlap tawh 1933 leh 1971 ramri chu Assam lam hian an ṭanchhan ta tlat mai a, "Constitutional Boundary kan nei a lawm," an ti ta tlat mai a, Mizoram lamin "Kan pawm tawh kha kan duh leh lo," tih bak chu ṭanchhan tur kan nei mumal ve ta lo a ni. He inremna ramri angah hi chuan tuna kan buaina vel zawng zawng - Vairengte dai, Saihapui V, Buarchep, Phainuam, Thinghlun ram, etc. hi Assam ram lama bet an ni ta reng a ni. Mizoram tan hian ṭanchhan tur vang deuh a ni.
7. He ramri buaia a kaikuang ber chu BRITISH ho an ni. British ho vang bawk hian India leh China ramri te, India leh Bangladesh ramri te, India leh Pakistan ramrite pawh tun thlengin a la buai a ni. British ho ramri siamchawp, Mizoram tana pawm theih miah loh, kum 1986 Inremna-a pawm chattu MNF Party hi a kaikuang 2-na an ni chiang hle bawk. Phat tum chi a ni lo a, insawi thiam tum chi lah a ni hek lo. He inremna hi tun thlenga kan mutan lian ber, Assam lamin an ṭanchhan lian ber a ni. Chuvangin, MNF Party/Sorkar hi ramri chinfel a nih theih nana ṭan la nasa ber tur a ni.
8. Ramri hi sorkar chinfel tur a ni a, NGO leh Kohhran-te emaw, Opposition Party te emaw chinfel tur a ni lo. Sorkarin ruahmanna fel tak a siam a, Assam lam leh Mizoram lamin kan pawm theih tur ramri thar siam a ngai ta a ni ber mai. Chutiang tur chuan 1875 Inner line ramri aṭangin thui tak kan tawlh a ngai a, Assam lam pawh 1933/1971 ramri aṭangin thui tak an tawlh a ngai bawk ang. Chutiang tur chuan Assam sorkar rilru hmin a pawimawh ber a ni. Chutiang a nih loh chuan engtikah mah he ramri buai hi chinfel a ni ngai lo ang.
(NOTE : COVID-19 a ni emaw, ramri buaina a ni emaw, Mizoram sorkar hi NGO leh Kohhrante phenah hian biru tawh suh se. Eng emaw issue a awm hlek a, mipuia thiam chan nana NGO, Kohhran & All Party Meeting koh ve sek hi sorkar dawihzep zia a ni. Huaisen takin mithiamte ráwnin Sorkar hian thutlukna siam ngam tawh rawh se)
Puia Vanchiau