Written by
Dr. J Lalramchhuanga MD (Medicine)
Champhai

THLASIK LEH COVID-19

Thlasikin min nang chho ṭan a, Europe leh USA velah a thawhhnihna (second wave) an hmachhawn leh mek a. Hmun ṭhenkhatah chuan a thawhkhatna (first wave) aiin a nasa zawka hriat a ni. France, Germany, Belgium leh Greece-te chuan Lockdown an kalpui leh ṭan a. England pawhin kâr 4 atan Lockdown neih an rêl leh ta. Hri darh chak dan an thlir a, an in Lockdown mai  loh chuan, an enkawl zawh bâk hri vei neiin, chhiatna nasa zawk a thlen an hlau a ni. 

Thlasik laia hri kâi kan pun theih chhan turte:
Boruak vâwtah hritlang/ âwmna/ khuh a zual ṭhin. Hri kâiten hetiang ang symptom an neih chuan, midang an kai darh chak ang. Tun dinhmunah pawh hri kai zingah symptom nei kan tam chho ṭan. 

Khaw vawh avangin thlasikah inchhûngah kan awm tam a, inchhûng kan khar phui fo ṭhin - hei hian inkai a ti awlsam. 

Khaw vâwtah khâk leh hrawk hnawk a insiam duh a, hei hian virus hrik lo hîp betin, natna hrik taksa a luh a awlsam.

Khaw vâwt avangin Thisen zam a lo insawr zim a, hei hian kan raldona khawl (immune response) a timuang thei - chumi avang chuan natna serious zawk kan nei thei. 

Hun pui kan hmachhawn dawn a, mipui zalen hun leh chhuak vak tam hunlai a ni a, hri kâi a tipung vak thei. 

 Thlasik laiin thli thaw (wind velocity) a chak lo deuh ṭhin - hei hian boruakah hri a tikâng/ lêng rei thei. Thlasik laiin chhûm (fog) a tam a, heng hi virus nen inbelhbawmin boruakah a tikâng/ chambang rei niin an sawi. Midang kai chhawnna chance a tisang thei. (www.newspointapp.com) 

Heng te avang hian a thawh hnihna thlasik laia mi hi inkai a awlsamin a serious zawk daih thei a ni. 

Engtin nge kan fimkhur ang?:
Spain-ah chuan zaa 31 hi chhungkua emaw ṭhianho inhmuhkhawm vanga hri darh a ni an ti. Mask vuah lo a, darkar 4 chuang room phui taka ṭhut khawm chuan, inkai vek thei angin sawi a ni (english.elpais.com). 

Khuh leh hahchhiau mai bakah, kan ṭawng zawng hian kan ngawih aiin a lêt sawmin virus pai chil per kan phuh chhuak hnem a. Kan zâi emaw ring taka thu kan sawi phei chuan, a lêt sawm thumin kan phuh chhuak hnem zawk niin mithiamten an sawi. 

Inhmuhkhawm (commi­ttee/ meeting/ gathering) ṭul lo chu pumpelh tum ila. A ṭul a nih pawhin mask ṭha takin vuah vekin kan hun hman pawh titawi ila. Khua vawt deuh mahse, tukverh leh kawngka-te hawn dar ni se. Hri in kai darhna hi kan pumpelh theiin a rinawm. Midang inah chuangkai tam lo ila. Lêng chak tak takte pawh insum rih ang u. 

Hri darh hluaina kan hriatte pawh hi bar te, night  club  leh  restaurant ang chi mipui punkhawmna hmun a ni fo. 

Mitinin kan mawh­phurh­na kan hriat a, fimkhur taka nun phung pangngai kan zawh chuan, in kaichhawnna khaidiat kan chhu chat thei ang. Vaccine pawh kan nghak chhuak lek lek tawh e, i ṭang tlat ang u. Kan ṭanrual phawt chuan midangte entawntlak khawpin he hri hi kan thunun thei ang.