Smart City leh kutdawh
Smart city han tih hian khawpui mâwi, fâi, changkâng leh nuam tihna a ni mai a, Mizoram khua 800 chuang zinga smart ber Biate khua fai zia documentary film entu zawng zawngte chuan khaw fai mawizia, nawm hmêlzia leh duhawmzia kan hre vek ang. Ram dang khawpui fai tak tak hmutute paw’n a mawizia, nawmzia leh chênna atâna a îtawmzia kan hre vek ang.
Tunah hian Mizoram khawpui Aizawl pawh hi smart city nihtir tumin hma kan la mêk a, tun hnaiah pawh khan Aizawl Municipal Corporation member ṭhenkhat US ramah smart city chungchang zir turin an feh chhuak a, A lawmawm hle. Smart city tih hian kutdawh awm lohna khawpui tihte pawh a kâwk tel ve niin a hriat a, smart city ni ve sia kutdawh hmuh tur awm reng hi chu a inhmeh dawn lo tlat.
Mizoram kutdawhte dinhmun: Mizoramah hian khawlaia kutdawh chi hnih an awm a, chûngte chu mitdelte leh pianphunga rualban lote an ni. Mitdelte hi an vanduaiin an lainatawm hle a, an dinhmuna han indah chhin phei chuan a hrehawm turzia chu sawi hleih theih pawh a ni lo. Mitdelte tân pangpar mawina, mihringte hmêl mawina, khawpui mawina, thawmhnaw mawina leh in leh lo mawinate hian awmzia a nei ve lo. Kawppui leh fanaute an han nei ve a, mahni kawppuite leh fanaute hmel pawh han hmuh theih loh hi chu a hrehawm khawp ang; an khawngaihthlak tak zet a ni. Hei vâng hi a ni ang Lal Isua pawh khawvela a lo kal lai khan mitdelte mit a tihdamsak nual ni.
Thih hnua mit pêk (eye donation) campaign kan neih fo dân leh mitdel school hial kan neih dân aṭangin Mizoramah hian mitdel an tam thawkhat tih a hriat. Kan unau mitdel vanduaite hi an chhûngkaw dinhmun a inang lo hlawm viau niin a hriat a, a ṭhen chhûngkaw ei zawngtu berte an nih laiin ṭhenkhat erawh hi chu an ni lêm lo. Sorkar hna thawk an awm a, lehkha leh thiam thil chi hrang hrang zir thei an awm a, mahni ina khawhar taka awm tawp mai te pawh an awm bawk. Chutih laiin, chhûngkaw ei zawngtu ber mi ṭhenkhatte chuan khawlaiah kawng sira ṭhuin kut an dawh ta a ni.
Hêng kan unau vanduai mitdelte bâkah piangsual leh accident avanga ram tui lei loa awm mi ṭhenkhat, dinhmun harsa taka dingte’n zah pawh dâwn zo loin kawng sirah inthlahrung taka ṭhu ngawi rengin kut an dawh ve bawk a, an lainatawm tak zet a ni. Thil ngaihtuah chiang ve lo tân chuan han kal pêl mai hi a awl ṭhin. Nimahsela, kan hmuh ruala an dinhmun tur han ngaihtuah hian an lainatawm tak zet a, ṭanpuina tlêm tê tal pe loa han kal liamsan mai hi a har ṭhin. Pawisa nawi neih remchân loh avânga an bâwm dawha kan thlâk theih loh châng phei chuan inthiam loh rilrûkna hi a awm duh êm êm a, Lal Isuan engtin nge min tih ang le, Lal Isua lo ni ta se ka ṭanpui ve si loa tih thlengin a châng chuan ngaihtuahnaah a rawn lût ṭhin. Pawisa tlêm tête kan thlâk tling khawmte hi an innghahna a ni si a, an lainatawm hle.
Kutdawh awm lohna khawpui: Khawlaia kutdawh awm reng hi keimahni tân leh ram dang aṭanga rawn zinte tan hmuh a hrehawm ṭhin. Tun hnai deuh khan Telangana state CM zahawm tak Pu K.Chandrashekhar Rao chuan kutdawh awm lohna state-ah an ram siam tumin hma a la nasa hle. A fakawm khawp mai. Keini paw’n kutdawh awm lohna state-ah Mizoram kan siam theih a rinawm. State dang nena tehkhin phei chuan Mizorama kutdawhte hi sawi tham pawh an ni lo.
Kan unau vanduai kutdawhte hi hnawk kan ti rêng rêng lo a, kan hmusit bawk hek lo. Kan lainat tak zet a, a ṭhenin kan zaisak a, khawngaihna ngah deuhte’n kan phal ang tâwk an bâwm dawhah pawisa kan thlâk ṭhin. Dik tak chuan kutdawh hi nuam pawh an ti lo tawp ang. Loh theih lohna avângin an dawh mai zawk a ni. Amaherawhchu, smart city kan duh ve si avangin hêng kan unau kutdawh lo thei loa awmte dinhmun hi zir chiangin an eizawnna tur i ngaihtuahsak ang u kan ti mai zawk a ni.
Mawhphurtute leh hma lak dân tur: Kutdawh awm lohna khawpui siam tur chuan sorkar, kohhran, NGO, local cable TV, mi hausa leh mipuite hian mawhphurhna lian tak kan nei. Sokarin NLUP sum hmangin an ei zawnna tru a siamsak thei. Mizoramah kohhran hrang hrang kan tam hle a, biak in leh temple tih vel nei ropui ber nihte kan inchuh a ni ber mai. Mahni leh mahni kohhran
ṭheuh dik ber leh ṭha bera inngai kan ni hlawm. Heti khawpa ringtu ṭha kan nih si chuan Bible pawh kan duh hle-in a rinawm a, ‘Hêng mi tê ber chunga in tih hi ka chunga ti in ni’ tih thu hi thupuia neiin ṭum khat mahni kohhran ṭheuh Pathian biak inkhawmah hêng kan unau kutdawhte pualin thawhlawm la khawm ta ila, an ei zawnna tur kan tuak ngahsak mai lo’ng maw? Vohbik dawr te hi siamsak ta ila an va lawm dawn tak êm! Van angel-te pawh an lâm ta ve ang. Kan khawpui pawh a lo smart ang a.
A nih loh paw’n local cable TV lamte paw’n luang chhuak programme-te siamin vehbur khawnsak ta se a va ṭha dawn êm! Tlêm lai deuh khan ZONET cable TV chuan a ti ve ṭhin a, a hlawhtling thei hle. LPS samari mi ṭha tih pawh khan a thawh hlâwk hle. Pawisa kan thawh khawm ang a, smart city siamna kawngah kan tel vek tihna a lo ni ang a, a va ṭha dawn êm! Kristian ram satliah mai ni lo, zaa za kristian, Pathian hnam thlan inti ngat hnam kan nih laia kutdawh kan awm tlat hi chu a inhmeh lo. Kutdawh awm lohna khawpuiah zofate Jerusalem kan siam thei ang em?
Miltona, Vaivakawn