Ramriah thawhhona leh inpuahchah a ṭul
Mizoram leh Assam ramriah hian buaina a awm fo a, kut inthlakna te a thleng tawh a, silai hial pawh hmehpuah a ni tawh. Bengal Eastern Frontier Regulation (BEFR), 1875 hi kan pawm tak tak a nih chuan ramriah ni loin, Mizoram chhungah buaina a awm ṭhin tihna a ni. Chutihrualin, Assam lam erawh chuan BEFR 1875 an pawm ve miau loh avangin an ram chhungah buaina awmah an ngai.
Ramri chinfel a hautak ang
Kan sorkar hrawn mekin Mizoram ramria a pawm BEFR 1875 ang hi chu engtikahmah kan neihlet ka ring ngai lo. Chutihrual erawh chuan kan ramri atana BEFR 1875 lo hi chu pawm chiah ka ngai lo, nei let ngai dawn lo mahila.
Kei chuan BEFR 1875 anga ramri neih hi ka duh hauh lo mai. A ram chauh kan nei let dawn a nih chuan BEFR 1875 neihlet hi ka duh a, mahse a chhunga chengte nen chuan neih let ka hlau. BEFR 1875 chhungah hian Mizoram sorkarin a enkawl loh Assam sorkarin a enkawl, Assam-a vote nei Mizoram mipui aia tam an cheng hialin ka ring.
Ramri chinfel dan thuruk ka hriat ve chhun chu Assam lam hi an duh chin, an ram nia an chhal chin pek mai a ni. Mah se, hei hi chu thil tih chi loh hulhual a ni. Chutiang chiah chuan Assam lam hian kan ram nia kan chhal chin min pe se, ramri chu a fel a nimai. Anni lam pawhin chutiang chuan an ti ngai dawn lo.
Kei chuan kan ramri hi state pahnihin a pawm tlan tur chuan chinfel a nih ka ring hauh lo. Chuvangin, buaina hi chu a la awm zeuh zeuh rengin a rinawm a, buaina a awm thulh atana lo inhmakhua hi thil ṭul takah ka ngai. State pahnih Chief Minister pawh hi inbia se tawlh zawk an awm a nih loh chuan ramri hi a fel chuangin ka ring lo.
A theory chuan ramri chinfel hi thil theih angin lang mah se, a practical erawh chuan ka beisei sang teh chiam lo. Court-ahte hian kalin engnge kan an ang ka hre lo a, Assam lam pawh hian document an nei ṭha viau chuan ka ring.
Ramri hauh chak a, huaisen tur chuan intodelh hi thil pawimawh tak a ni awm e. Intodelh kan huphurh deuh rih a nih chuan Assam lam aṭang ni lo kan mamawh lakluhna kawng ṭha tak chak taka kan dap thuai thuai a ṭul a ni.
Ramri kan inngaihsak hleih em?
Ramria buaina a awm chhan tam zawk hi chu Assam sorkar lam an rawn chet ṭhin vang a ni. Mizoram sorkar a chet hmasak avanga buaina chhuak hi a awm meuh loin ka hria. Tun sorkar chauh ka ti lo a, sorkar kal tawhte pawh ka hmer tel vek e.
Assam lam hian an luah ngai loh ram rawn luah tumin hma an rawn la ṭhin a, an ti mai mai lo tih a hriat ṭhin hle. Mizoram lamin ramria issue kan neih hmasak ve chang a awm ṭhin a, chuta che chhuak chu sorkar ni loin MZP-te an ni tlangpui ṭhin. Kan ram chhung ngei nia kan hriat, Mizote thlai leh thlamte an rawn tichhe ṭhin a ni.
Kan sorkar hrawn mek leh sorkar kal tawhte hi chuan kan ram chin hi zauh kan tum lem lo niin a lang. Kawk thui viau si hian, tuna kan luah chinah hian kan lungawi a nih hmel. A ṭhat lohna em em pawh ka hre chuang lo a, kan luah chin erawh chan tawh lo thung ila. Assam lam erawhin an ramchin nia an hriat chu neih let tumin hma an la mek a, an la la zel dawn ni pawhin a lang.
Tun hnaia kan buaina han thlir ila, Aitlang lamah Mizopa huan thlai ti chhiain, an ram chin a nih thu an sawi. Buarchep lamah Mizopa leiletah kawng an lai, Chuhvelah lah Mizopa thlam sa lai chu chawlhsan turin an hrilh a ni.
Ramri an buaipuia an ngaihvenzia ti chiang em emtu chu Chuhvel rama Mizopa thlam sakna kal tur hian lirthei kal theih chin aṭangin darkar 5 vel an rawn kal a ngai a ni. Phaizawl a awm mang lo a, tlang engemawzat lawnliam ngai a ni a, chuti chung chuan ṭum engemawzat an rawn kal peih tlat. An ti mai mai lo. Tin a theih chin chinah kawng an lai zel a ni.
Forest dept. an hmatheh ṭhin
Ramhnuai enkawltu chu Forest dept. an nih ang ngeiin, Assam lam hi an chet ṭan tirh reng rengah DFO hoin an che ṭan tlangpui. Anmahni veng turin Forest guard leh police-te'n an rawn zui mai ṭhin.
Assam Forest lam hian an ram zauh tumin hma an la nasa niin a lang. Mizoram Forest department lam hi ka hriatsual loh chuan ramri buaina lamah hian tha an thawh hlawk lutuk lo. Ka lo hre fuh loh palh a nih chuan thuhran.
Kan Forest guard-te hi ramriah hian kan dahve ṭhin em chu ka hre loa, ramri buaina hmun ka tlawhve ṭhin chang hi chuan ka hmu ngai miah lo. Ramri vela ram hi chu ramhnuai a nih tlangpui ṭhin ang ngeiin Assam lam hi chuan an Forest dept. lam an rawn hmatheh chat zel.
Ramri buaiah dept.-te ṭanrual a ngai
Ramri buaina a awm hian Assam lam hi chu department hrang hrang an ṭangrual ṭhin hlein ka hria. Ramri an buai hian police-te chu an awm ngai lohna hmunah an inkulh a ṭul ṭhin. Buaina an chhuaka police-te dah an han ni chiah a, Assam police-te chu an changtlung chak thei bik hle. Hei hi a chhan nia ka hriat chu PWD lamin kawng, P&E lamin eng, PHE lamin tui in tur an ngaihtuah nghal vat zel vang a ni.
Mizoramah chuan ramri buai hi Home dept. leh ramri buaina huam chhung district administration kan pa pek tawp a ang ṭhin. Home dept. tan chuan an budget aṭanga engkim tihvek chu a harsat a rinawm a, an expert na lam ni lo leh an dept. concern ni lo thil ṭul tam tak a awm ṭhin si. DC lam lahin sum chuang bang han hman mai tur an nei bikin a rinawm loh. Ramri buaina a awma, police-te dah an nih hian kan police-te an khawngaihthlak bik ṭhin hle. Mah se, Mizote chuan Assam lamin an neihve loh khawtlang mipui kan nei hlauh a, ni lose chuan state pahnih police-te awmna hmun hi a inthlau lehzual ṭhin ngawt ang.
Buaina a awm apiangin buaina hnaih khua leh a chhehvelte kan police-te awmna sa turin an hnatlang nghal vat zel. Thil lawmawm tak a nih rualin, hetiang ngawt lo deuh hian sorkarin ngaihtuahna sengin, dept.-te ṭanrual dan tur hi ngaihtuahse a duhawm hle. Tunlai phei chu fur lai a nih leh nghal a, kan police-te hi an damlo mai ang tihte pawh thil hlauhawm tak a ni. Kan police-te hi an tuarchhelin, an rilru a huaisen em a, an phunnawi lo mai mai niin ka hria.
Hmanrua ngaihtuah lawk a ṭha
Kan ramri hi chinfel lawk a rinawm si loh a, buaina hi a la chhuak zeuh zeuh lo ang tih sawi theih a ni lo. Assam an han inthlang a, Chief Minister thar an nei a, ramri lamah an che na zual hle. Mah se, kan sorkar hian chinfel theih a inbeisei erawh chuan ka rawtna hi chu thil ṭul lem lo a ni ang.
Buaina a chhuah thulha kan police-te khawtlangin hnatlanga an puih kher ngai lo leh silpauline leh mau hmanga sak ringawta an awm lohna atan an inkulhna tur puan-in lian ṭha tak 10-20 vel hi chu neih lawk a ṭha viauin ka hria. State pakhat sorkar tan chuan thil hautak lutuk lo turah ka ngai.
Tin, kan police-te harsatna tawh leh ṭhin pakhat chu engah hian a ni. Generator mai bakah tunlai khawvelah light eng tak tak a tam tawh hle, police inkulhna feet 100 bial pawh tling mang lo en thei khawp hi chu a tamin ka ring. Chung chu engemawzat neih theih nise ramri buaiah hian a ṭangkai hlein a rinawm.
Tui pum khawl, pipe leh barrel zangkhai deuh chite pawh hi engemawzat kan police-te hian an kawl a ṭul takzet. Mamawh hrang hrang dang awm mah se, heng kan sawihote hi ramri buai veleha chetchhuahpui thei tur han awm se a va ṭangkai dawn tak em.
Inpuahchah lawk a ṭulna chhan
Assam-ah mihring an tam si, ram nei lo Mizo mipui aia tam an awmin a rinawm. Chuvangin ram an mamawh a, chenna-in sakna atan mai ni lo eizawnna atan an mamawh a ni. Chuvangin, Assam sorkar hi a awm mai mai rengin a rinawm loh a, an ram chin nia a hriat chu neih ngei a tum zelin a rinawm.
Kan hmuh leh hriat angin kan police-te ṭha taka kan inbun tir tawhna chinah chuan Assam lam hi an rawn chezui ngam bik lo a, an rawn chezui ngam lo zel a nge maw? Mah se, hmun ṭhenkhatah erawh nghet zawkin min inbun khalh a, kan chezui ngam bik chuang lo.
Buaina a awm reng rengin Assam lam hi chu inpuahchahna ṭha tak nen hma an la ṭhin tih a hriat hle. Keini lam pawh hmanhmawh takin kan han che ve ṭhin a, duhkhawp loh lai a tam ṭhin hle. Ramri buai hun tur leh a buaina hmun tur hi hriat lawk ni lo mah se, kawng tam takin lo inpuahchah lawk theih chu a ni.
Assam lam an awm mai mai dawn loh avangin, duh lo mahila kan ram chan kan duh loh chuan buaina hi a la awm fo dawnin a lang. Inpuahchahna ṭha leh ṭha lo nena lo hmachhawn chu a dan a dang khawpin a rinawm. A chhe ber dawna ei leh bar lakluhna lamah thleng lo inpuahchah hi a ṭul takzet a ni.
Ramri chungchangah hian department din em kan tlin lo a nih pawhin, budget hran nei board emaw committee dinte hi a ṭul tawhin a lang. Chung atan chuan thawktu lakbelh chuang loin, ramri lam concern deuh Home, Revenue, Forest leh ramri buaia pawimawh em em PWD, PHE leh P&E dept. aṭangin pawhkhawm mai nise.
Tu nge ramriah che ṭha zawk
Tun hnai bik han sawi ila, Aitlang lamah Assam lam Mizopa huanah an inkulh mek a, kan police-te rawh an nawrkirna chinah an inkulh thung. Buarchep lamah Mizopa leilet ti chhiain an inkulh a, a piah lui kamah kan police-te an inkulh ve thung. Chuhvel ramah erawh an ram nia Assam-in an sawi Mizopa thlam ṭhiat tura an tihna aṭanga Assam lama km. 2 velah kan police-te an inkulh a, Assam lam erawh Gurguthi Border Out Post-ah an inkulh thung.
Vairengte (Lailapur lam) lamah kan luah ngai loh ram km. 1 chuangah kan IR-te'n awm hmun an khuar a, Assam lamin an ram chin nia an sawifo ṭhinah Mizoin in an sa chho mek a ni. Thinglianah Assam lamin an ram chin nia sawiin Mizo thlam an hal a, chutah chuan kan police-te an inkulh nghet khalh a, thawm an rawn nei zui rih lo.
Saihapui V lamah VLTF-te duty post Assam khawtual mite'n an police-te venhimna hnuaiah ti chhiain, Assam police-te'n an luah chhunzawm. Chumi bul lei piahah Mizoram police-te an awm ve thung. Kanhmun lamah Medili leiah Assam lam an rawn kal foa, lei aṭanga km. 1 vel an ram chin niin an sawi a, mahse hmalakna liantham an nei lo.
Malsawmdawngzela Hrahsel