Written by
Zosangliana (Zotea)

Mizoram Assembly Election 2018 thlirlawkna

Tuna Mizoram dinhmunah chuan Political Party tia chhiar tur chu Party 5 (panga) Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC), Mizo National Front (MNF), Mizoram Peoples Conference (MPC), Zoram Nationalist Party (ZNP) leh Baratya Janata Party (BJP) te an ni a. Hetihlai hian PRISM te chuan 2018 Mizoram Assembly Election ah Candidate siam an tum thu kan hre bawk a. Zoram Peoples Movement (ZPM) chuan phungbawm sawmin Mizoram Assembly Election 2018 ah hian candidate siam an tum ve leh bawk. Heng Mizoram Assembly Election 2018 kan hma lawka lo awm tura candidate vawrh chhuah tumte dinhmun ka thlir dan ziah ka tum a ni.

Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC)
Anni hi sawrkarna chelh lai an ni a, MLA pawh Mizoram constituency 40-ah MLA 34 nei lai an ni. An MLA dinglaite hi an din tir leh vek dawn nge, hun rei tak Bhavan rinawm taka lo nghak, MLA dinglai te aia fel lo bik miah lote hian MLA ṭhenkhat te hi an chhawk ve tawh dawn em tih hi zawhna lian tak a ni awm e. Kum 10 lai Minister/ Parliamentary Secretary leh MLA nihna lo chelh tawh an ni a, in chhawk tlan a ṭha e an tih pawhin thil awm tak a ni ngei ang.

MPCC hi MLA 34 zet nei an ni a, amah­erawh­chu kum 10 (sawm) zet sawrkarna chelh tawh an ni a, thil ṭha tih tam tak an neih rualin mipui mimirte mamawh inkalpawhna kawngpui chhe lutuk te, cooking gas harsa te, electric power mumal hleithei lo te, zirna school zirtirtu indaih lo te, doctor indaih lo lutuk te, Hindi, RMSA, SSA Teacher ban tir vak vak te leh thil dang Kristian state tia inchhalin zu a zawrh avang te hian mipui vote eng emaw zat chu an hloh thei a. Department hrang hranga Muster Roll (MR) ban te, Party induhsak nana New Land Use Policy (NLUP) an hmang vak te, NLUP hlawhtlinpui an tlem hle si te pawh hian sawrkarna fawng vuan leh tur chuan harsatna an tawh phah ngei a rinawm thei awm e.

Mizo National Front (MNF)
Mizo National Front (MNF) hi kum 10 (sawm) lo sawrkar tawh an ni a, mipui tam ber te hian sawrkar ding tawhte hi an sawrkar laia an hmalak tawh dan hi an thlir ṭhin. MNF a sawrkar chhung khan mipui duhkhawp lohna chu a awm ngei a ni tih chu 2008, 2013 Assembly Election-ah paih a nih khan a tichiang hle awm e. Hetihrual hian thil chhin­chhiah tlak leh ram rotling tam tak an thawh chhuah hi hmuh hmaih mai chi a ni lovang.

Aizawl khawpui lailia Assam Rifles tawh chet thiang lo ang hiala kan ngaih ṭhin insawnna tur Zemabawk Zokhawsang ramah a ruahman a, Khatla bul Assam Rifles ram zau tak la a, New Capital Complex siama Secretariat Building leh sawrkar department building tam tak leh sawrkar hnathawk quarters chhungkaw zaruk chuang luah tur an din te, MNF sawrkar lai kha chuan Zokhawsanga insawn tur Unit a chhuak tur indawt dan tur pawh an lo ruahman vek a. MPCC-in sawrkarna 2008 Election a rawn chan veleh khan Assam Rifles Commandant-in “Congress sawrkar hmasak hunlaia Assam Rifles rama inhmun an lo inpek 103 lai chu an pass an surrender vek loh chuan kan insawn zui tawh lovang” a ti ta tlat a. Chu vanga Assam Rifles te hi la chhuak lo chauh niin a lang.

Millennium Centre, Ch.Chhunga Bus Terminal, Ch. Saprawnga Truck Terminal, Referral Hospital main building leh quaters te, Bawngkawn Durtlang Road Taxi pawh an tlan duh mang lohna siam ṭhat te, Mizoram University, Serlui B Hydel Project, Aizawl khawpui hmun engemaw zata motor parking lot te, luipui kam leh thingtlang kawngpui tur Bamboo Road te, sawi tur tam tak a awm ang.

Kum 10 dan zelah Mizoram sorkar chelh­tute hi an inthlak ṭhin. USA-in hman nia President an thlan khan, inthlan ni thleng media (chanchinthar thehdarhtu) rintlak ber berte pawhin Democrat candidate Hilary Clinton kha tling tur angin an ngai a ni. Mahse, Republican candidate Donald Trump a tling daih si! A chhan ni awma thil chik mi ṭhenkhat te sawi chu, “USA mipui, miril tam ber te khan an lo tih ṭhin term hnih dana inthlak kha tih danglam an duh lo a ni ang” an ti a ni. Khatiang deuh khan MNF hian sorkar a siam ve mai ang em?

Zoram People’s Movement (ZPM)
Zoram People’s Movement (ZPM) hi Mizoten kan la hmelhriat loh ruah ṭham loh pawl thar a ni. Anmahni hi Party tih hi an duh lem lo niin ka lo hria a, ZNP leh MPC te hian an thawhpui dawn niawm tak a ni. Eng ang chiahin nge candidate hi an siam dawn ka hre lova. ZPM anga candidate an siam vek dawn a nih chuan ZPM hi recognise a la nih loh avangin Independent candidate vek a ni dawn a. ZNP leh MPC te hian an Party hming anga candidate siamin ZPM-in candidate-ah a ring nghal te pawhin an kal thei thova.

Chutianga Party hming anga candidate hminga an siam a, seat insem thu-ah harsatna an neih loh chuan sorkarna lo chang ta se, candidate tling tam ber Party kha Chief Minister atana pawm mai tur a ni ang a. Chief Minister post inchuh buai a ngai dawn lo a ni. ZPM anga Independence veka an chuh chuan Unit an la nei mumal si lova iptepui banna pawh candidate tam tak tan zawn chawp a ngai dawn a, vote a tla ṭha duh viau lo ang tih a hlauhawm thei ang.

Kum 1998 Citizen Common Front (CCF) khan Assembly Election-ah tho Assembly Constituency 35 lai an chuh a, an candidate-te pawh Mizo zinga pa hming ṭha an ni a. Hemi kum Member of Parliament (MP) election-ah CCF candidate Dr. H. Lallungmuana chu hneh taka thlan tlin a lo ni tawh bawk a. Party awmsa Mizo National Front (Nationalist) MNF (N) leh Zoram Thar te nen thawkho a ni ve bawk a, tlin pawh an in ring hle awm e. Mahse, vote chhiar a nih meuh chuan a chanve aia tamin an dahkham an chawi a. An Arte lukawn ṭhak a nih kha. Tun ṭum MLA election 2018 ah hian enge an an ang tih hi zawhna lian tak a ni awm e.

People Right to Information Society of Mizoram (PRISM)
Anni hi Corruption dotu langsar tak Mizoram mipuiin kan hriat lar em em an ni a. Mizo Peace Forum (MPF) kha ang awm hlein ka hria. MPF-in candidate kan siam ve chhan bulpui ber chu Mizoram Remna leh Muanna zahawm (Peace with Honour) kha a ni. PRISM pawh hian Mizorama corruption ti tlem tura Mizo mipuite zirtir an duh ni berin ka lo ngai a. Unit/ Branch mumal pawh nei lova candidate siam ve ngawt chu, mipui tam berten min chhan dan chu “In thusawi chu a ṭha, ṭang fat fat rawh u, tun ṭumah chuan in la tling zo dawn si lova” tih hi a ni. Thu ṭha tak tak sawi mahila mipuiin rorelna chelh pha tura min rin miau loh chuan vote a tam mawh khawp mai tih hi ka tawn hriat tawh aṭangin ka sawi a ni.

Mahse, ka rin ang ngawt hi chu an ni lo thei tho. Tunlai Mizoram mipui kan fing tawh a, rin phak bak hian sorkar na an la lo ang tih chu sawi ngam a ni lo.

Bharatya Janata Party (BJP)
Bharatya Janata Party (BJP) hi hun rei ve tak 1993 vel aṭang tawh khan Mizoram MLA Election-ah pawh thawm an nei tawh ṭhin a. Mahse, inthlan zawh hian an thawm a reh leh mai ṭhin a. Tun hnai central-a BJP-in sorkarna an chan aṭang khan intuai tharin hruaitute pawh an inthlak deuh chhen nghe nghe a.

Party indin thar te an nih vei nen, an han inhnawtchhuak tih thawm te a ri ṭhin a. An hruaitu thar (President) hi mithiam Professor lai a ni a. Mahse, Party leh Education Institution kalphung hi a danglam hle a ni ang. Tlangkamah selna thu an mi leh sa te aṭangin hriat tur a awm ve leh zauh zauh ṭhin hian an Party ṭhan a ti ṭhu deuh em tih tur a awm leh ṭhin.

Theihtawp chhuahin Mizoram chhunga Mizo hnahthlak ni lo Chakma leh Bru ho zingah zawrh an tla deuh niin a lang a. Tun anga hmasawnna an neih chhoh zel chuan awmze nei thamin Minority lamah hian an awm thei ang tih hi an beiseina pawh niin a lang. Central BJP lam hian sorkar chakna leh Party thapuia puihna an dawn chuan hmasawn viau thei dinhmunah an ding thei a ni. 2018 Election-ah hian Congress Party hian chakna chang ta lo sela. An pi leh pu Delhi lamah belh tur ṭha an awm tawh mumal lo bawk nen, National Party lian belh hlawkna lo inzirtir tawh Congress member tam tak hian BJP hi an belh a rinawm thei viau awm e.

Regional Party aia National Party duh zawk leh an rilru in a lo ṭhan hnan tawh te tan chuan BJP bela sorkar zar zo theihna kawng an zawn hi a rinawm. BJP hi Party ṭhang duang tak a lo ni lovang tih hi sawi a harsa hle ang.

Amaherawhchu, BJP kal dan tlangpui thlir hian Hindu sakhaw chawi lenna lam a hawi em? tih hi zawhna lian tak a ni lo thei lova. Kristian zaa za inti Mizoram mipui hian an bawh viau lem lo mai thei bawk. 2018 inthlannaah hi chuan beiseina sang tak neih pui hi chu a harsa rih deuh chuan a lang.

Zosangliana (Zotea)