Tunlai Mizoram buaina ṭhenkhat chinfelna
Thla hnih deuh thaw kan inkharkhip tawh na chungin hripui kai thar nitin in kan la pung zel mai si a, ‘lockdown policy’ hi a hlawhchham tih kan pawm a tul ta niin alang. Tuna kan policy hmanlai mek chu a lo hlawhchham tak si-ah chuan engtiangin nge hma kan lak tak ang?
Online shopping
Bazar hun bik a bazar luih luih mai hi hri theh darhna pakhat niin a lang. veng chhunga dawrho chuan an phone number (whatsapp number) an theh darh ang. Tichuan anmahni rawn dawr duh apiang kha whatsapp group an siamah an add zel ang a chu whatsapp group ah chuan an dawra awm in chi emaw ei chi lam zawng zawng kha a thlalak an tar lang ang a tichuan a dawrtu turten chumi whatsapp group kaltlang chuan an dawr tawh mai dawn a ni. Tichuan a man thuhla pawh online payment (gpay, BHIM, Yono, etc) vek a pek a ni bawk ang. Tichuan man in hlan tawh hnuah chuan dawr neituten anmahni rawn dawrtute hnenah an in kawt (door step delivery) ah an va dah ang.
Hetah hian va dah man (delivery charge) kha a bungrua a zirin a awm ang a, a danglam bawk ang. Dah hah man (delivery charge) hi dawrkai association leh sawrkar inbiak rem ni se.
Online education
Tunlai a internet kaltlanga zirna Mizoram chhunga zirna inten kan kalpui dan tlang lawn ber chu Zoom leh google meet hi a ni awm e. Hemi application hmang hian zirtirtuten zirlaite live-in class an neihpui ṭhinnaah hian zirlaiten an hlawkpui takzet em tih hi ngaihtuah tham tak a tling a ni.
Zirtirtute class lak lai khan classroom anga note lak/ in pek a awm ve ngai em, nge zirtirtuten an note siamsa an va sawi pur pur a tichuan class chu an titawp leh mai ṭhin? Hetiang hi a lo nih palh chuan zirlaiten nasa takin an tuar dawn a ni. Chu achhapah online exam a lo ni bawk nen. Zirtirna mumal lohna chuan dik lo taka exam-na (exam cheat) a hring chhuak ang tih hlauhawm a tling. Engtingin nge hemi kawngah hian hma kan lak ang?
Duhthusamah chuan zirna in tin hian mahni pual website nei sela tah chuan live online class kalpui ni se la. Chu an video class chu zirlai lo tel ve hman lo pawhin a hnua an lo en leh theih turin leh download theih turin dah ni bawk se la. User Id leh password zirlai tinte pek ni se la tichuan an user id leh pass word hmang chuan website-ah an lut zel ang a, class an kal anga a hnu leh zelah pawh an zirlai a hriathiam tawk loh an lo nei a nih pawhin class video chu an en let leh anga tichuan thiamna an lo paw chhuak thei dawn a ni.
Hetah hian zirlai thatchhia, live class kal peih lote endik hna leh hremna chu institution te kutah a awm bawk ang.
He duhthusam hi kan tlin thei lo a nih chuan zirna in tinten youtube channel neih vek ni sela, chu an channel-ah chuan an live class video kha/ an zirtir (teaching video) kha dah se. Chu chu an zirlaiten engtik lai pawha an lo en a mahni a in en let nan an lo hman theih na turin. Engtingin nge class video chu kan record theih ang? Zoom bikah a hnuai lamah khan record na a awm a, chumi hmang chuan record mai tur a ni. Google meet pawh hi screen recorder hmanga record mai theih a ni.
Engtiangin nge he hripui hi kan hneh theih ang?
Hmanlai a kan pi leh pute kha hripuiin a nuai chamchi a, ṭampui mitthiin an nunna a suat bawk a, chutah chuan duhtawk se a ziate pawh awm deuh tur ral leh sahrang kar a awm a nih vangin patling tan thinthia mut ngaihna a awm lo. Chu an khawsak leh nun kalhmang chuan he zawhna hi a zawt ta ni, “in hmangaiha in phungbawm tawn a dam khawchhuah nge mahni hmasial a boral fai phiar’? kan pi leh pute chuan inhmangaih a, a chak lo zawkte khai chhuak zelin nang leh kei hi heti tiat ni turin min lo kaihruai ta a ni.
Chu inhmangaih tawnna leh inphungbawm tawnna bawk chu a ni he hripui kan hneh theih dan tura a vawnfung chelhtu chu. Ṭhenawmte chhuanchhama an awm an buaina chu kawmthlangpa buaina a tling tak meuh. Khua leh khua veng leh veng rilṭam chhuanchham an lo awm ange tia kan han inbuaipui let let mai te hi hmuh a nuamin ngaihthlak a va khamawm loh ṭhin em. In hmangaih tawna hrui khat kan vawn tlan ṭhap reng zawngin he hripui hi Pathian khawngaihna zarah kan la hneh ngei ang. Ka thinlung hian chu chu a ring tlat a ni.
Sawrkarin kan him tlanna a nih beiseiin lockdown a han puan te hi lo phi pui chiam lo ila. Kan nitin mamawh hi tun hun reilote atan hian lo ti tlem ve ila, lo in siam rem ve zel bawk ila. Kei a ziaktu pawh hian tun ṭum lockdown tirh aṭang tawh khan dal bak ka la hmeh lo. Fimkhur hun a ni a ka fimkhur mai. Ka fimkhur avanga midang leh sawrkar ka lo chhawk zangkhai thei tur te, damdawiin khum pakhat midang tan ka lo kenna ringawt pawh hi a hlu ka ti a ni.
Charles Darwin-a chuan “a huai leh a chak berte hi a khawchhuak fo an ni lova, hun in her danglam ang zela lo insiam rem ve zel theiho hi a ni lo dam khawchhuak ṭhin chu” tiin hmanah khan a lo sawi tawh.
Khawvelin hun thim a hmachhawn lai hian nang leh kei kan dam khawchhuah theih nan kan khawvel tawn mila insiam rem ve zel hi kan tihmakmawh a ni.
Joseph R Lalfakawma