Written by
- T.Lianhmingsanga

MODI SAWRKAR LEH FALSE PROMISES (CRITICS)

Kamkeuna
Kum ruk kal ta aṭanga tun thlenga India rama la lar ber chu Modiji hi ti ta ila kan sawi sual lovang. BJP party rawn vawrh lar lehzualtu pawh a ni. Kum 2001 Gujarat state election a Chief Minister atana thlan a nih aṭang hian a hming a chher chho ta char char a, kum 12 lai mai Gujarat CM a nih theih dan aṭang hian mi satliah a ni lo tih chu a hriat theih mai awm e. 

Kum 2014 khan Lok Sabha election-ah BJP-in an hmelma lian ber Congress an hneh a, hemi kum aṭang hian PM nihna chelhin tun thleng hian hemi nihna hi a la chelh a ni. A tirah rawn vung chho viauin economy rawn ṭhang ve uk mah sela zawi zawiin a tlahniam ve hret hret thung a ni. A sakhaw vawn pui Hindu ho hian a tirah support viau mahsela a kal vung (extreme) tak luatah hian supporter ho hi an tlahniam telh telh bawk a ni. Khawvel history han en let hian mi ram hruaitu extremist lutuk reng reng hi chu a tirah ṭha viau dawnin lang mahse an daih rei lo in an tlachhe hneh thei em em a ni (Hitler, Napolean etc...) 

Modi sawrkar kalphung
India rama sawrkar inrelbawlnaah hian centres pathumin a khalh ding a; pakhatnaah chuan Prime Minister leh a Prime Minister’s Office (PMO- Principal Secretary, Secretary, Private & Additional Secretary, National Security Adviser etc); Pahnihnaah chuan Finance Ministry leh a hnuaia Ministry dang te leh, Planning Commission te hi an ni. Planning Commission hi a tlangpuiin Politician ho hian an head ṭhin a, hemi hi Modiji hian NITI Aayog-in a thlak a, hetah hian governance a zero influence hi a ruat ta ṭhin a ni. 

Hei hian a entir chu NITI Aayog hi a hming mai mai (a em em lutuk maithei) a nih tak avangin, sawrkar hi driver pahnih PM & PMO leh Finance Minister leh hnuaia Ministry ho hian khalh ngil tawh a ni. Kan Finance Minister nilai Nirmala Sitharaman (Hmeichhe Defence Minister ni thei ngat) mithiam lutuk leh ril lutuk pawh Modi hnuaiah hian a parvul lo takzet. Ama Ministry chhung ami ngei ngei pawh hi a thuin a ti tlang hlei thei lo chu nih hi. 

Finance Minister-in sawrkar a influence dan te hi a tlahniam tual tual a. Hei hian a entir ni bera lang chu Democracy ram ni si hi ‘autocracy’ in kan ram hi a kal a ni thei ang em? 2018 budget discuss lo a sawrkarin an phal dan aṭang hian a prove pha lo nih pawn a teuh viau ang chu. November 8, 2016 a pawisa a demonetization thut dan te leh J&K a party lian ve ber People’s Democratic Party BJP-in June 2018 a coalition a siampui phatsan a, an in humhimna (special status) Article 370 5th August 2019 a ṭhiah sak a, state nilai pawh 31 October 2019 ah UT-a a split thut dan te pawh hi sawi zui fe tham a ni. 

Pakistan nena tension an siam vak, J&K a sipai amak amaka tam a thawn luh te kha mipui min van bum chiang tak em! Indo tum ni hauh lova J&K UT a ṭhen sawm a buaina chhuah thuta sipai tha chakna hmanga tudai nghal thei tura inrin kha an tum ber zawk chu a lo ni daih sia! Tin, Modiji hian power hi sem darh  (decentralize) aiin sem darh loh (centralize) hi a thupui zawk tlat a, decision-making powers zawng zawng hi India sawrkarah hian a sem darh lo deuh vek a ni. 

Modiji False Promises
1) Modi sawrkarin a promise langsar ber zinga mi a tihhlawhtlin loh chu kum 60 chin chunglam loneitu retheite leh mahni mimal ram nei lo loneitute tan ham­ṭhatna a tiam a, a tihlawhtlin lo. Pen­sion scheme a sawi te kha a reh zui daih! 

2) 2014 election dawna a kalna pianga campaign au hla atana a hman leilet zawl (field) zawng zawng tui luh tir a tiam te kha thehmeh angin a reh zui. Rotation farming a au chhuah pui dum dum te hi a promise tih reng a hre tawh lo. 

3) Foreign Direct Investment Promo­tion Board tih changtlun a, mumal taka a kalpui leh investor-friendly a tiam te kha tih hlawhtlin ahnekin a titawp ta hlauh zawk. 

4) Kum 2014 campaign laia a hman rim ber zinga mi Politician criminal ho hi jail bang zut tir a tum te kha tun thleng hian a result kan la hmu lo. Laloo Prasad Yadav hi criminal issue vanga jail bang zut tir nimahse a ni erawh hi chu court order older cases vang a ni; Modi-a promises a tih hlawhtlin tum nen a inkungkaih miah lo. 28% parliamentarians hian criminal records an nei (Yashwant Sinha - Former Minister of Finance + Senior leader BJP; 21st April 2018 a BJP chhuahsan ta) nimahsela he a campaign au hla aṭanga a tih hlawhtlin hi engzat chiah nge awm tawh kan hre vek hian kan ring. Ṭhenkhat chu Court order a jail lut chu an awm; Modi thutiam vang ni loin. 

5) National Agricultural Market (NAM) chungchanga 2014 election dawna a campaign au hla, loneitute best price pek leh consumer-te man to lutuk laka ven a tiam a; hei pawh hi a hlawhtling chiah em? Tin, Import leh export chungchangah hian jute, tea, rubber, spices leh coffee te hi traditional export niin (India Unmade. P. 89) thil dang hi chu mumal lo leh danglam thut thut thei vek a ni. Entirnan, chini man a san chuan import phal a ni a, a tlakhniam chuan exports phal a ni thung. Chutiang bawkin Purunsen export phal a nih laiin a chang leh phal loh a ni leh. Wheat pawh a changa import phal niin a changin phal loh a ni. Hei vang hian global market leh kan agriculture hi link phal a lo ni lo ṭhin a ni. Export hi 2013-14 ah Rs. 2.8 lakhs crore aṭang Rs 2 lakh crore in 2016-17 ah a tlahniam a ni (Yashawnt). Hei vang hian India rama loneitute tan hian foreign markets chin hi a rem ta lo ni. A chhan chu global markets-ah hian thil man hi India ai hian a lo to fe zawk ṭhin vang a ni. 

6) Unemployment rate tih hniam leh jobs a tam thei ang ber pek hi state tinah campaign au hlaah a hmang. A tihhlawhtlin lohzia chu a hre chiang bertute zinga mi kan ni awm e. Tih hlawhtlin chu sawi loh kum tin unemployment rate a sang tual tual zawk a nih hi! 

    a) January 2018, ṭhalai 12,253 hian 18 Peon vacant post an dil a, an zingah hian 129 engineers, 23 lawyers, CA pakhat leh PG 393 in he peon hna hi an dil a ni. Modiji campaign au hla nen chuan in persan tak a ni. 

    b) 150 engineers (B.Tech leh M.Tech) degree nei ṭhahho hi Haryana Police Constable-ah an ṭang. Sawrkarin hna a offer miau loh chuan degree sang leh thiamna sang hian kawngro a su tehchiam dawn lo chu nih hi. 

    c) May 2017 khan West Bengal sawrkarin Group D hna lak runpui a nei a, hetah hian diltu mi 25 lakhs awmin Bihar leh Jharkhand aṭang te hian hemi hna dil tur hian an zin vang vang a ni (Y. Sinha. P. 61) 

Heng lo pawh hi tam tak a awm ang. Mizoram sawrkar hna lakah pawh hian thawh tur awm miau si loh chuan degree phu loa hna hniam melh a ngai ṭan tawh a, tam tak chu degree sang si hna a over qualified vanga hnawl tawk te pawh an awm chho ta nawk mai. 

7) Smart Cities Mission project kum 2014 a launch te kha a tihlawhtling chho em tih chu kan hre vek awm e. Cabinet-in Rs 48,000 crore hemi atana allocate leh Rs. 100 crore per city 2019 thleng a lo tiam te kha result hmuh tur a awm mang meuh lo chu nia. 

Tlangkawmna
A tirah Modiji leh a ṭhuihruaite lakah mipuiin beiseina sang tak an nei a, an lal rei telh telh a, an kha tulh tulh mai zawng a nih hi. Parliament chhung meuha ziak elna a tawn nasat ber ‘name-changer’ and ‘not game-changer’ hian a nihna a hril thui viau in alang. Tin, Modi hian economy tlahniamzia leh false promises zozai te kha chu sawi ngai loah dah ta ila, a sawrkar hian India hi ‘lost hal-decade’ a thlen tak meuh meuh a ni. Kum 2024 inthlanah an party an tling leh a nih ngat chuan India ‘lost decade’ tih hi ka tiam ngam zan zan e.