Kan lo changkang ve ta khawp mai

Mizo te khawsak a lo danglam tawhzia leh hmasâwnnain min lo chim nasat ve tawhzia hi chhût tham a ni. Thopa zuanin zuang em lo mahse, khûpsûk ang lek chu a ni bik lo. Tuna he thil min ngaihtuah thar tirtu tak chu SBI in-Touch office-ah ka va tei luh ni-a thil awmdan kha a ni. Ka ATM Debit Card a thih tawh avangin siam thar tir tuma va kal ka ni a. A chhung chu a lo thianghlimin a lo thâwl hle a, zi nuai nuai tham dâwrtu an awm lo va, a thawventhlak hle. Ka han hawi kual deuh va, vei lam sirah chuan ATM Booth chi hrang hrang - pawisa lak chhuahna, pawisa dah luhna leh ATM siamna khawl nen a lo intlar paw phuk mai a. Mi tlemte hian an lo hmang mek a, rei nghah ngaiin tumah an awm lo. Chu chuan hnutiang mual liam hnu min han thlir kirtir a nih chu mawle.

Kum 1995 March thla chho vel khan Sapramah hun rei lo te ka zu awm ve a. Kan hotute’n account min hawntir chuan Card te reuh te, pawisa lak chhuah theihna tur kha min pe tel a. Chu card te reuh hmang chuan kan kalnaa Cashmachine (ATM booth kan tih ang hi) a awmna apiangah pawisa kan la chhuak thei zel a, mak ka ti hle mai. Engtikah tak India ramah te hetianga khawsak awlsamna hi hmang ve ang i maw, tiin ka ngaihtuah a. Mahse hei tunah chuan cashmachine hmaah Mizoramah ngei ka ding ve ta zan mai. Ṭhianpa Saichhunga fiamthu dan takin lung te pawh a chhe dawn dawn alawm le. Thawktute ṭhutna counter lam chu nungchang ṭhat hmel fe hian ka va pan phei ta a. Ka ATM card siam thar a ngaih thu leh min siam sak thei dawn em tih te ka va zawt a. Min lo chhawntu nu valai leh hmel keu phak mai hian a theih dawn thu min lo hrilh chu ka lawm kher mai.

Chutah Aadhaar Card leh PAN card photo copy thehlut tura min hrilh hnuin lehkha ziak khah tur min pe bawk a. A hna min pek ang ka tih zawh chuan computer chu a han khap kual zar zar a, hun tlem a duh deuh va, chutah, “Ka pu khalaiah khan lo ṭhu rawh” tiin ṭhutna min kawhhmuh a. Kei engmah hre lo chuan card thar chu in lamah ni dangah an rawn thawn dawnah ka ngai a, ani lah chuan, “Lo nghak lawk la, a lo chhuak mai ang” a la ti ta deuh deuh va. Chhei raw khaw, pheichham ka man dawn e, tiin ka hlimna barometre chu ka han tawng santir vel a. Mahse, ngai teh, “A, hei i aadhaar card hi i account number nen a inmil thei lo tlat mai. I account hawnna lamah lo va tihtir zawk mai ta che” min ti ta chu rin aiin ka lawm viau lo. Mitthi vui haw lam ang ruai ka ni. Thui fe ka kal tawh hnuin kha thil inmil lo kha an computer tih dik loh ni lovin keima lel lawl khan ka ti dik lo a niin ka hre ta a, mahni leh mahni ka indem nasa hle mai.

Hetiang hi thil awmdan chu a ni a. Tun hmain ka bank account-a ka hming ziak leh aadhaar card-a ka hming ziak dan a lo dan hret avang khan min thlun zawm sak hlei thei tawh lo kha a ni a. Chuvangin, Census Cell DC office-ah ka va kal a, anni’n a rang a rangin min lo tihfel sak a. Card thar, ka hming dik tak chuanna chu ka ak reng tawh kha a ni a. Mahse maw, he mi ni, SBI In-Touch a ka kal ni-a ka zu xerox tir kha ka aadhaar number hluihlawn tur zawk kha ka lo zu xerox tir pek a, en chiang hlei lovin ka lo thehlut kha a lo ni a. Han inmil tur zia a lo ni lo va, mi â-in an ât man an chawi seng lo, an tih ang maiin pawisa ni lovin hun leh ṭha ka chawi thlawn ta a ni ber mai. A tuk tuk leha ka va kal leh chuan, an han khap leh zar zar a, a dik chho ṭan ta a ni ang, khawl lian bulah te min dintirin ka zungṭang zia leh ka thla te an han la ta a. Tichuan, minit 20 chhungin ATM Card thar nalh tak mai chu a rawn chhuak ta zeih mai le. Kan va changkang tawh reuh em! ka ti rilru a. “Vawiin chu engmah kan inmiltir ‘matching’ thei lo va, nangma document chauh kan inmiltir thei a nih hi” an han tih phei chuan vannei ka inti hle mai.

Tuikhuahtlang BSNL Commercial office-ah ka han tei lut leh bawk a. Vanneihthlak takin dawrtu an lo tlem leh hle mai a, dawhkan pakhat chu ka va pan chawt a. Chuta ṭhu tlangval (ni-a ka rin) pahnih chuan hawihhawm takin min lo dawngsawng a. Ka hmaa mi te pawh an lo tihsak mek a. An phone number leh aadhaar number an sawi a, an zungpuiin khawl te reuh hi an hmehtir zel a, minit hnih lek lekah an zo zel mai a, engthawlthlak ka han ti tan viau va. Mahse kei chu ka che buarchuar leh ta.

Ka mobile SIM card kha Manipura mi, NE Circle danga mi a lo ni a, ka hmaa mite anga awlsam chuan min tih sak theih ta der lo mai a. Chuta thawktu tlangval fel tak chuan, “Ka han bei zel ang e” a ti mai a, computer chu a han hmet kual zeih zeih a. Chutah ka handset chu min dil a, ka han pek chuan a han sik neuh neuh va, chutah message hrang hrang hi ri leh ziakin a lo thleng a, a chhang zel a. Ka bei a dawng lek lek a. (Ani phei chu a bei a dawng hauh lo tih ka hria). A tawpah chuan, “A theih ta e” a han ti chu ka thaw huai a ni. Ka phone-ah pawh a nemnghehna thu an rawn thawn thlap mai. Kut zungpui pawh ka nem ve ta lo bawk. Khata thawktu tlangval fel tak kha a hming ka lo zawt lo pek a, tar lam ka hnaih ta deuh niin ka inhria.

Hei hi changkanna a ni: Khawvel changkanna vir vel hrang hrang, in leh lo, kawngpui, kawlphetha, tui in tur lakna awlsam zawk leh information technology kan hmang ve thei te hi a lawmawmin kan changkang ve ta, tih loh rual a ni lo. Ram buai lai vel 1966 chho chu sawi loh, State puitling kan nih hnu thleng pawhin kan khawsak kha a la sang lua lo. Ram buai chingchivetin min kiansan a, thaw kan la chho leh mek kha a ni chauh va, vawiin ni ngaihtuah chuan khatih laia kan khawsak kha chu la hniam tak a ni.

Vawiinah erawh chuan khawsak a awlsam ta, khawl hian min thawhsak ta a ni deuh ber. Thil tam tak a hmuna va kal buai lova khawl chi khat internet hmanga indawr pawh kan uar ta hle mai - thuamhnaw chah thlen nan, pawisa thawn nan leh dah lut turin mahni in lum aṭangin kan ti ta zet zet mai. Thil fel lo hlekah erawh chuan sawrkar kan han dem hmasa phawt zel a. Sawrkar leh a thawktute hian min ngaihsak loh emaw an tisual lui emaw a nih chuan kan dem tur chu a ni teh meuh mai. Mahse thawkaphita thil engemaw hleka a chhia zawng zawng sawrkar bel hi mahni lam pawh kan inen chian ve a ṭul fo awm e.

Kan changkanna pakhat leh chu mi biangbiakah a niin ka hria. Dawrkai leh office-a thawkte pawh a tam ber chu an hawihhhawmin, SBI In-Touch leh BSNL office-a thawk ka va tawn te ang kha an niin ka ring. Ka tlawh zin ber, SBI Zoram Platinum lah hian hlim takin anmahni dawrtute an dawngsawng thei reng bawk. Chutih lai erawh chuan hmun dangah inti ngeng deuh leh inhmuam ûp deuh, mipui rawngbawltu an ni tih theihnghilh pawh an awm zauh zauh thei ang. Chutiang mite pawh chuan he khawvel changkânnna zinga pakhat hawihhawmna hi an la zir chho ve zel turah i ngai ang u.

Lawmkunga Mizo