MIZORAM LEH ASSAM RAMRI
Vanglaini 15.7.2021 chhuakah khan Pu Puia Vanchiau khan, Mizoram leh Assam ramri buainaa a kaikuang leh a chinfel dan tur tih thudik ziktluak lo hmangin point 8 lai a rawn ziak a. He thuziaka point no. 1,3,4,6,8 te hi a dik lo va. Thudik tarlan nan he thu hi ka rawn ziak ve a ni.
India sub-continent-a British an lo lan aṭanga kum 200 velah khan British India hnuaia East India Company chuan Assam rama an thingpui huan siam chu chhim lama rawn zauh zelin kan thlahtute ram hauh chin, an sai ramchhuahna chu an rawn nek ta a. Chutia an ramchhuahna Cachar leh Manipur phaizawl humhalh nan chuan thingpui huan enkawltute chenna leh a bul vel khuate chu an zu run ta ṭhin a. British-ho mangang chuan Mizo lal (chutih lai chuan Lushai tiin min hria a) Suakpuilala teho chu inremna an siampui ta a. A tu mah mahin phalna la hmasa lova an pelh loh tur ramri an siam ta a ni.
Inner Line Forest Reserve: Khatih lai khan Lushai Hills (tunah Mizoram) hi British India-ah a la tel lo va, mahnia ro inrel ram zalen a ni. A tawi zawngin sawi ila, Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873 (BEFR) hmangin Brtiish India, Foreign Department chuan Cachar chhim lam leh Lushai Hills inrina chipchiar taka ziakin Notification No. 2299.P dated 20th August, 1875 a chhuah ta a. Hming ziaktu pawh C.U.Aitchision, Secretary to the Government of India, Foreign Department a ni. He Notification hi a hnu lamah tuma’n an la ṭhiat lo va, Secretary to the Government of India aia tein tihdanglam emaw, ṭhiah emaw theihna an nei lo tih hi a chhiartu apiangin lo chhinchhiah ila. British khan Assam Frontier Tracts Regulation, 1880 hmangin Notification No. 592 BB. dated 1.4.1898 chhuahin Lushai Hills kha Briitish India-ah a rinlut chauh a nih kha.
Notifiication 1875 thiah a la ni lo: Assam Sawrkar khan Notification No. 9104.AP. dated 28th August, 1930 hmangin Lushai Hills-a lut thei chin a siam a. He Notification thiat leh a chunga kan sawi tak Notifiication No. 2299.P dated 20th August, 1875 ṭhiat si lovin Inner Line Forest Reserve tihdanglamna thupek Assam Chief Secretary-in Notification No. 2106.AP dated 9.3.1933 hmangin a chhuah a. Hei tak hi Assam ṭanchhan, mi tam takin thutling emaw an tihpui chu a ni. He Notiification hi thu tling lo a ni a, pawm tlak a nih lohnate chu –
He Notification chhuah hma hian a khawih danglam Mizoram (Lushai Hills) kha min rawn lo va, kan remtihna an la hek lo. Ka hriat lohvin ka in hmun ram aṭhen azar sawrkarin hlep ṭhenin ṭhenawmpa lo sahthlak ngawt se; chu nen chuan a inang reng.
Notification 1933 hian a hmaa thuneitu dik tak (Competent Authority)-in a chhuah Notification 1875 kha a ṭhiat lo va, a luahlan hek lo.
Ṭhiat/luahlan pawh lo ni ta tehreng se, Assam Chief Secretary hi Secretary to the Govt. of India thupek tidanglam turin a lian tawk lo, ani tihdanglam phak a ni lo.
Inner Line Forest Reserve hi Mizoram chhunga mi a ni tih Assam-in an pawm: A chunga sawi tak ang khian Iner Line Forest Reserve hi khatih laia Lushai Territory tia hriat tuna Mizoram lo ni ta chhunga mi a ni tih Assam sawrkarin a pawm. Hemi chungchanga kan sawi tak Notification No. 2299.P dated 20th August, 1875 hi vawiin ni thlengin a la ding a. Hei tak hi MNF kaihhruai sawrkarin, “ 1875 ramri hi kan pawm leh kan dinna a ni,” an tih tlatna chhan chu ni.
He thu hi Assam pawhin an pawm a. R.V.Subrahmaniam, Secretary to the Government of Assam, Tribal Areas Department chuan a lehkha No. TAD/FR/52/51 dated 3RD October, 1953-in khatih laia Lushai Hills Deputy Commissioner lehkha a rawn thawn a. Hei hi District Council kan neih hnu lawk, India Independent hnu lawk a nih kha. Chutah chuan ti hian a ziak a, “Forest Reserve chhunga chengte leiman (house-tax) chu kan lo khawn ang a, District Council Sumbawmah kan rawn chhung zel ang,” tiin. Heta sawi tel ngai chu khatih hunah khan Mizoramin Inner Line Forest Reserve enkawltu tur mithiam leh mihring kan nei loh avangin Cachar Forest Division-in min enkawl hawhsak a ni. Chuvangin leiman zaa 30 chu a khawnna senso phuhruk nan an la a, a bak zaa 70 zel chu a vaiin U.T. kan nih thleng khan kan District Council Sumbawmah an rawn chhunglut zat zat a, he thu tihchianna document pawh kan kawl. U.T. kan nih khan District Council Sumbawm awm ta lo chu min rawn pe zui ta lo mai a ni. Khatih laia kan hotute khan bawhzui nachang an hre bawk si lo.
Inner Line Forest Reserve hi Mizoram chhunga mi a ni: Form No. 46 hmangin hmangin Assam Forest Department-in 1896-97 ah Reserved Forest list a tarlang a. Chutah chuan Inner Line Forest Reserve square miles 509 (325,760 acres) a zau hi Lushai Territory (tunah Mizoram) chhunga mi a ni tih chiang takin a tarlang.
Mizoram leh Assam ramri dana a inziah dan : Hei tak hi mi tam takin kan chhiar liam puat, a nihna tak man lova ngaihdan dik lo kan phuhchhuah ṭhinna chu a ni. Dana a inziah dan chuan –
Mizoram Union Territory siam thu: North Eastern Areas (Reorganisation) Act, 1971 (Act No. 81 of 1971)-ah ti hian a inziak, “Ni ruat bik ni aṭangin Union Teritory thar, Mizoram Union Territory tia hriatzui tur chu a lo piang ang a, chu chuan Assam state chhunga Mizo District Council ni ṭhinin a huap zawng kha a huam ang a, Assam state chhungh chhiar tel a ni tawh lo vang.” (Section 6 of NEA (R) Act, 1971).
Constitutional Boundary a awm lo: Home Ministry-in kan Chief Minister hmasa ber Ch. Chhunga (RIP) lehkha an rawn chhanna, dated 17th January, 1976-ah khan, “North Eastern Areas (Reorganisation ) Act, 1971-a inziak Parliament-in dana a pass tawh bak kha a awm lo ve,” ti ang deuhvin an rawn ziak a. Chu chu mi tam takin ‘constiitutional boundary’ ti angin min hrilhfiahsak a. A tak takah chuan a chunga kan sawi tak bak engmah dang ziak a awm si lo. Hman laiin zawlbukah pa pakhat ṭhutna chang lo hian zawlbuk lungtat chu a han hmet a, “He lungtât chu a dûp a nih hi,” a han ti a. Chu veleh a dawt sawi awih chuan pa pakhat a rawn tho tharh a, a han hmet ve a, “E, a dup tak tak a nih hi,” a rawn ti a. A tira dawt sawitu pa kha ṭhutna awlah chuan a ṭhu ta thauh a. A rawn tho apiangin lungtat chu an rawn hmet zel a, “A dup tak tak a nih hi,” an rawn ti zel a. A tawpah atira dawt sawitu pa khan lungtat chu a dup tak tak emaw tiin a rawn tho ve leh a, ṭhutna chu a chang lo hlen ta e, an tia lawm. Section 6 of NEA (R) Act, 1971 pawh hi chutiang chiah chu a ni.
Mizoram State siam thu: State of Mizoram Act, 1987, Section 4.3 (1) –ah phei chuan a inziak tawi lehzual a, ti hian a inziak, “ Mizoram State chuan North Eastern Areas (Reorganisation) Act, 1971 Section 6-in a sawi kha a huam ang,” ti mai te hian.
Mizoram leh Assam ramri chu Inner Line Forest Reserve puanna, 1875 Notification bakah khawiah mah chipchiara ziak kan hmu lo. A chunga dan pahniha inziak kan sawite hi a tawk renrawn hle. Tichuan ramri tia kan sawi chuan a hnawk zo va. Assam sawrkar hnena sawi dan tur ṭha ber nia Zofa Welfare Organization-in a hriat chu hei hi a ni. “Mizo District Council kan neih tirha mihring kan neih loh vanga Inner Line Forest Reserve 509 square miles-a zau min enkawl hawhsak kha kan lo enkawl ve tawh ang e,” tih mai te hi. A dang sawi chiam a ngai lo. Anni'n an remtih loh tak leh Supreme Court-ah kan kal anga a ni mai.
Pu S.Rolianthanga, Survey of India leh Mizoram Sawrkara Surveyor hna lo thawk tawh, Mizoram leh Assam ramri a hmuna lo fang nek tawh, Senior Officer-a pension tawh hian MUP Tlangau, kumin January thla chhuakah khan a rawn ziak a. Ani aia rintlak zawka ziak thei tur Mizo zingah kan awm ka ring lo. Thudik hre duh chuan khangte kha chhiar hlawm teh u. History kaihhnawih, historical facts document awm reng nena inzawm thu ziak tur leh ziah tum chuan fimkhur deuh hleka ziah ni tawh se a ṭha ang. Tun hma U.T. hun laia kan hotute'n mipui hip nana duh duh an sawi a, mipuiin kan awih dual dual ang hun kha a liam tawh. Tunah chuan mi kan harh tawh. Document pawimawhte hi internet atangin kan haichhuak zung zung thei tawh a, mahni duh lam hawi zawng zawnga ar mittet khuan mai mai a chi tawh lo. Chuti lo chu mipui hian, “I sawi leh tur pawh dawt bawk,” tih melhin min melh dah ang e. I fimkhur deuh tawh ang u.
Lalbiaktluanga, College, Veng, Aizawl.