Written by
- C.Lalromawia (Rova Chhangte)

VC/LC INTHLAN LAM HAWI LAWK ANG AW

2020 VC/LC election lo awm tur boruak hian awmtual mei a ai ṭan a, politics tuipuiho chuan kan ngaihven ṭan viau niin alang. Sawrkar hmalakna a lian chho zel a, MLA te pawh mahni bial chhunga hna thawh ṭhatah an inel nasa a, khawtlang hruaitute pawhin khaw ṭhenawmte aia hnufual bik nih hlauin inelna a sâng êm êm tawh a, VC/LC neih fuh loh bik a hlauhawm tlat.

VC nih i tum ve em?: VC nih tum hi thil sual a nih hran lo, i tum chhan a ṭhat phei chuan theihtawp chhuaha i beih a ngai. I tlin theih nân i inzawrh pawh a ngai. Khawtlang vei, theihtawp chhuah a, dik taka chet inhuam in awm chuan pen chhuak ula, tun aṭang hian inzuar ngam rawh u. 

VC nih tum chi hnih
1. Khawtlang vei tak tak. Khawtlang hmangaih avanga roreltu dinhmuna ṭhut ṭul tih vanga in candidate. Rualawhna tak tak avanga pen chhuak ngam an awm.

2. Party tana thawk nasa nia inhria, 'âwm' inti ve tlat, mipuiin an duh tak tak em tih pawh in en lem lo. VC phu ve riaua inhria. Tu emaw a in candidate avanga phur ve tlat, tling ve ta riaua inhria. Chhûng khat laina chipuite an tam avanga tling thei mai dawna inhriat vanga din tum ve tawp an awm bawk. 

Mi nazawng inchuh chi a ni bik lo. Mipui rawngbawl hna hautak tak, khawtlang veng chhung hma­­sawnna kawltu. Veng leh Khaw­tlang zahawmna kawltu. Khaw mipui aiawha aṭulna hmun apianga ding tur an ni a, Ka mizia hian a phak em, kan chhungkaw society hian khawtlang hruaitu nih hi ka tlin reng em tih in chhût thlen a ngai. Inkhelh tlin theih a nih avâng ngawta chuh luai luai ngawt chi a ni lo. 

Politician nih a ngai: Thil kalphung hria, phâk tâwk tawka inzir peih mi, miin an rin ngam nih a ngai. Mi hriatthiamna ngah, induh ngulh hran lo. A huna inphahhnuai thiam, khingpuite sawi chhiat ching ngawt lo. Minghet, mi rinawm, mawng zâng. Viak ṭha nih a ngai. 

Mi ṭha zawn ngam a ṭha: Inchuh buan buan ngawt lovin. Party unit hruaitute pawh hian, hruaitu nih vang ngawta VC/LC nih tum ve tawpna rilru hi paih a hun, mipuiin an duh, an sâwm hun nghah ngam a ṭha. Party tana 

ṭangkai, thawh hlawk nih lawmman hi VC/LC nih a ni lo. Hruaitu ṭha chu- chuh ngai lovin ko chhuah an ni châwk. Party hruaitu i nih vang ni lo, miin an duh em avanga in candidate nih a ṭha zawk a, tlin pawh a awl zawk a, a thianghlim bawk. Party Headquarter lama kan hruaitute hian candidate an chang vek lo. Mi ṭha, ram hruaitu tlak an zawng ngam a, an tifuh zawk fo. Politics a nih avângin  tling intite tlinna hmun a ni ngawt bik lo. Tling intite mualphona hmun a ni fo. 

Mipui lam: Mipui lam hian mi ṭha zawn ngam tur. Kan thlah/hnam tih thinlung te. Vuah leh vang ang zawnga politics khelh vak te hi bansan ngam a hun. Mi chapo leh pamham te, tlawmngai pawl takngialah pawh inhmang peih lo, kohhran pawh bêl peih lo ho chu tih fuh an har. A tlangtla tawk leh hawiharh tawka mi inhmang tak ni ve se an ṭha.

Rulling VC : A theih hram chuan rulling VC/LC kan duh ṭhin. Mahse rulling lamah hian inchuhna a nasa fo a, mi ṭha zawn a harsa duh a, an lungrual mawh viau, rulling lam hian mi ṭha an zâwn ngam chuan bûk a rit duh a, mah se an lungrual lo fo, an inchuh a, an kawng zawn dan a dik loh chuan awmzia erawh a awm lo fo, khawtlangin a chhiatpui zawk fo bawk. 

Selection kalphung a fuh a ngai, Party tin hian, Nomination Committee siam ngam a ṭha. Party chhûng ami kher pawh ni lo, neutral lam pawh Nomination Comt-ah dah ngamin, râwn phal ila, inchuh boruak aṭanga Nomination siam boruak ṭha lote hi paih bo ngam a ṭha.

In bâwl chin loh tur: Mizote hi infuihtuah ching tak mai kan ni a, kan khawtlang leh veng chhung rorelna fawng chelhtu atana kan duh miah lo pawh lo fuih/ pam ching kan awm hian, rorêl a ti harsa ṭhin a, rilru chhia a pian phah thei. Dawt thu veivir chingte, tu emaw ti chhiat/ tih tlâk duh vanga roreltu atâna ṭha miah lo vawrh chhuah luih tum tlat, inla politician ho hian politics kalphung an tibuai fo. Rorêl a fuh loh a, mi pamham leh roreltu tlak loin ro an rel hian, kan vaiin kan tuar tho. Kum 5 term lai a ni ta si a... mahni vêng leh khawtlang roreltu thlan hi fimkhur a ngai khawp mai. VC/LC level aṭang hian ram Politics dik kalpui chho teh ang u.