ZMC – DAMDAWIINA PATHIAN VANTIRHKOHTE THLA KHAWNG RI KA HRIA!
Covid- 19 hrikin min man ve tak avangin Ni 29. June thla khan ZMC-Damdawiinah enkawl ka ni a, Damdawiina ni sawm zet ka awm chhunga ka thil tawn hrang hrangte chu Zoram mipuite hnenah puanzar duhna thinlung ka nei ta a ni. Tin, he hripui hian eng chen nge min chhaih buai dawn kan hre lo va, chuvangin hripui tuar mek leh la tuar turte tan ṭangkaina a neih beisei chungin ka thiam ang tawkin ka han ziak a ni e.
Ni 24 June zan aṭangin hritlang khawsikin min ṭham ṭan a, a tukah chuan nachhawkna ka ei a; ka khawsik chu a reh ve leh mai a, zan lamah chuan ka khawsik chu lo chhuak lehin ka tlun ta hial mai a, Covid symptom ṭhenkhatte pawh ka nei chho ṭan ta a. Mahse, covid hri kai turah ka inring phal lo va, a chhan chu ka theihtawpin hri lakah ka fimkhur a, sorkarin covid kara nun dan tur a duan (covid appropriate behavior) te theihtawpin ka zawm a, tin, taksa hriselna ka ngaipawimawhin tuk tin thlan tlaa insawizawi a, inbual ziah ṭhin ka ni bawk nen. Chu bakah, containment area kan nih avangin kar hnih dawn office pawh kal lovin leh pawn chhuak lovin kan inkhung tawh bawk nen, covid hri kai turah ka indah phal meuh lo a ni. Tichuan, Inrinni leh Chawlhni chhovah chuan covid symptom heng hritlang khawsik, luna, luakchhuak, thil ei tui lo, rim hriatna bo, kawṭhalo, taksa na ṭhem ṭhum leh chau ngawih ngawihin ka awm ta mai a, tah zet chuan, covid hriin min man ve ta ngei a ni tih ka pawm a ngai ta a. Tichuan, ni 28 June Thawhṭanni chuan fimkhur taka mahnia inkhalh chungin ZMC ka pan ta vang vang a, Nurse duty-te hnenah chuan ka awmdante kan sawi zung zung a, anni'n uluk takin min han test a, rei vak lo hnuah chuan Nurse fel leh hawihhawm tak pakhat chuan covid positive ka nih thu min rawn hrilh pahin thlaphang lo leh chiai lo turin min fuih nghal mawlh mawlh a. Ka chhungte leh LTF-te ka be pawp nghal a, Home isolation turin ka haw ta vang vang a, ka awmna tura an buatsaihah chuan ka inkhung ta nghal a ni. Hri ka kaina awm reng reng han rinhlelh tur ka hre lo va, min viltu Doctor-te ka be pawp reng a, heng hmanrua BP check-na, khawsik enna leh oxymeter-te hmangin ka in-check reng a, anni chu ka result a khát tàwkin ka hrilh reng a, oxygen level hi normal 94 aṭangin a inṭan a, ka oxygen level (Spo2) chu 89 – 90 velah a ding deuh reng mai a, 92 kai ve zauh chang chu ka nei a, ka khawsik a sang viau reng mai bawk nen. Tichuan, Home isolation min enkawltu zinga Doctor ka biak deuh ber Doctor Vanlalsiama, MD (Ebenezar) chuan ZMC Damdawiin lamah enkawl turin min buatsaih ta a ni. Ahun takah thutlukna diktak min siamsaktu Doctor Siama chungah lawmthu ka sawi mawlh mawlh a ni.
Zan dar 6:30 velah Ambulance a lo thleng a, muang dam dapin ZMC lam chu kan pan ta a. Driver chuan hawihhawm takin min bia a, min ṭawng thlamuan mawlh mawlh bawk a, kawng lakah zunram thiar, luak leh hahchawlhte a ṭul pawhin inthlahrung lo turin min hrilh bawk a. Khawsik sang tak leh chau tak ka nih tawh avangin a ṭawngkam chhuak hmangaihnate pawh chu hla tak aṭanga lo ri chhuak ang hian ka hria a, 'Damin ka haw leh ngût ang emaw?' tiin ka inngaihtuah a. ZMC kan thlen chuan Driver chuan ka bungruate min hlanthlakpui pahin damtaka Damdawiin aṭanga haw leh turin min ṭawng thlamuan a, hawihawm takin min mangṭha a ni. Staff-te'n ka awmna tur Covid care-2 lamah min hruai a, Nurse-te'n ka khum tur min kawhhmuhah chuan chau takin ka mu nghal hnawk a, na tuar rum hluah hluahte au deuh ruai ruaite ka hre nghal a, ka hmuhphak chin kan enkual chuan damlo nat hmel tak tak te, oxygen hip mék melh ngai melh rengte ka hmu thei a. Covid hri hi zuam sual a awl dawn hle mai, symptom chikim kan neih tawh a, kan oxygen level a san theih loh chuan damchhuahna chance a tam lo hle a ni tih ka hre thei a, kei ngei pawh hetiang taka ka na a nih chuan mahni in lamah damin ka haw leh thei ang emaw? tia inngaihtuah chungin rilru ṭawngṭaina nen Pathian ka au va, rei vak lovah chuan Nurse-te lo kalin min han en kual zung zung a. Damdawite min eitirin oxygen-te min vuahsak nghal a, an PPE thuam hnawksak taka inthuam chung pawhin zei takin an che vel thei a, hawihawm takin min biain min ṭawng thlamuan bawk a, a va hahdamthlak tehlul em. Tin, walky talky an kawngah an pai a, a ṭhenin an awrh bawk a, chumi hmang chuan Doctor-te nen inbe pawp rengin hmun leh hmuna awmho ang maiin chhun zan zawmin damlote tan an thawk mawlh mawlh mai a lo ni a. An thawhrim dan hi a hmuna awmte tan lo chuan hriatthiam mai chi a ni lo ve. Ka kua a ṭhatloh avangin ka tlan tlaivar deuh dèr mai a, zing lamah ka lo chhing sek a, chaw a lo thleng tia au ri chuan min tiharh a. Chaw chakna nei hauh lo mah ila ka dam khawchhuahna'n ka ei ngei a ngai tih hriain ka va intlar ve a. Dam ṭhat laia chaw rum thei ang ber duh ṭhin khan buhhawp tlem tal ei theih beiseiin ka la ve a, fian khat lem tur pawhin luak mai lo turin ṭan fe a ngai ta mai a ni.
Zing dar 10:00 velah Doctor a lo thleng a, damlo zawng zawngte uluk takin hmanhmawh miah lovin a en chhuak vek a, kei pawh chu CT Scan te min tihtir a, a tuk lamah chuan ka CT Scan result chu min hrilh a, Covid hrik hian ka chuap a lo thleng thla tawh a, amaherawhchu chiai lo tur leh thlaphang lo turin min hrilh a, theihtawp an chhuah thu leh ka oxygen level tisang tura mut kual dan turte taima taka ti hram hram tur leh ICU-a luh tum lo tura rilru tipaukhauh turin min fuih mawlh mawlh a. Doctor leh Nurse-te'n ka dam khawchhuah theihna tura an thawhrimna leh an hmangaihna aw mawi tak kha theihnghilh theih ka inring tawh lo a ni. Covid hrik nen ka chuapa oxygen awm ang ang chu kan inchuh a ni ta reng mai a, ṭan lak a na duh mang e! Ngaihtuahna a kal thui duh hle mai a, Covid hrik hi ka hneh loh chuan khawvel ka chhuahsan a ngai tawh dawn a, ka hneh erawh chuan ka hmangaih em em ka nupui fanaute leh ṭhenrualte nen kan inhmu leh dawn a ni tia ṭawngṭaina nen hun ka hman mek lai chuan ka lo muhil a, ka mumangah chuan Mizote; Kristian an nih hmaa thihna an suangtuah dan ang deuh khan ka lo awm a, ‘Rih ar tui phur’ an sawi ang deuh khan thil rit tak phur ang hian Hringlang tlang lam pan chuan muang changin ka lo chho hnak hnak mai a. Rei vak lovah chuan ka inngaihtuah harh zawk a, chhuk zawngin ka phurrit nen chuan ka kal sâwt zawk ang tiin, chu veleh ka inher a, ka let leh ta hmawk hmawk a. Nurse-in min rawn tiharha min jection a, damdawi ei hun a nih thu min hrilh pahin ka oxygen bur lo zo reng chu, a bur tharin an thlak nghal zung zung bawk a, lawmthu ka hrilh mawlh mawlh a. Ṭawngṭaisaktu tam tak ka nei a, an dilnate Pathianin a chhang a, tichuan Covid-2-a Ni 5 zet ka awm hnu chuan ka khawsikte lo reh chhovin ka oxygen level pawh 94 a kai chho ve ta a, zan lamah chuan Covid-5 lamah min sawn chhuak ve ta a ni. Damdawi min Jection-na ṭhenkhat hi Doctor-te'n tarlan an remti chiah lo va, damdawi ṭha tak tak an ni hlawm a, chu'ngte avang chuan zunthlum sang tak leh BP sangte ka neih phah ta a, mahsela, a hmaa hetiang hi nei ngai lo ka nih avangin Doctor-te'n zawi zawiin a la pangngai leh mai ang an tia, a lawmawm hle a ni.
Aw le, thupui atana ka dah thuchah laimu chu sawi chhunzawm nghal ila a ṭha awm e. ZMC Damdawi inah hian covid symptom nei; na tak tuara lut tam tak an awm a, a lut apiangte dam taka an chhuah leh theihna tura theihtawp chhuaha beitute Doctor leh Nurse leh staff zawng zawngte inpekna thuk tak hi Zoram mipui natna tuar ve lote pawh hian hre ve se ka duh a. Ni 10 chhung chauhva ka hmuh chin pawh hi ziak vek dawn ila he chanchinbu phek zawng zawngah hian a leng lo hial mai awm e; damlote nunna chhan tur hian an theihtawp tak meuh meuh an chhuah a, Mizo upain, “Mawngkaw tha nen” an tih ang tak tak hian an thawk a ni ber. Chhun leh zan thuhmun rengin an hmang a, an awki a danglam phah lo va, a pangngai reng a, damlote tan thlamuanna thu leh fuihna thu an ka aṭangin a chhuak reng bawk a, chu chu an chetziain an tilang bawk a ni. ZMC Doctor, Nurse leh thawktute hawihhawmna leh an ṭawngkam chhuak hmangaihna hi damlote tan chuan dam phah sawng sawngna a tling hial a ni. Ṭhenkhat phei chu hlawh engmah phut lova mahnia in-volunteer an ni awm lehnghal e! Eng hunah pawh phur takin hrehawm ti hmel reng an pu lo va; chuvangin an chhungah Pathian Thlarau Thianghlimin hna a thawk tih loh rual a ni lo ve! Hengte avang hian damlo chau leh beidawng tak takte hnenah beiseina thar siamsak lehin, dam khawchhuah beiseina nung an neih thar leh phah ṭhin a lo ni. An inthuamna PPE form kim nen hian chet vel a awlai lo va, zângkhài tak paw'n a pen zung zung theih loh va, chuti chung chuan hmeichhe Nurse pahnih chauh pawhin oxygen bur lian tak takte chu damlo a mamawhtute khum bulah an sâwi thleng ve zel mai zu nia! An tan hri kai theihna chance sang tak a awm chung pawhin hri veitu na tuar rum vawng vawng karah pawh hamhaih hauh lovin huaisen takin, phur takin an thawk mawlh mawlh reng mai a ni.
Zan khat chu ka mumangah Vantirhkoh tam tak insingsa sung sung leh an thla inkhawngri thawm ri mak tak mai ka lo hria a, hmuh chian tuma ka inher rem mek lai chuan ka harh hlawl mai a, ka khum piah lawka damlo na angreng tak admit thar buaipuia Nurse che vel chu ka va hmu nghal mai a, an thuam famkim nena an chevel an thawmhnaw inhrut rite leh an ke hnuk rite chu ka manga thawm ka hriat vantirhkoh insingsa thawm ri ngei chu a ni tih ka hrethiam ta nghal a, chuvang chuan thupuiah ka hmang ta nghe nghe a ni. Covid hri hi pawng basa ngam ngawt chi a ni lo va, zuam sual awl tak mai a lo ni a, chuvangin he hri ṭihbaiawm tak lak ata Zoram mipuite kan himdam theihna'n fimkhurah fimkhur luat a awm lo tih hriain, sorkarin SOP a duante Covid appropriate behavior – covid kara nun dan tur leh zawm ngei tur a duante zawm hram hram ila. Tichuan he hripui ṭihbaiawm tak lak ata hi kan dam khawchhuak dawn zu nia.
Er. Vanlaltluanga. Dinthar veng Aizawl.