Written by
Lal Remruata

Lockdown bawk maw?

Mizoram hi khawvela ram leh rambung zawng zawngah Total lock­down ngun ber leh rei ber kan nih ngei a rinawm a, chuti chung chuan Covid kaiin kiam lam a pan thei lo a, kan pung hle zawk a ni.

Total lockdown hnuaiah khan June thla chhungin mi 7,991 in an kai a, July thlaah phei chuan July 24 thleng khan kai mi 11,070 an awm tawh a ni. Lockdown thlah dul hret awm mahse a kar hnih nan lockdown khirh ber chi kan kalpui leh mek a, test runpui nen kan ṭang viau chung hian engnge kan an ang ni? Test na pui ber atan RAgT kan hmang a, ICMR-in 70% tal RTPCR hmanga test tura state te a beisei laiin zaa 20-30 lai positive reng sia negative anga hmua an sawi rinrawl bera kan neih chuan beisei a sang lo viau. Thingtlang lam a luhchilh tawh avang hian a reh mai tawhin a rinawm lo.

Tuna kan complete lockdawn puan tawp hnu hian engtin nge ni zel ang?

Lockdown kan kalpui hian kan entawn ni bera lang chu Wuhan khawpui lockdown kha a ni. Kha Wuhan lockdown-ah khan mihring chetvelna zawng zawng khap vek a ni a, an in chhungah mitin an khung hmiah a, sawrkarin eitur leh an mamawh engkim a lakkhawm sak a, a tum sak vek a ni!

Wuhan lockdown kha a hlawhtling hle a, khawvel mak tih a ni. Chutih lai chuan kha lockdown khan kan hruaitute ngaih anga kar hnih khat lek a awh a ni lo va, ni 76 lai a awh. Keini hi Wuhan aiin kan in lockdown rei ta a, kan state sawrkar hian engnge mipuite a tihsak ve tawh? Lockdown hi pawtsei leh ta se, ni 90 chuang pawisa thawk chhuak lova awm tawhte hi eng ṭanpuina leh chhawmdawlna nge a tih sak ve dawn?

Covid chungchangah hian mithiam ka ni hauh lova, mi sawi leh ziak ka hriat leh chhiar bak hi hriat ka nei lo. Mahse chhiartuten in hriat ka duh chu, Wuhan mipui mi maktaduai 11 te khan an tuarna em em a, sawiin a siak lo. Mahse sawrkarin a thlawnin engkim an mamawh a pe. Keini, Wuhan aia Lockdown rei fe zawk hian anni aiin kan tuar nep bik ta lo. Nikuma kan in lockdown te nen phei kha chuan kan tawrhna hi a nep bik lovang, Wuhan te chuan sawrkar chhawmdawlna an dawng a, keini chu kan dawng ve lo!

Lockdown in kan economy a nghawng dan hi tlem te chauhin an ngaihtuah pha a, engti ang chiahin nge a nghawng i' nen dawn teh ang. Research paper rintlak tak pakhat "Assessment of monthly economic losses in Wuhan under the lockdown against Covid-19" heng Wuhan University, Shanxi University leh Wilfrid Laurier University ten zirchiannaah chuan kha Wuhan thla khat lockdown man kha 177 million yuan (India pawisain vaibelchhe 203) vel zet a ni a, Wuhan GDP quarter khata 52.7% lawih a ni!

Chu chuan China economy a nghawng na em? Na lo ve! China GDP chu 101.6 Trillion yuan (15.8 trillion USD) lai a ni a, Wuhan lockdown khan an economy 0.174% chauhin a tihniam a ni. China sawrkar khian Wuhan khi kum chanve lockdown se, an economy a hniamna tur chu 1.04% chauh a ni a, a nghawng na lo a ni tih kan hrethiam awm e. Thil chiang tak chu, a chunga kan tarlan khi Aizawl lockdown chungchang a ni lo va. Mizoram GDP hi $ 265.03 billion nia record a ni a, Aizawl khawpui GDP hi record ka nei mai lo va, Mizoram GDO aṭang khian 50% tal chu a nih a rinawm. Sawrkar sum hmuhna hi Budget aṭanga 90% lai central-in a tum a nih avangin GDP-ah chuan nghawng lutuk angin a lang lo pawh a ni thei, mahse sumdawnna leh industry a nghawng chu na tak a ni ang.

Sumdawnna leh industry mai ni lo, thingtlang lamin khawpui lockdown vangin an thlai thar kum dang anga an hralh theih loh avangin kan economy chu a nghawng na dawn hle a, kum engzat thleng nge a nghawng dawn pawh hriatthiam a har a, a nghawng tur hi zirchianna a la awm loh avangin sawi thiam a har hle a ni. Chuvangin sawrkar tan economy kaihthawh hi a tihmakmawh a ni. Sawrkar budget-a sawrkar hnathawk hlawh leh inrelbawlna bak sum hi ecomomy tih ṭhanna tur atan hmang thei se, chuti lo zawng chhiatna thuk zawkah kan luh a hlauhawm hle a ni.

Chu chauh chu a ni lova, hri reh hunah hian hriin min sawisak nasat tawh avang hian rilru lamah nasa takin nghawng a nei dawn a, moral reconciliation project mumal tak, mithiamte nen ṭanruala ngaihtuah a hun tawh hle. Mithiam heti lamah hian kan ngah tawh a, hei chu thil huphurhawm a ni lo vang, mahse ngaihthah chi a ni lo!

Lockdown zawh hun hian engtin nge kal zel kan tum?

Kan sawrkarin kal ngaihna a hre tawh lo niin a lang a, lockdown kar khat atan tiin a puang a, a pawtsei zel a, thla thum chhung lai a pawtsei ta! Thuneitute hian beiseina an nei zel a, an beisei a thleng lo zel a. Chu an beiseina thlen loh chhan leh lockdown-in awmzia a neih loh chhan pawh mipui thuawih loh vang tiin khauh lehzualin lockdown an kalpui leh ta a ni a, mahse hri hi a reh phah dawn lo va, a kiang dawn lo. Nikum leh kumin lockdown hi a tirah chuan mipuiin thu kan awih ziah, a lo rei a, mihring kan nih angin harsatnain min tlakbuak a, kan lo ṭul hle tawh hlawm a, ngaiah kan lo neih bawk nen, dinhmun a inchen lo va, thu awih loa inpuh ngawt hi a dik lo va, Mizoram aia mipui thuawihna ram hi a awm lo vang.

Thuneitute'n rilru fim taka hma an lak a hun tawh a, rinthu leh suangtuahna ringawt ni lo, mithiam rawih a, awmze nei a zirchianna nen kal thiam kan zir a hun tawh tak meuh meuh a ni. Ram dang leh state dang, a tuar nasate tihdan zirchian a, hman ve te pawh a ṭul ang, huaisen taka kalpui ngam a ngai a ni. Hmanni lawka Central team rawn kalte pawh khan an zirchianna aṭangin rawtna ṭha tak an neiin a rinawm a, chungte chu kan zawm thiam a ngai a ni. Tlema hri kai an pun a, total lockdown leh ringawt a, a ngaia kual kual hian hmasawnna a awm lo vang.

Chuvangin riru fim puin, hmalam hun hi suangtuahna leh rinthu ringawt lo deuhin i hmachhawn ve tawh ang u hmiang! MKHC lam pawh thiamna bik an neih loh chuan ro lo neih ve sek a hun tawh lo a, Central YMA lam pawh, zirna uar kumah an puang a, an hruaitute zingah pawh research lam thiamte an awm bawk a, chung mite thu chu ngaihchan thiam a hun tawh a, zirchianna nen lo chuan lockdown kalpui rawt tawh lo turin ka ngen duh a ni.

Kan dinhmun inhmuhsak leh inhriatthiam hi a ngai tawh a nih hi a!

Lal Remruata