Written by
Dr JLalramchhuanga MD (Medicine)

TEST NAWN LOHA INCHHUAH HI...

Covid 19 thlentu virus hi virus thar a nih avangin, a chanchin hriat belh zel a ni a. Scientific evidence/Zir chianna thar a chhuak zel a, virus chungchang zirchhuah thar milin, a enkawl dante, damlo chhuahtir hunte WHO leh khawvel ram hrang hrangin inkaihhruaina (guidelines) a siam zel a ni.

Kan hrawk bawr vela virus awm hi natna a lo lan chhuah aṭangin a tlahniam ṭan a. Natna dotu (antibodies) lo insiam pungin, virus a rawn bei a, viral load a lo tlahniam chho a, symptoms (natna langchhuak) a lo reh zui ṭhin. Midang an kai chhawn nasat theih hun nasat lai ber chu natna lan chhuah hma ni 2 leh lan chhuah hnu ni 5 chhung hi a ni. (UpToDate)

Khawi pun theih virus nung (replication competent virus) hi Covid 19 damlo, natna lang chhuak nasa lo hoah chuan,natna lan chhuah aṭanga ni 10 hnuah hrawk aṭangin culture tur an hmu tawh lo. Mi ṭhenkhat damlo serious tak leh immunity hniam tak (severe immunocompromised) ah chuan ni 10 aṭanga ni 20 thleng (a aia rei pawh) an la hmu thei. Mahse hengho hi zaa 5 vel chauh an ni thung. (US & Korea CDC)

Covid 19 damlo insawiselna/natna lang chhuak awm tawh lo hian an hrawk velah thla 3 chhung vel zet virus them an la pai thei a. Amaherawhchu, heng virus cham bangte hi midang kai chhawng tura hlauhawm tham an ni tawh lo. ( US CDC)

Mi 285 an hrawk sample rei tak positive-te an zirchiannaah chuan, an contact 790 an chhui zuiah positive tumah an awm lo. (Korea CDC. Findings from investigation & analysis of re-positive patients. May 19, 2020)

Chuvangin, zirchianna tam ber chuan Covid-19 damlo serious lutuk lote (mild & moderate cases) chu ni 10 hnuah midang an kai chhawng thei lo an ti a. (WHO)

Damlo serious zual leh immunity hniam bikho (HIV/AIDS, Cancer, Transplant patient etc.) chuan natna lan chhuah aṭanga ni 20 vel thleng an kai chhawng theiin sawi a ni. Immunity hniam bik hoah erawh khawi pun theih virus nung hi ni 20 hnu lamah la hmuh a ni thung. Heng natna lang chhuak nasa (severe illness) ho, Hospital a admit ngai chinte erawh chu an chhuah hmain Test nawn an la ni vek dawn a. An negative hma chu chhuah an ni dawn lo thung a ni.

Hri leng chungchanga khawvelin kan ngaihchan rawn, United States CDC pawhin test hmang (test based strategy) a damlo khung hran reng hi a ṭul lo tiin an lo sawi tawh a. Covid 19 positive symptom nei tawh lote chu, natna lan chhuah aṭanga ni 10 ah emaw, darkar 24 chhung khawsik an neih loh chuan, test nawn tawh lovin an lo chhuah tawh mai ṭhin a ni.

Chutiangin, India ramah pawh MoHFW/ICMR chuan May 2020 daih tawhah khan, damlo chhuah dawn a test nawn hi a ṭul an ti tawh lo va. State tam takin hei hi an lo zawm tawh a ni. MoHFW guidelines-ah chuan symptom lan aṭanga ni 10-ah emaw ni 3 chhung khawsik an neih loh chuan, test nawn tawh lovin a chhuah theih an ti a.

Tin, Test positive ringawt hian virus nung (live virus) nge virus thi (dead virus) midang kai chhawng thei tawh lo tih a thliar hrang thei lo a. Chuvangin, PCR-ah rei tak lo positive pawh ni se, damlo khan ni 10 hnuah chuan, midang a kai chhawng thei tawh lo tih hi zirchianna tlangpuiin a pawm dan a ni. Hemi zulzui hian WHO leh khawvel ram tam takin discharge policy an duang a ni.

Khawvel ram hrang hrang leh state dang tam zawkin, Test based strategy hmanga damlo chhuah tawh lovin Symptom based strategy (natna lan chhuah dan) hmangin an lo inchhuahtir tawh a. A ṭhat lohna emaw hemi avanga hri inkaichhawng emaw sawi a la awm lo va, he discharge protocol hi an hnuhlet (pull back/cancel) thu pawh hriat a la ni lo bawk.

Zirchianna (available evidences) mil zela inkaih­hruaina awm ṭhin hian, sum leh pai, tha leh zung tam tak sen ralna tur min pumpelhtir thei a. Tin, hun rei zawk kan indahhran (isolate) avanga damlo rilru leh taksaa nghawng nasa tak a neih tur te, chhungkaw khawsak a nghawng nasa lutuk turte, hun rei zawk khungbeh vanga natna benvawn neiten an tawrh theihna turte pawh an pumpelh theih phah beisei a ni.

Tin, kan hmalam hun tur kan hre lawk lova. A hri kai nasa taka kan lo pung a nih pawhin, heng zirchianna awm sate hian kan lo inruahmanna kawngah min pui thei dawn a ni. Chutih rualin, virus hi inthlak danglam ve thei a nih reng avangin, mi tinte kan fimkhur a, a ṭul huna kan insiam rem zel theih hi kan himna tur pawh a ni ang.

Kum khat chuang lai khawvel ram hrang hrang leh India ram state lian zawkte pawhin an lo hman tawh, WHO, CDC leh ICMR in zirchianna behchhana a duan a nih avangin, natna lang chhuak miah lo leh hun rei lo te lang chhuak zawk hovah chuan, ni 10 chhung uluk taka enkawl/inkhung hran hnua chhuah hi a him tawka ngaih a ni a. An test result aiin midang kai chhawng thei tawh lo an nihna kha anniho (natna lang chhuak lo leh lang chhuak nasa lo) ah hi chuan dah pawimawh ber a ni a, hetianga kal hi him tawk a ngaih a ni.

Dr JLalramchhuanga MD (Medicine)