RAMRI BUAI LEH MEDIA HMACHHAWN

Tun ṭum ramri buai zet zawng mipui leh sawrkar kan ṭangrualin, mahni hma zawn ṭheuhah theihtawp kan chhuah hlawm e. Kum danga kan leklam vak loh social media platform-ah pawh kan che ṭha khawp mai. Sap ṭawng lah ṭhangthar te hian kan lo thiam hlawm em em lehnghal a, ‘K-pop’fans ṭhalaite lahin an platform an hmang ṭangkai thiam em em a, awmhmunah keini tak ngial pawhin 'Kamsahamnida' kan lo ti mawlh mawlh mai a, 'Anieyo' pawh lo ti se kan bo ta bik lo. Ṭawngṭai lama ṭan la kan awm a, Twitter account siam thar eng zat tak awm ang maw. Sawrkar laka kan duhkhawp lohna zawng zawng pawh dahṭhain Opposition lam aṭanga sawrkar tha tichak lo tura ṭawngkam nei emaw hma la emaw kan awm miah lote kha Assam CM meuh pawhin mak tiin ‘Anni ang hian inlungrual ve ang u’ tiin a mi leh sate a sawm hial a nih kha. Eitur lama harsatna lo thleng turte kan hmu lâwk a, kan dam khawchhuah tlanna tur kan ngaihtuah ber a nih kha, a thlamuanthlak asin.

Amaherawhchu, hetia ramri a buai a, kan hmalak dan tlangpui thlira kan duhkhawp lohna chu national media platform-a kan aiawha thu sawite hi an niin ka hria. Hnamdang nen thu inchuh kan khelhonaah kan dikna ngeiah pawh kan hmakhalh thei lo tlat zel a, sap ṭawng nâl takin kan hmang thei lo tlangpui a, chumi chu a ber emaw tiin kan ṭhahnemngaih luatah kan induhkhawp lohna awka pawh a ri ring ta khawp mai. Hei hi thil pawimawh tak a ni a, ngaihtuah chian a ngai e.

Heng platform-ah hian sap ṭawng thiam nal hi ṭangkai mah se, a ber a ni lo tih erawh kan hriat a ngai. Eng vangin nge mi hmaa thil sawiho (platform discussion) ah hian kan chak loh tlangpui tih hi point hrang hrangin tarlan tum dawn teh ang.

1. Khawtlang Nun (Social factor) hi a bul pakhat chu a ni. Kan ngaihhlut zawng han en hian kan khawtlang inrelbawlnaah ngaihdan dang nei ṭhin chu rilru kawiah kan chhuah a, ngaihdan sawi chhuak ngai lo a, hruaitute ngaihdan ṭawmpui thei hi mi fel kan tih ṭhin avangin thil han sawiho kan nei tlem a, Mizo ṭawng pawh ni se ngaihdan han inzawh pawhin ngaihdan tur kan dap chawp chung ṭhin a nih hi. ‘Sa tin rem’ pawh hi amah chuan a tui lova sa tel lo chuan kan ei ṭha peih lo a nih hi, chutiang chiah chuan pawl leh sawrkar ngaihdan hrula kal mai mai kan nih chuan a mala min chai hunah kan belh tlak loh tih a lang leh ṭhin. Eng kawngah pawh ni se ngaihdan fumfe tak nei mi nih kan tum a ngai, ngaihdan siam chhan erawh thu dik leh pawmtlak a ni tur a ni.

2. Thiamna aiin Nihna: Kan dawhsan (platform) chang phaho hi ngun takin en ila thiamna (expertise) avanga thu aiin nihna chelh (position) khawi pawl hruaitu emaw nih avanga mi hmaa lang hi a tam zawk an ni ang. Hei hian kan platform discussion quality eng emaw chen chu a tichhia a, tin, kan platform-ah hian duh duh sawi ngam turin mipui lam pawhin kan duh fir lo va. Pawl hruaitute thu phei chu kan ngaihtuah chiang ngai lova a dik lo a awm pawhin kan hmachhawn ngam ngai lo va, a pawi hle ṭhin. Thil ni thei lo tura ngaihte leh thudik ziktluak lote pawh hi min sawi khum ngam tlat ṭhin. Kan platform-ah hian miin thusawi dik loh a neih chuan inzawt nawn ila, inchhuahchhal ngam ila, an sawiho tur zâwna thiamna bik nei lo tana ṭhut ngam lohnaah siam ila chuan hma kan sawn bawk ang. America President-te chu mi hmaa an thusawi azirin ram an hruaidan tur policy a lang ruak ṭhin a, chutiang em ni pha lo mah ila kan duh fir deuh chu a ngai a ni.

3. Ngaihtuahna mumal (Rational Thinking) kan neih a ngai, chumi tur chuan thil kan hriatchian hle a ngai. Inchhiar zau a, zirchiang si lo hian ngaihdan ṭha deuh neih kan tum a, belhchian kan dawl lo ṭhin a nih hi. Kan hriat chhun sahuai thingvawn tlat kan chin avang hian thil sawiho a harsa a, sawiho lovin kan inhnial leh vak zel. Sawihonaah chuan ngaihdan pahnih emaw a aia tam pawh an buka chute chuan mimalin anmahniah thutlukna an siam ṭhin. Mizote hi chuan kan ngaihdan kha champion-pui kan tum a, kan ngaihdan humhim turin midang ngaihdan kan sawi hnawm vak a, chutiang renga kan kal avangin kan thil sawihona hian rah ṭha a chhuah ngai lo va, thil sawiho lamah kan khawr tlat ṭhin. Sawiho tur zirchiang vak lova ngaihdan lo puanzar (comment) vete hi kan ching em em a, kan inchirhtheh hrep hnuah thil nihnate kan han hrechiang leh chauh ṭhin mai pawh a. Tun hnuah chuan ‘Side B’ te kan ti a, hma chu kan sawn hret nain; Side ‘A’ leh ‘B’ chak zawk nihtir tumin kan insualtir leh ta tho ṭhin a, harsatna sutkiana a thlen tawh lohna tur sawihona a awm ngai lo hi a pawi ṭhin.

4. Ngaihdan aiin Mimal : Mizote hi ngaihdan leh hmalak dan phung (ideology leh strategy) sawiho lova mimal chungchang khel vak ching kan ni a. Hei hian mi zawng zawng hi a tidawih a, entirnan- kohhran kalphung hmasawnna tur han sawite hian Kohhran hruaitu leh pastor te tlin lohna sawiah kan ngai tlat a, a tling ber ni awm fahran anga sawiah te kan han inpuh let daih ṭhin a. Kan political party-te hi an politics khelh dan hi ngun taka thlir chuan mahni ram hruai dan tur kalphung zuar an ni vek nain chu ai chuan lehlam pawl sawichhiat hi an hna pui ber emaw tih tur a ni. Pu Duhawma zuanlawr, Pu Hawla chapozia leh Pu Rama flag var zar tih vel kan buaipui chhung chuan kan ram hi awmze neiin kan hruai a rinawm loh. Tu party policy hi nge belhchian dawl a, a takin chantir dawn ta ila thil theih a ni em tihte hi kan sawiho ber ni se la, kan ziaawm deuhin a rinawm. A thuhrimah thil han sawiho dawna mimal inhuatna zawnga kan la tlat ṭhin hian sawihona boruak a siam ngai lova chu chuan bawm chhung te reuh teah kan khawhawi leh ngaihdan a khung bet a, hnamdang zingah kan chan a chau ṭhin. Eleanor Roosevelt khan rilru têho chuan mimal chungchang an sawiho a, mi pangngai chuan thil thleng chungchang an sawiho ṭhin a, mi ropuite chuan ngaihdan (ideas) an sawiho ṭhin a tih kha maw.

Tlangkawmna
Thil dang pawh sawi tur a tam ang, mahse tuna kan thupui angin kan ramin ramri buai kan tawha media kan hmachhawn leh sawihona kan neih a kan nihna lo lang hi mahni inenlet nan hmang ila. A chunga kan sawi tak angte hian kan khawtlang nunah hmasawnna tura sawihona boruak kan siam theih chuan eng kawngah pawh hian kan zahpuiawm loh tih a chiang hle. Sap ṭawng thiam hi a ṭha e, nâl taka hmang turin tu pawh inbuatsaih ila. Amaherawhchu sap ṭawng tel lova ngaihdan sawi thei lova inngai mai lovin a ngaihdan ber kha nei hmasa ila, mumal taka thil ngaihtuah zir ila, chumi tur chuan inzir zaute pawh tum ṭhin ta ila. Kan social media platform en hi chuan ngaihtuahna sen ngai lo lam hi a buk viau zel a, mi pakhat thil ei mai mai paha titi, nui duai duaite pawh hi sang chuang fete hian kan thlir leh hman tlat ṭhin, a pawimawhna ka man thiam ve lo nge ni. Chutih laiin chhiar belh ngai thil zir belh ngai lam hi chu kan bawh lem lo va, nuihho dur dur theih, hahdam taka lo thlir mai mai theihah hian kan luang ral nasa lutuk tih a lang reng mai. Heng hi a bûk tâwka kan kalpui thiam a ṭul hle mai.

Sap ṭawng hmanna tura platform hi chu mi tin chan tur a ni lo; mahse, Mizo ṭawnga sawiho tur leh ngaihtuahho tur kan ngah em hi. Heng hi kan tih hmasak loh chuan kan aiawhin mi ṭhenkhatin national level platform-ah te hian ṭha tak takin sawi mah se la kan kawrawng ru riau ang tih a hlauhawm. Chuvangin kan ni tin nuna kan tawn, kan tualchhung buaina leh harsatnate hi I sawiho ang u, a tihdan ṭha zawkte I han share tawn ang u. Sawisel tur ngah hrim hrimahte hian I inpuh ringawt lo ang u, ṭha taka dawngsawngin mumal takin I sawi tlang ṭhin teh ang u.

A tawp berah chuan nal taka ṭawng zuah zuah theih hi eng emaw chenah chuan ṭangkai viau mah se la, inhnialnaa chakna emaw kan ti dawn dawn mai. Miin eng thu nge a ṭanchhan (reference), engti zawngin nge a ngaihdan kha a vawnhim (argument), chu ngaihdan chu eng ti takin nge a takah a chan theih (practicability) tihte hi a pawimawh ber lai chu a ni. Heng hi hnampui zingah chuan mi thusawi leh ngaihdan tehna bera an hman a ni. Kan khawtlang nun hi mimal chungchang ngawt ni lovin kalphung leh thil tum sawiho theihna turin I buatsaih ang u.