Written by
Lalrinliana Colney

VAI TA HLIR MAW KAN LEI DAWN?

Vai pakhat hian, Twitter comment-ah, Mizote min hmusit angreng takin, "Mizote chu India chawm hlawm mai alawm an nih, an ram aṭangin engmah thawh chhuah nei nghal lo" a ti vel a. Nuihzatthlak angreng takin, Mizo tlangval pakhat hian ti hian a chhang a. "Min chawm ang chu, Independent kan sual a, engahnge an remtih loh vel" a ti then mai.

Kan sum hlawm kalna lian tak, vai kuta kan innghah rengna, mah se hma lak ve theih kan neih hi, mimal leh sorkar hian hma lak vat a va ṭha em.

In saknaah hian sum kan seng nasa a, kan la seng dawn chauh, a hmanraw lam hi kan intodelh loh mai bakah, a dah khawmna lam pawh kan la intodelh lo nasa. Hengahte hian hma lak dan a awm asin:

Balu: Phai balu lei nana kan sum kal ral nasatzia hi kan chhut ve ngai em? Manipur khian phai balu kan lei ang chi hi an lei pha ve lo a, an rama balu awm ang ang an la a, balu hraw hrak mai, silfai hmasak ngai chi deuh vek a ni, hautak deuh mah se an rama thil awm hmangin an intodelh tlat. Chutiang balu aia ṭha chu kan ramah hian hmuh tur a tam mai. Hengahte hian balu ṭha tak kan nei asin.

Serlui balu khu Bagha balu kan tih nena inzawm a ni. A lakna tur kawng a ṭhat loh avangin, Serlui Balu lei mai tur khan, Bagha balu kan lei phah reng mai.

Meidum balu te, Hortoki aṭanga Tlawng balu ṭha leh Saihapui balu var chi te bakah Langkaih balu ṭha kan nei bawk. Kawng ṭha erawh kan la nei lo vek thung.

Hmarchhak lamah Tuiruang balu ṭha tak kan nei. Sakawrdai leh Vaitin khuain eizawn nana hmang an awm nual. A balu hi a ṭha lutuk, hrik chawp ngai lova hman nghal theih a ni. Tuiruang aṭanga Aizawl hi km 200 tling lo hret a ni ang a, kawng ṭha lo lai hi km 20 pawh a ni kher awm love.

Balu-a Mizoram a into­delh theih nan hian Mizoram sawrkarin thil tam a tih a ngai lo. Balu phurhna tur kawng ṭha siam se a tawk mai.

Bricks: Manipur bawk khian brick ṭha zet mai, khawla siam chhuah ngat an nei a, an siam dan chu hetiang hi a ni. An brick siam tur lei kha, hmun hla tak taka mi an phur khawm a, a herna khawl hmangin, awlsam tein an lo her mai. An her chhuah kha pandal lian zet hnuaiah an rem dul mai a, electric fan hmangin an chhem ro vek a, niah an pho ve lo, a urna khurah lungalhthei hmangin an ur ṭhin. A nalh mai bakah a chang ṭha bik khawp mai.

Hmanah Thenzawl pain tih ve tum ni awm takin brick field neitute hnenah ka kalpui tawh a, a khawl man pawh a to lutuk lo. Mahse hma a la zui ta lo a ni ang.

Hetiang brick siamna khawl nena hma la thei pakhat tal awm ve ila, hma la thei an awm chuan sorkar pawhin SEDP hmangin emaw ṭanpui ve ta se. Bagha brick ringawt ringa awm lo hian, kan leilung hmanga intodelhna kan zawn hi a va hun tawh tak em.

Cement, rod: Hei hi chu kan ramin kan neih ve loh a ni. A lak khawm kawngah leh a zuartu-ah, vai kutah kan innghat tam lutuk a, kan sum kal ral tamzia ngaihtuahin a uiawm lutuk.

Cement kudam nei hi pahnih khat chauh kan la awm. Kawng chhia emaw kawng block emaw a awm hlekin, kar khat daih bak stock sa kan nei ngai reng reng lo. Cement kudam siam belh thei awm ila, thla khat daih dah khawlna tal chu kan mamawh a ni.

A zuar chhuaktu lamah hian, a tam zawk chu vai an la ni reng. Mizo hming hawh an ni deuh vek. Cement, rod, balu dawr nei, ka hriat chian em em pakhat chu, Mizorama a lo awm tirhin mistiri a ni. A thluak a hmang thiam ve bawk a ni ang, tunah chuan dawr lian tak nen, motor 2/3 neiin, a sumdawnna lian takin a kalpui tawh.

Rod hi Lengte-ah a siam­na nei kan awm ve tawh, a material lak luh chawp nen a hautak deuh maithei, mahse siamsa dah khawl an nei hman ngai lo an ti. Phai lam siamsa lei tawp ai chuan, siam thei awm tam ila, sum luang ral lakah pawh kan invenna a ni bawk ang.

Ṭhalai lehkha thiam hote u: Vai mistiri thluak vawrh vir pawhin sumdawnna lian tak a kalpui theih chuan, kan ṭhalai lehkha thiam rualte u, intel khawm ula, eizawnna hlawhtling, hnam chhanna ni bawk, kan en kân a awm em tih lo thlir ve teh u. A kawng in sial fuh phawt chuan, pawisa nei lawk ṭeuh lo pawhin, loan hmangtea tih theih a ni. Thawhhona ṭha nen, tum chuan kawng a awm an tih kha.

Sorkar lam pawh: Bam­boo link road ai chuan, balu link road te chu hna hmasaah nei zawk ila, kan ṭhatpui nghal tur chi a ni asin mawle. Mipui sum leh sorkar sum tam tham tak a luan hum humna hi, a danna kawng dap vat vat a va hun em!

Kan sawite hi, kan mipuite zingah hma la ngam an awm phawt chuan, ṭanpui inhuam ila, intodelhna kawng awm thei chu um vat vat ila. Sum luang ral awm reng mai hi, a danna atana kan mipuite inpe an awm phawt chuan, i inhawng zau teh ang u.

Lalrinliana Colney