LALPAN RAM MIN PÊKAH HIAN MAL MIN SÂWM A DUH

Lalpan in buh in chungah te, in kutkawih zawng zawng chungahte malsâwmna thu a pe ang a, Lalpa in Pathianin ram a pêk che uah chuan mal a sâwm ang che u (Deut. 28 :8).

Thuhmahruai
Thuthlung thar hunah hi chuan Isua Krista zarah heng thute hi Israel fate tân chauh a ni tawh bik lo va, Isua Krista ringtu zawng zawngte tâna thuchah pawimawh tak a lo ni ta vek a. Tunlaia kan ram dinhmunah pawh hian keini Mizote ngei hian he thu hi kan mamawh ta hle a ni. Nikum aṭangin Hripui (Covid-19) in min luh chilh a, kuminah a thawh hnihnain na zâwkin min luhchilh leh a, hrikâi kan tam ta hle a, kan thihpui ta mawlh mawlh mai, a pawi tak zet zet a ni. Nakkum pawh hi a thawh thumna lo la thleng leh tûra ngaih a la ni ta fo va. Hripui avângin kan nun dan phung pangngai chu a buai zo ta vek a nih hi. Assam-in min rawn tibuai ta fo mai bawk si a. Ramri buaina leh hripui leng aṭang hian Zofate hian thil hriatchhuah tûr kan nei a, harhchhuahna tûr kan nei a, tihtûr thar kan nei a ni tih hi i inhre chhuak teh ang u. A chunga kan Pathian thu tarlan khi kan ram tân i lo zir teh ang.

1. Kut tling lova sum ûmna bânsan a hun ta :

UT sawrkâr kan neih hma kha chuan zofate hi mahni tâwkah intodelh ve tak kan ni ṭhîn a. Chhûngkaw tinin mahni eitûr thawh chhuah ngei an tum a. Hmeithaite pawh ṭhenrual ṭha zârah thlawhhma neih an âwl chuang lo. Silchâr kawng pin leh pin lohvin a nghawng buai ve lo. Kum tluana ei tûr an thawk chhuak hle ṭhîn a ni. Nimahsela, UT sawrkâr kan neih aṭang khân India sum a lo luanglût ṭan a. Kuttling lova sum lâk duhna lamah kan harhchhuak ṭan a, corruption tih ṭawngkam kan hmelhriat ṭan a. Thawk chhuak thei ai chuan sawi chhuak thei an lo nuamsa ta zâwk a. Thlawhhma kawng zawh tlut tlutte ai chuan dawr kâwn vela râk nileng ṭhînte party-ah an tlatlum zâwk a. Thlawhhma ngaihsak lo, hotute be thiam apiangten ṭanpuina an hmu thei zâwk mah a. Hlo thlo ngut ngutte ai chuan an bawlhhlawh bawmah artui heng a tam zâwk zêl bawk si a. Chutiang nun chuan kan ram min ei a, corruption zungzâmin min fan hneh tial tial a, mi tin min hneh a ni ta ber a. Zofate chu kan thatchhe zo ta a, kan rinawm hlei thei ta lo va, mahni ṭanghma huiin kan tlâwmngai hlei thei ta lo a ni. State Sawrkârah phei chuan sum a tam lehzual a. A theipate chuan dik mang lo thlengin sum an la lût ta zêl a. Thawk lo leh dik lo tak pawha sum la lût thei apiang chu mi thiltitheiah kan ngai a, kan ngaisâng ta tulh tulh bawk a. Thawk tak tak mi, mi dikte chu a rethei theiah an ṭang ta zêl bawk nên, kan thil ngaihsân zâwng (value system) a lo inthlâk ta daih a ni. Thlawhhma nei ṭha peih kan awm ta meuh lo va, vai buhfai leh phai lam thilah kan innghat zo ta a ni.

Chutiang nun chuan kan kristianna thlengin min eichhia a. Kan politics a chhe tial tial a, politician-ten ram aiin an mahni ṭanghma an vei zâwk a. Politics-a zuang lût ve loten ram an vei na ta zâwk a ni. Khawpui (Aizawl) a ṭhang chak hle a, thingtlâng khuate erawh a ṭhang chak lo hle thung. Thingtlâng aṭangin chhûngkaw tam tak khawpuiah an pem lût a. Mi in luahin, sawrkâr zârzo tumin, party an bêl a. Dâwt ziakin MLA, Minister-te hnênah eng eng emaw dîlin an hralh leh a, chutianga eizawng ta ringawt pawh tam tak an awm ṭhîn. Bazâr leh kawtthlêr vêla thil zuar, eichawp hlawh hram hram pawh an tam ṭhîn. Mahse, hripui lêng avâng hian thiltih a harsa zo ta vek a. Assam-in min tibuai ve fo bawk nên, phai lam aṭanga ei tûr lâk luh pawh a harsa tulh tulh mai thei e. Hêngte avâng hian, tunah zet chuan kut tling lova sum ûm tûr a vâng ta hle mai. Rinawmna leh dikna, taimâkna leh tumruhna nêna hna kan thawh a, kan thawh chhuaha kan inchâwm a ngai ta a ni. Kut tling lova sum ûmna hi bansan tawh tûrin Pathianin min duh tawh a, mahni thawhchhuaha inchâwm tawh tûrin min nawr ṭan ta a nih hi.

2. Lalpan kan buh in leh kan kutkawih mal a sâwm ang :

Pathianin ram ṭha takah, a rah leh ṭhatna ei tûrin min hruai lût a. Nimahsela, kan ram chu kan ti bawlhhlawha, thil tenawmah kan siam a. A rah leh ṭhatna kan ei ta mang lo va, kan rama thil ṭhate ei lovin, mi rama thil ṭhate kan ei ta zâwk a. Intodelh lo ber ram kan lo ni ta a ni. Kan ram hi kan awmna hmun ṭheuh aṭang hian han thlîr vêl ta ila, ei tûr thar chhuahna tûra hmalâkna hmun hmuh tûr a tlêm hle mai. Kan ram hmuh tam ber chu ramhnuai, engmah chîn lohna a ni a. Mahse, heng ramhnuaite hi a neitu an awm deuh vek bawk si. Mi rethei hian thlawhhma lak pawh duh se, neih ngawt tûr ram a hre mai chuang lo vang. Khawi maw lai ramhnuai kha va vât ngawt ta se, mi ram a lo ni zêl si ang. Heng aṭang pawh hian kan ram kalphung dik lohzia hi chu a chiang êm êm a ni. Amaherawhchu, Pathianin intodelhna lam kawng zawh leh tawh tûrin min duh si a. A theih dân ang anga ram kan ngaihtuah a, Huan nghet emaw, Lo nghet emaw, Thlawhhma kan neiha hna kan thawh chu a ngai si. Buh leh thlai kan thar chhuah tama, kan intodelh ve zêl a ngai ta a ni. Heti lam hawi hian kan sawrkâr pawh a harh chhuah a ngai a, kan intodelh theih nân policy lian tak a kalpui pawh a ngai a ni. Sawrkâr leh mipui hi kuthnathawh lamah kan harh chhuah phawt chuan Lalpan kan buh in chungah leh kan kutkawih zawng zawng chungahte malsâwmna thu a pe ang a, ram dang mamawh êm êm lovin kan nung ve thei ang.

3. Lalpan ram min pêkah mal min sâwm ang :

Lota leh Abrahama ram insem thuah khân kan hmu a. Lota khân duh a thlang hmasa a, ram ṭha zawng zawng, Jordan phai ruam, tui tam tak awm chukna chu a thlang a, Sodom khaw thlengin a inzâr ta zêl a. Abrahama erawh chuan Lota thlan loh lam, ram ro leh ram chhia mai mai a chang ve thung a. Nimahsela, Abrahama chuan Maicham siamin Pathian a bia a, ama ram chan chu a cheibâwl a, tah chuan hna a thawk a, lo a nei a, ran a vulh a. A ram chan chhûngah ngei chuan a kutkawih zawng zawngah Lalpan mal a sâwm a. A lo pung ta thur thur a, a lo ṭhang duang ta hluah hluah mai a, a lo hausa ta êm êm a ni. Mi ram thilah a innghat lo, ama ram chan chhûngah ngei, a ram leilung hmangin Lalpan a tihausa ta a ni. Keini pawh mi ram buhfaiah kan innghah tlat avâng hian buh kan thar ve thei lo va. Mi ram thilah kan innghah tlat avângin kan kutthemthiamna kan hmang thei lo va. Mi ram thlâiah kan innghah tlat avângin kan ramah thlâi kan thar tam ve thei lo a ni. Kan ram hi ram dang angin ṭha viau mah suh sela, Lalpa min pêk kan ram neih chhun a ni miau va. Abrahama ang khân ram dangah innghat tawh lovin, keimahni ngei hian kan ramah ngei hian Pathian be chungin hna thawk tawh ila, kan buh in leh kan kutkawih zawng zawngah, kan ramah ngei, kan ram leilung hmangin Lalpan mal min sâwm ang. Chutiang ram ni tawh tûrin Lalpan min duh tawh avângin ram danga kan innghahna min phehsak mêk a ni. Lalpa kan Pathianin ram min pêkah ngei hian mal min sâwm zâwk dâwn a nih chu (Deut.28 :8).

Thu thlangkawmna :
Mizoram intodelh tûrin kuthnathawh lamah kan harh thar a ngai a. Harh thar tûrin kan value system a inthlâk leh ṭan mêk. Hlêpru hausate kan ngaisâng ta mang lo. Kut tling lova sum lâk kan ngainêp ṭan ta. Mahni thawh chhuah aṭanga hausate kan ngaisâng ṭan ta. Sawrkâr hnathawkten an sum sem dawngtute hnên aṭanga beisei lêt an neih ṭhinte chu kan nuihzat ta hle. Politics khelh dân hlui, rîk luih luih, rîk bûng bûng leh eng eng emaw hmatheha inthlêmna ang chite kha mâwl lai thilah kan dah thiam ṭan ta. Kan ram hi Lalpan a tum êm a, kan duh rêng vâng ni hauh lovin, loh theih lohna hmangin ram thar nun min zirtîr mêk a ni. Kan ram hruaitute an harh chhuak emaw, harh chhuak lo emaw, ram mipui pawh a tam zâwk chu la harh chhuak lo mahse, nangni leh keini erawh hi chu Lalpan Zoram kal min siamsak mêkah hian a harh thar hmasaah i ṭang hlauh teh ang.

Rev VL Nithanga